ኣቶ ሙሉጌታ ኣረጋዊ

ውራይና፦ ካብ ድሕረ ባይታኻ ዶ ክንጅምር? ተመሃራይ ኮይንካ እውን ተኣሲርካ ምንባርካ ስለ ዝሰማዕኹ ንሳ እውን ትምልእ ክነብላ ኢለ እየ ድሕረ ባይታኻ ዝብለካ ዘለኹ?

ኣቶ ሙሉጌታ ኣረጋዊ፦ መቐለ ተወሊደ ዓብየ። ኣብ መቐለ እውን ተማሂረ። ናብ ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርስቲ ኣትየ ፊሎዞፊ ዲፓርትመንት ይመሃር ነይረ። ራብዓይ ዓመት ምስ በፃሕኹ ደርጊ ኣሲሩኒ። ካብ 1976 ክሳብ ኢህወደግ ሃገር ዝሕዝ 1983 ዓ/ም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ነይረ።

mulugeta p1

ውራይና፦ ምኽንያት መእሰሪኻ እንታይ እዩ ነይሩ?

ኣቶ ሙሉጌታ ኣረጋዊ፦ ወያነ ኢኻ ዝብል እዩ ነይሩ። ኣነ ግን የነበርኹይ።  ስኽ ኢልካ ሰብ ይሕፈሰሉ ልነበረ እዋን እዩ። ካብ ካምፓስ ወሲዶምና ኣነ 7 ዓመትይ ፈረቓይ ተኣሲረይ። ኢህወደግ ምስኣተወ ኢና ወፂእና። ጥሒስና እውን ኢና ወፂእና ብስርዓት ኣይኮናን ዝወፃእና። ብድሕሪኡ ናብ ኣዲስ ኣበባ ምስተመለስኩ  ራብዓይ ዓመት እየ ነይረ፤ ፊሎዞፊ ዲፓርትመንት ተዓፅዩ ፀኒሑኒ። ብደርጊ እዩ ተዓፅዩ እቲ ዲፓርትመንት። ከም ብሓዱሽ ካልእ ዲፓርትመንት ክትኣቱ ትኽእል ኢኻ ኢሎምኒ ቤት ትምህርቲ ሕጊ ኣትየ። ካብ Law ዝተመረቕኩ ብ1987 ዓ/ም ይመስለኒ ብናትና። ብፈረንጂ 1995 ማለት እዩ። ብድሕሪኡ ኣብ ፕራይቬታይዘሽን ስራሕ ጀሚረ ነይረ ን10 ወርሒ ዝኾን። ብድሕሪኡ ንኣሜሪካ ከይደ። ኣብኡ እየ ዘለኹ።

ሕዚ መፂእኻ ዲኻ ጠቕሊልካ?

ኣነ መፂአ በሃሊ እየ። ብፈረንጂ ብ2009 መፅየ ነይረ፤ ክሳብ 2013 ፀኒሐ እየ። ሽዑ ዝነበረ ትልመይ ኣይተሳኸዐይ። ላይሰንሰይ ኣይተወሃበኒይ። መንግስቲ ኣይኾንይ ለ ኣይብለካይ ይኾንዩ ለ ኣይብለካይ። ምንግልታዕ ነይሩ። ሰለስተ ዓመትይ ፈረቓይ ተፀብየ ምኳን ምስ ኣበየ ተመሊሰ። ብቻ ናተይ ፀገም እንታይ መሲሉካ ወፃእ ልነብር ዓይነት ሰብ የኾንኩይ። ወፃእ ኮይነ ለ ብዛዕባ ዓዲ እየ ልሓስብ። ሕዚ ለ ሃምኡ እየ እኒአኹ። ኣነ ንማንም ሰብ ኣይውክልይ ። ንባዕለይ እየ ልውክል። ናይ ፖለቲካ ፓርቲ ኣፊሌሽን የብለይ። ፍሉይ ዝደልዮ ረብሓ/ስፔስፊክ ኣድቫንስ ልገብሮ ኢንተረስት የብለይ። እንድሕር ተመቹዩኒ ኣብዚ ይነብር ተለይተመችዩኒ ይኸድ።

ኣዲስ ኣበባ  ዩኒቨርስቲ ተምህር ኢኻ። ከመይ ኢኻ ተምህር? ማለተይ ቀዋሚ ወይ ግዘያዊ? እንታይ ዓይነት ኮርስ?

