ሓጻር ሓሳብ ኣብ ሓንቲ ጉዳይ ትግራይ

ብዘርእሰናይ ኣለምሰገድ                                    ንሓሳባትኩም – hantitigray@gmail.com  ጥሪ 10 2016

 

ናይ 35 መዓልቲ ኣኼባን፣ ፖለቲካዊ ፍልሰት ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ መቐለ፣ ካብኡ ታይ ንምሃር?

 

ካብ 2009 -2010 ዓ.ም. ኣብ መብዛቲኡ ናይ ኢትዮጵያ ኸባቢታት ወታደራዊ ጎንጽታትን ህዝባዊ ናዕቢታትን ይራኣዩ ኔሮም ። ኣብ 2010 ዓ.ም. ድማ መሪሕነት ፖለቲካ ትግራይ ዳርጋ ጠቕሊሉ ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ መቐለ ኣበለ።  በቲ ኣብ ትግራይ ዝነበረ ኣንጻራዊ ሰላም ድማ ዳርጋ ይምካሕ ጀመረ። ታይ ሒዝካ ዝብል ሕቶ ኣገዳሲ እዩ። ኣብ ጥቕምቲ 2013 ዓ.ም. ዝመጸ ኹናት ድማ ብሃንደበት ንኹሉ ነገር ገላቢጡ ንትግራይ ናብ ናይ ጽንተት ኵናት ኣእቲይዋ። እንታይ ድኣ ተፈጢሩ? ናይቲ ኸይዲ መቐይሮ ኸ ኣበይ ኔሩ?  ነዚ ሕቶ ብትኽክል ምምላስ ንናይሎሚን ንመጻኣይ ኣካይዳና ዓብዪ ትርጉም ኣለዎ።

መልሲ ናይዚ ሕቶ ካብ ሰብ ናብ ሰብ ይፈላለይ እዩ። መረጻ ተዘይንገብር፣ ሓይሊታትና ተንሃንጽ፣ ምስሓዲኦም ተንዕረቕ፣ ንኣሜሪካ ወይ ንአዕራብ ተንሕዝ ወዘተ ይብሃል እዩ። ብርግጽ እዚኦም ኩሎም ዓብዪ ግደ ምሃለዎም።  ብናተይ ኣራእያ ግና እቲ ወሳኒ ምኽንያት፣ ኣብቲ 27 ዓመታት ዝነበረ ዴሞክራሲያዊ ዕንይንይ፣ ክድመር ምስቲ ኣብ 2010 ዓ.ም. ክውሰድ ዝነበሮ ወሳናይን ኣርሒቑ ዝጥምትን ስጉምቲ ዘይምውሳድ ወይ ድማ ሓይሊ ኣብ ግምት ዘእተወ ፖለቲካዊ ድርድር ዘይምግባር እዩ።

ኣብይ ኣሕመድ ዘምጽኦ ሓዱሽ ፓርቲን ሓይሊን የለን። ኢህወደግ ናይ 4 ፓርቲታት ግምባር ኮይኑ፣ ህወሓት ብልጽ ዝበለ ናይ ምፍጻም ሓይሊ ከምዝነበሮ ፉሉጥ እዩ። ኮይኑ ግና ‘ቶም ካልኦት 3 ኣብ ክልሎም ዋላ ሙሉእ ኣይኹን ስልጣን ከምዝነበሮም ክስመረሉ ይግባእ። የግዳስ ኣነ ዘይርድኣኒ ነቶም ኣጋር ዝበሃሉ ህወሓት ንምንታይ ሙልእ ኣባላት ከምዘይገበሮም እዩ። ብቑጽሪ ምስ ኦሮሞ፣ ኣምሓራን ደቡብን ክንወዳደር እንተለና ተጋሩ ዉሑዳት ምዃና ግልጺ እዩ።  እቶም ኣጋር ተዝኣትዉ ንባዕሎም ክብሉ ንህወሓት ክድግፉ ኔሮም ኢለ ይኣምን።

ኢህወደግ ድሕሪ መሪር ናይ 17 ዓመታት ቃልሲ ንናይ ዉሑዳት መሰል ኽጣበቕ ተባሂሉ ዝተመስረተ ፓርቲ ዋላኳ እንተኾነ፣እቲ ዝተገበረ ሕርያ ግና፣ ዋና ዋኒን ናይ ዓዲ ብቡዝሓት ጥራሕ ንኽምራሕ ጌርካ፣ ግና ንባዓርስኻ ዉሑድ ኵይንካ ሓጋዚ ዘይብላካ ኣብ መንቀራቕር ምእታው ማለት ‘ዩ። ብናተይ ኣርኣእያ እዚ ንህዝቢ ትግራይ ዘይረብሕ ናይ ህወሓት ውድባዊ ኣሰራርሓ ዝፈጠሮ ይመስለኒ። ህወሓት ምስቶም ቡዝሕ ቁጽሪ ህዝቢ ዘለዎም ፓርቲታት ማዕረ ምዃን፣ ነቶም ቡዝሕ ዘይብሎም (ዋላ ሶማሌ ዳርጋ ክንዳና እንተኾኑ) ድማ ብናይ ውክልና ዓይኒ ትሕት ዘብል ኣካይዳ እዩ ተኸቲሉ።  ቶም ቡዙሕ ህዝቢ ዘለዎም ተደፊርና እንትብሉ ቶም ካልኦት ድማ ተናዒቕና ይብሉሞ ኣንጻር ህወሓት ዘይእውጅ ግምባር ይፈጥሩ።  እዚ ድማ ምስ ናይ ህዝቢ ትግራይ ባህጊ (aspiration) ዘይቃዶ እዩ ጥራሕ ተይኮነስ ምስኩሉ ዘጻብእ እዩ።