ብግዝያዊ/ብፓርት ታይም እየ ለምህር ለኹ። ምኽንያቱ የወሰንኹይ። ናተይ ድልየት ኣብዚ ብቐዋሚነት ክነብር  እዩ። ግን ኩነታት እዩ ልውስኖ።

ኣብ ሚድያታት ማለት ኣብ ቪኦኤ፣ ኣብ ሪፖርተር፣ ኣብ ዛሚ ብቻ ኣብተን ዘለዋ ሓሳባት የሸራሽራ ዝብሃላ ሚድያታት ርእይቶታትካ ትህብ ኢኻ። ሕዚ ድማ እቲ ኩነታት እውን ከምኡ ይጠልብ ኣሎ። ውራይና እውን ኣብ ናይ ዓድና ብፍላይ ድማ ኣብ ናይ ትግራይ ኩነታት ምሒር ጠመተ ገይራ ትሰርሕ። ከምዚ ዘፍርሕ ኩነታት እንተሎ ድማ እንታይ ንግበር ኢላ ናይ ዘተ መድረኽ እያ እትኸፍት እሞ በቲ ሞያኻ መንፅር ብምርኣይ  ንምጅማር፤ እዚ ስርዓት እዚ ከም ስርዓት ሓደግኡ ተባሂሉ ዝዝረብ ምስ ፍትሕን ልዕነት ሕግን ዝተኣሳሰረ እዩ። ስለዚ ፍትሒ እንታይ እዩ ካብ ዝብል እውን እንተንጅምር?

ፍትሒ እንታይ ምዃኑ ልፈልጦ ገና ህፃን ላሃለኹ እዩ። እነይ እንታይ ትብለኒ ነይራ ህፃን ናሃለኹ ንሓደ ሰብ ሕማቕ እንድሕር ገይሩ ናይ ኢድካ ይሃብኻ ትብል ነይራ። እሞ ፍትሒ ማለት ብሓፂሩ ናይ ኢድኻ ምግናይ እዩ። ፅቡቕ ልገበረ ፅቡቕ የግኒ። ሕማቕ ልገበረ ደማ ሕማቕ የግኒ። ስለዚ ፍትሒ ናይ ኢድካ ምግናይ እዩ።

ሕግን ፍትሕን ከ እንታይ እዩ ርክቦምን ፍልልዮምን?

ፍትሒ ናይ ሕጊ መሳርሒ እዩ። ልኣብነት ብጃንሆይ ጊዜ ብህገ ኣምላክ እንተተባሂልካ ደው ኢኻ ትብል። ሕገ ኣምላኽ ኢለካ ስኽ ኢልካ እንተከይድኻ እቱ ኻልእ ኣብኡ ልነበረ ሰብ ዋይ ብሕገ ኣምላኽ ላበለካስ ሱቕ ኢልኻ ትኸድ ለኻ እዩ ልብለካ። ሃመይ እዩ እዚ ትብሃል። ዋላ ኣነ ኣርኪበሉ እየ እዚ። ሀዚ ናይቲ ህዝቢ sense of justice ተግባራዊ ንምግባር እዩ ሕጊ ለድልየካ ማለት እዩ። ምስ ሞራሊቲ ዝተትሓዘ እዩ። ምስ ሕማቕይ ፅቡቕይ እትብሎ ነገር ልኸድ እዩ። ስለዚ ሰብ ናይ ኢዱ ንኸግኒ ዘኽእል መሳርያ እዩ ሕጊ ማለት። ሓደ ሓደ ጊዜ ሕጊይወፅእ ዶ ፍትሓዊ የኾነይ ትብል። ፍትሓዊ የኾነይ ክትብል ተለኻ ናይ ኢድካ የኾነይ ልህብ ማለት እዩ። ለየቕፅዕ ነገር ንከቕፅዕ ልገብር እዩ ማለት እዩ። ወይ ለ ብግልባጡ ማለት እዩ። ሽዑ ትጨቓጨቕ። ዙ ናይ ግብረ ራዕዲ ሕጊ ሽግር ኣለዎ፤ እዚ ከምዚ ዝበለ እውን ፀገም ኣለዎ ክበሃል ተሎ ምስቲ ናይ ፍትሒ ድልየትካ ስለልፃባእ እዩ ማለት እዩ። ሃመይ እዩ ኣብ ሓደ ዓዲ ጋዜጠኛ ስለልፀሓፈ ኣሸባሪ ትብሎ ለኻ? ፍትሓዊ እዩ ማለት ድዩ? ኢልካ ኢኻ ትሓስብ ‘ለኻ ማለት እዩ። ንኣብነት ሕጊ ኣፓርታይድ ሕጊ እዩ። ግን  ፀሊምይ ፃዕዳይ ልልበይኖም ክነብሩ እዩ ልገብር። ፃዕዳ ካብ ፀሊም ልሓሸ እዩ ኢሉ እዩ ልኣምን። ግን ፍትሓዊ የኾነይ። ምኽንያቱ ወዲ ሰብ እዚ ድዩ deserve ልገብር ኢኻ ትብል’ለኻ ማለት እዩ። እዚ ድዩ ልግብኦ? ወዲ ሰብ ፈላሊኻ ምርኣይስ ምስ ናይ ወዲ ሰብ ናይ ሕልና ሚዛል ልከድ ድዩ? ዝብል ኢካ ተልዕል። ከምዚ ብምዃኑ እቲ ወሳኒ ሕጊ ክኾን የብሉይ።

እቲ ሕጊ ለውፅእ ኣካል ፍትሓዊ እዩ ኢሉ እዩ ለውፅኦ። ንፀሊም እዚ እዩ ልግብኦ፣ ፃዕዳይ ፀሊምይ ሓደ የኾኑይ እዩ ልብ’ሎ። እኒ ሶቅራጦስ ባዕሎም ባርያይይ ካልእይ ማዕረ ሰባት እዮም ኢሎም ኣይሓስቡይ ነይሮም። ስለዚ ንዓኣቶም ሓደ እዮም እንተኢልካዮም ኣንፃር ፍትሒ ገይርካ ማለት እዩ። ስለዚ ናይ ፍትሒ ነገርምስቲ ናይቲ ማሕበረሰብ ሓቢሩ ልዓቢ እውን እዩ ማለት እዩ።

ልዕ`ልነት ሕጊ ክንብል እንተለና እንታይ ማለትና እዩ?

ልዕልነት ሕጊ ማለት እማ ካብ ታሪክ ልመፀ እዩ። መጀመርያ ልተጠቐሙሉ ኣሜሪካውያን እዮም። ቅድሚኡ ናይ ቤት እምነት ልዕልነት ዝብሃል ነይሩ። ኣብ ኢንግላንድ ቸርች ጀሚሩ ክሳብ ናይ ፍረንች ሪቮሉሽን ቀስ ብቀስ ዓብዩ። ኣብ ኢንግሊዝ ኣብ ሚድል ኤጅ ዝብሃል ክሳብ ኢንላይትመንት ኸባቢ ኣባል ኢንግላንድ ቸርች ለይኾነ ሰብ ይቕተል እዩ ነይሩ። እቱ ቸርች ሓያል እዩ ነይሩ። ብድሕሪኡ እቲ ናይ ቸርች ሓይሊ ላተዳኸመ ኸይዱ ናይ ንጉስ ሓይሊ ላበርትዐ መፅዩ። ብድሕሪኡ ለ ናይ ፓርላማ ሓይሊ እናሓየለ መፂኡ። ትሪኣ ኣለኻ ዓዲ ኢንግሊዝ ክሳዕ ሕዚ ንግስቲ ኒኣ። ግን ንዝተወሰነ ጊዜ እያ። ከምዚ እናበለ ኣብ ኣሜሪካ በፂሑ። ድሓር ኣብ ኣሜሪካ ጆን ኣዳምስ ዝብሃል እቲ ካልኣይ ፕረዚደንት እታ ሃገር ዝነበረ እዩ፤ ኣብ ታሪክ ክሳብ ሕዚ law of men እዩ ነይሩ ኢሉ። ንኣብነት ናፖልየን ቦናፓርቲ እንተርእይኻዮ I am the sate እዩ ልብል። ስለዚ ድማ I am the lawእዩ ልብል። እዙ ሰብ እዚ ፍረንች ሪቮሉሽን ናተኻየደ ልመፀ ሰብኣይ እዩ። ፍረንች ሪቮልሽን ክካየድ ‘ተሎ እቲ ናይ ኣሜሪካ ሪቨሉሽን ለ ዳርጋ ሽዑ እዩ ተካይዱ። እቲ ሕገ መንግስቶም ብናይ ክልተ ሰለስተ ዓመት ኣፈላላይ እዩ ተፅሒፉ። ሽዑ እንታይ እዮም ኢሎም ጆን ኣዳምስ ካብ ደጊም ናይ ሰባት ኣገዛዝኣ ተሪፉ ናይ ሕጊ ኣገዛዝኣ ክመፅእ ኣለዎ። እዚ ምስቲ ናይ ኣሜሪካ ሕገ መንግስቲ ምፅሓፍ ተተሓሒዙ እዩ ተላዒሉ። ካብ ሽዑ ጀሚሩ ሕጊ ብፅሑፍ መልክዕ ክትሓዝ ጀሚሩ። ቅድሚኡ ሕጊ ብፅሑፍ ሰፊሩ ኣይፈልጥይ። ምእንቲ ክንፈልጦ ዲክሌር ክግበር ኣለዎ። ብለይንፈልጦ ሕጊክንግዛእ የብልናይ። ብለይፈልጦ ሕጊ ልግዛእ ብሰብ ልግዛእ ማሕበረሰብ እዩ። ብሕጊ እንድሕር ንግዛእ ኮይና ክፅሓፍ ለዎ ልብል ሓያል ምንቅስቃስ መፅዩ። ሃምኡ ስለልኾኑ እዩ እውን ክልተ ሰለስተ ዓመት ልወደኦሎም።ብድሕሪኡ እዩ ሕጊ ምፅሓፍ ስሩዕ እናኾነ ልመፀ፤ ብሕገ መንግስቲ ደረጃ።

ስለዚ ልምንታይ እዩ እቲ ምፅሓፍ ለድሊ ሎ እንተተባሂሉ ንኣበነት ኣብ ኢትዮጵያ ሓደ ሕጊ ብነጋሪት ጋዜጣ ተለይወፅዩ ሕጊ የኾነይ ማለት እዩ። ንምንታይ እዩ እዚ? ምእንቲ ሰብ ክፈልጦ እዩ። ሰብ ብለይፈልጦ ሕጊ ኣይግዛእይ። ብፅሑፍ ናይ ምስፋር ኣድላይነት እዚ እዩ። ህዝቢ ክፈልጦ ልግበር’ሎ ንሱ ገዛኢ ስለልኾነ እዩ።

ካልእ ብፍልስፍና ደረጃ እውን ለምፅእዎ ክልተ ኣካላት እዩ እኒኦ። እቲ ሓደ ካብ ጀምስ ሆብስ  ዝብገስ ፍልስፍና እዩ። እቲ ካልእ ድማ ካብ ጆንሎክ እዩ። ክልቲኦም እንግልዛውያን እዮም። ሆብስ  እንታይ እዩ ኢሉ፤ ደቂ ሰባት ክርእዮም ተለኹስ ኢሉ፤ ስሱዓት እዮም። ነንባዕሎም ዝበላልዑ ዝጠፋፍኡ እዮም። በዚ ምክንያት እዚ መንግስቲ ኣብ ለይብሉ ከባቢ ሰብ ንሰብ ልበላልዓሉ፣ ልጠፋፍኣሉ፣ እዩ። ናይ ተፈጥሮ ሕጊ ለይሕለወሉ እዩ፤ ይብል። ንሱ ናይ ተፈጥሮ ሕጊ ልብሎ ባዕልኻ ንባዕልኻ ምቑፅፃር ለይምኽኣል እዩ። ህይወት ክቕፅል ምግባር ማለት እዩ ይብል ሆብስ። እዚ ኹሉ ንምድሓን መንግስቲ የድልየና ድማ ይብል። ስቴት! ንሱ መንግስቲ ልብሎ’ሎ ኣካል ለይተወሰነ ሓይሊ ክህልዎ ኣለዎ ይብል። ምኽንያቱ ንስኻ ካብ ብሃም ባዕልኻ ልበለ ሰብ እትመውት ኩሉ ስለጣን ሃቦ፤ ንሱ ድማ ኩሉ ነገርካ ይሓልውኻ ዝብል ፍልስፍና እዩ። እዚ እቲ ሓደ ፍልስፍና እዩ። እዚ ሰብ ብሓይሊ ክግዛእ ኣለዎ እዩ ልብል። መሰል ዝብሃል ነገር ካብ ሰብ ተቐንጢጡ ነቲ ሓደ ሓያል ክውሃብ ኣለዎ እሞ ንሱ የመሓድሮ እዩ ልብል።