ዉጺኢቱ ድማ እቲ ኣካይዳ ዋላኳ በቲ ዝነበረ ኢኮኖሚያዊን ወታደራዊን ምዕባለ ተዋሒሱ ወይ ተጸቒጡ ንቡዙሕ ዓመታት ተኸደ፣ ብፍላይ ድሕሪ መስዋእቲ መለስ ዜናዊ ዘይቀጻሊ ምዃኑ ግልጺ ኾይኑ። እዚ ድማ ኣብ ፖለቲካን ወታደራዊን መሪሒነት ዘለው ኣካላት እቲ ዓብይ ጉዳይ ገዲፎም ናብ ናይ ውልቆም ናብራን ምምስራት ሂወት ጡረቶኦምን ንኽድህቡ ጌርዎም። ምስ እዚ ተታሒዙ ኣብ ርእሲ ዴሞክራሲያዊ ዘይምዃን ወያናይነትን ህዝባዊነትን ‘ውን ተሸርሸረ።  እዚ ድማ ብፍላይ ንቶም ኣብ ኦሄዴድን ብኣዴን ዝነበሩ መናእሰይ መራሕቲ ኣገበልዎም። ህወሓት ድማ ትርጉም ዘለዎ ምትኽኻእ ኣይገበረትን ኔራ። ዋላ እቲ ጡረታ ወጺኡ ዝተባህለ መራሒ ወሳናይ ናይ ምምኻር ግደ ከም ዝነበሮ ግልጺ እዩ። ኣብዚ ኹነታት እዚ ኾይና እዩ እቲ ናይ ኦሮሚያን ኣምሓራን ዓመጽ እናተጎሃሃረ ዝመጸን ሃይለማርያም ‘ውን ዝለቐቐ። ብውሽጥን ብደገን ንዝድግፍ ናዕቢ፣ እሞ ብጽልኢት፣ ጥልመትን ብምፍዳይ ሕነን ንዝተነድቑ ዓመጻት፣ ናይ ፓርቲ መራሒ ብምቕያር ከምዘይፍታሕ ግልጺ እዩ። ብፍላይ እቲ ዓመጽ ኣብ ናይፓርቲን መንግስቲን መሓውር ዘለው ዝመርሕዎን ዝድግፍዎን ስለዝነበረ። ስለዚ ብናተይ እምነት ታንኪን ባንኪን ኣዲስ ኣበባ ገዲፍካ፣ ኣብ መቐለ ኸይደ ብሰላም ክነብር ምባል፣ ብውሕድ ልውህና ሕልፍ ኢሉ ድማ ፖለቲካዊ ዓርሰ መቕተልቲ እዩ ኔሩ። ንህዝቢ ትግራይ ‘ውን ለኪምዎ።

ብልጽግና ዝወግኣና ሓዱሽ ናይፓርቲ መሓውር ፈጢሩ ኣይኮነን። ህወሓት ንዝፈጠሮ መሓውር እዩ ካብ ኢህወዴግ ናብ ብልጽግና ሹም ጥራሕ ቀይርዎ። ስለዚ ከምቲ ዝስበኽ ዝነበረ ኣባላት ኢህወደግ ከምሹሞም ህዝባዊያን፣ ወየንትን ዴሞክራሲያዊያን ከምዘይነበሩ ምፍላጥ ይግባእ ኔሩ። ናይ ኢህወዴግ ኣባላት 27 ዓመት ጸልማት ኔሩ እንትብሉ ስኽፍታ ዘይነበሮም፣ እቲ ፓርቲ ምንም ዓይነት ናይ ኣይድዮሎጂ ንጽረት ከምዘይነበሮ እዩ ዘርኢ። ስለዚ ህወሓት ካብቲ ወሊደ ዘዕበኽዎን ዝፈርሐኒን ቁራጽ ኢህወደግ ተፈልየ ብሰላም ኣብ መቐለ ክነብር እየ ኢሉ ምሕሳቡ፣ ጌጋ እዩ።  ብፍላይ ኣብ ህዝቢ ትግራይ ከምጽኦ ዝኽእል ሳዕቤን ዘይምሕሳብን፣ ሓደ ቡዙሕ ልምዲ ዘለዎ ፓርቲ፣ ታተ ኣቢሉ ዘዕበዮም ፓርቲታት ታይ ክገብሩ ከምዝኽእሉ ዘይምግማት ዝገደደ መደንጸዊ እዩ።

እቲ ካልኣይ ጌጋ፣ ናይ ታንኪን ባንክን ትርጉም ምርሳዕን፣ ንትግራይ ከቢቦማ ዘለው ሓይልታት ታይ ንያት ከምዘለዎም ዘይምግማትን ወይ ምርሳዕን እዩ። ሻዕብያ ብሰሜን፣ ተስፋሕፋሕቲ ብደቡብ፣ ኣብ ማእኸል ዓዲ ድማ ብምዕራባውያንን ዓረባትን ዝድገፍ ውዑይ ምንቅስቓስ ኣብ ግምት ኣእቲኻ፣ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኮይንካ ዝግባእ መልሲ ምሃብ ወይ ምድርዳር እዩ ኔሩ እቲ ግቡእ። እዚ ዘይተገበረ ዳሕራይ ኩሉ ኣረኪብካ ምስተዓጻጸኻ፣ ዘይተዳለኹም፣ ጥይትን ናይ ውግእ ፕላን ዘይብልኩም ወዘተ እናበልካ ምትንታን ረብሓ የብሉን። ንምንታይ ኾይኑ ኢልካ ምሕታትን ንኸይድገም ምስራሕን ግና የድሊ።

ንምንታይ ኾይኑ ዝብል መልሱ፣ ግርሳመ (ኣርሒቕካ ዘይምርኣይ)፣ ስስዐ፣ ስንፍና፣ ንዕቐት፣ ዘይምፍላጥ ወይ ናይ ኩሉ ድምር እዩ ዝመስለኒ፧ እቲ ዋና ሕቶ ናይ ዛ “ሓጻር ሓሳብ” ግና ሕዚ ኸ እዩ? ቅድሚ ናይ ኣብይ ምምጻእ ህወሓት ናይ 35 መዓልቲታት ጽዑቕ ኣኼባን ገምጋምን ጌሩ ኔሩ። ዉጽኢቱ ዝፍለጥ እዩ። ሕዚ ድማ ዛጊድ ን60 መዓልቲ ተኣኪቡ ኣሎ። ዝናይሎሚኸ ካብግርሳመ የውጽአና ዶ ወይ ናብ ዝገደደ ሃማ የእትወና? ናይት ኣኼባ ማእኸል ህዝቢ ትግራይ ድዩ? ናይ ሎሚ ግርሳመ፣ ስስዐ፣ ስንፍና፣ ንዕቐት፣ ዘይምፍላጥ ከ እንታይ እዩ ኢልካ ምሕታት የድሊ ።

ንኣብነት ኣብይ ምስ ሻዕብያን፣ ኣምሓራን ካልኦትን ኮይኑ ወጊኡና። ነዚ ኣይገመትናን ወይ ኣይተዳለናን ኔርና። ሎሚ ድማ ምስሓዲኦም ይዋጋእ ምስሓዲኦም ይገራጮ ኣሎ። ኣብ ዝኽሊ እዚ ትግራይ ከ ናበይ ዝብል ሕቶ መሊስና ዶ? ወይስ ሕዚውን ተገርሲምና ኢና ዘለና? ንናይ ቀይሕ ባሕሪ ፖለቲካ ከመይ ንዳለወሉ? ናይ ፕሪቶርያ ስምምዕነት ዘይፍጸመሉ ምኽንያት ንፈልጦ ዶ? እዚአን ኣብነት እየንምበር ጸገም ህዝብና ማእለያ የብሉን።  እቲ ዝራኣይ ዘሎ ናይ ውሽጥና ሑቱኽቱኽ ንጊዙኡ ዘይምጥንን ናይ ዘይሓንኽ ኣካይዳን እዩ።  ካብመቐለ ኸ ናበይ እና ኽንከይድ?  ካፍቲ ዘለናዮ ዓጸቦ ዘውጸአና መንገዲ ኣይናይ እዩ ኢልካ ምሕታት የድሊ። ናይዚ መልሲ ሑቱኽቱኽ ተይኮነስ ነቲ ብድሆ ዝምጥን ኣሳታፊ ዝኾነ መድረኽ ብምፍጣር እዩ ዝርከብ። ብሓድ ፓርቲ ዝፍታሕ ናይ ትግራይ ጸገም የለን። 60 መዓልቲ ቡዙሕ እዩ፣ ብፍላይ ንህዝቢ ትግራይ። ካብናይ ፶ መዓልቲ ኣኻባ ብዉሑድ ነተን ፭ ኣበይቲ ሕቶታት ህዝቢ ትግራይ ንምምላስ ዘኽእል ኣንፈት ዘርእይን፣ ንቐጻላይ ድማ ኣሳታፋይ መድረኽ ዝኽፈተሉ ውሳነታት ከምዝውሰን ተስፋ ይገብር።