ጆን ሎክ ድማ መፅዩ። ሰባት ልክዕ እዩ ፀገማት ኣለዉዎ እዮም። ግን ሃምቲ ቶማስብ ሆብስ  እትብሎ የኾነይ። ሰብ at the same time reasonable ለ እዩ። ይሓስብ እዩ። ብሰላም ለ ክነብር ለኽእል ዓይነት ተፈጥረሎ ኣለዎ እዩ። ባዕሉ ብድልየቱ እርስበርሱ ተሰማሚዑ ብሶሻል ኮንትራክት ክነብር ይኽእል እዩ ዝብል ኣምፂኡ። ቶማስ ሆብስ ሶሻል ኮንትራክት ልብሎ ነቲ ጎይታ ህይወትካ ሳራንደር ምግባር ማለት እዩ። ጆን ሎክ ግን እቲ ኣግሪመንት ኣብ መንጎ ሰባት ለ ክኾን ይክእል እዩ። ሰባት ኮፍ ኢሎም ተሰማሚዖም ብዝደልይዎ መንግስቲ ክመሓደሩ ይኽእሉ እዮም በሃሊ እዩ። እቲ መንግስቲ ድማ as the result of the consent of እቲ ተሰማማዓይ ክፍጠር ይኽእል እዩ። እቲ መንግስቲ ዝብሃል ብኣበሃሃላ ጆን ሎክ እቲ ዝተሰማምዐ ህዝቢ ልሃቦ ሓይሊ ወይ ለ ስልጣን እዩ ልህይልዮ። ካብኡ ወፃኢ እንድሕር ክኸይድ ኢሉ ዓመፅ ከልዕሉ ይኽእሉ እዮም እዩ ልብል ጆን ሎክ።

ስለዚ ናይ ሆብስ ናብ ሞናርኪ ግዝኣት እዩ።   ሓይሊ ናይ ሰባት እዩ ልብል። ጆን ሎክ ግን ናይ ህዝቢ ድልየት ከንፀባርቕ ልኽእል ተኣኣዚ ህዝቢ መንግስቲ ምፍጣር ይከኣል እዩ እዩ ልብል።  ካብኡ እዮም ወሲዶምዎ። ሎክያን እዩ ልብሃል ዙ ሊበራሊዝም። ካብኡይ ካብ ሞንቲስኮ ልብሃልይ እዮም ወሲዶምዎ። ስለዚ ክልተ ዓይነታት መንግስቲ እዮም ክህልዩ ልኽእሉ። ሓደ ዘይተደረተ ሓይሊ ዘለዎ ውልቀ መላኺ መንግስቲ ወይ ለለ ናይ ህዝቢ ውክልና ለለዎ ብትእዛዝ እቲ ህዝቢ ልነብር መንግስቲ።

ካብዚኦም ክልቲኦም ዓድና ልትጥቀመሉ ለላ እቲ ካልኣዋይ እዩ። Democratically represented  መንግስቲ እያ ትጥቀም ለላ። ልኣላውነት ህዝቢ እዩ ልብል ናይና። ህዝቢ ናይ ብምልኡ መሰላት ፍልፍል እዩ። ሕዚ መሰል ሒዝካ ጥራይ ክንበል ስለለይከኣል፤ ሃምቱ ክልቲኦም ፈላስፋታት እውን ልበልዎ  እቲ   ህዝቢ ይህሊ፤ ካብኡ ንሱ ደልይዎ እዩ እቲ መንግስቲ ልመፅእ። ስለዚ ናይ ህዝቢ መሰላት ናይ ህዝቢ እዩ። ማነጅ ንኽገብረካ ኢኻ ልተወሰነ ቆንጢርካ ልትህቦ። ካብኡ እቲ ንመንግስቲ ልሃብኻዮ መሰል እዩ ፕራክቲስ ልገብሮ። እታ እትህቦ መሰል ግን limited, controlled and divided እያ ክትኾን ለለዋ ልብሃል እውን ነዚ እዩ። ሃምቲ ሆብስ ልበሎ መንግስቲ ሃምድላዩ ንኸይገብር እዩ። ዲቫይድድ ማለት እታ ልተውሃበት ስልጣን ንሕጊ መውፅኢ፣ ንፈፃሚ ንተርጓሚ ተሃቢላ ትከፋፈል። ንሳቶም ለለ ለልባዕሎም ይተሓላለወ፤ ኮንትሮልድ እዩ ንብል። ሃምዚ ልበለ ስልጣን እዩ ተዋሂብዎ ኒኦ ቱ መንግስቲ።

ሃምዚ ኮይኑ ለ እቲ መንግስቲ እንድሕር ክሕይል ደልዩ እቲ ህዝቢ ናይ ምብራር ሪኮል ናይ ምግባር ሓይሊ ኣለዎ። ንኣብነት ኣብ ናይና ሕገ መንግስቲ ሃምኡልብል ኒኦ እዩ። ሰዓት እውን ትፅበ የብልኻይ ክሳብ መረፃ ልመፅእ። ልወከልክዎም ይውረዱለይ ክትብል ትኽእል ኢኻ። ሰዓትካ ተፀቢኻ ለ ልደለኻዮ ክትመርፅ ትኽእል ኢኻ። እንድሕር ምርጫ የለይ ኢሉኳ መንግስቲ፤ ዓሚፁኳ ኣሎ ማለት እዩ። by the way መንግስቲ ይዕምፅ እዩ።እንድሕር ሃምኣ ገይሩ ንስኻ እውን ናይ ምዕማፅ ናይ ሞራል ሓላፍነት ኣለካ። እዚኣ እያ እታ ናይ ጆን ሎክ ሓሳብ።

ናብ ዓድና እንድሕር መፂና፤ እዚ ኩሉ እዚ ኣለና እዩ። ብቲዮሪ ማለት እዩ። ዋላ እኳ ናይ ፕሬዚደንሻል ፓርላመንታል ልብሃል ኣፋላላይ ይሃሉ ግን ኣለና እዩ። ናትና እኳ ናብ ና እንግሊዝ ይቐርብ ካብ ናብ ና ኣሜሪካ። ብርግፅ ኣብ ፓርላመንታሪ እቲ ስልጣን ቅልዕልዕ ልበለ የኾነይ። እኩብ እዩ። ብፍላይ ናይ ብርክት ልበላ ተቓወምቲ ውድባት ለለዎ ተለይኮይኑ ከቢድ እዩ። ናይ ኢትዮጵያ ሕዚ ሸጊሩ ለሎ ንሱ እዩ። ፓርላመንታሪ እዩ ግን ሓደ ፓርቲ እዩ። ናይ ፓርላማ ኣምባጋነንት ኣሎ። ተቓወምቲ ፓርትታት ለይብሉ ፓርላማ ብምዃኑ ጭቕጭቅ የለይ። ምፍሕፋሕ የለይ። ስለዚ ድማ ዝተፈለየ ነገር የለይ። እቲ ፓርላማ ዳርጋ ናብ ኣሪስቶክራሲ ዓይነት እዩ። ናይ ውልቀ ሰብ ወይ ናይ ጉጅለ ዓይነት እዩ ኮይኑ እኒሀ።

ሕዚ ብጭቡጥ ርክብ ፍትሕን ልዕልነት ሕግን፤ መንግስትን ሕገ መንግስትን፤ ሕገመንግስትን ዜጋታትን ወዘተ እንታይ እዩ ትብል ኣለኻ? እዚታት ኣብዚ ዓድና ከመይ እዩ ዝኒሀ ትብሎ፡ እስቲ ግለፀልና?

ሕዚ ኣብዚ ክትርእየለይ ዝደሊ ጌታቸው       እቲ ባእታታት ሕገ መንግስቲ ሒዙ ዝቐውም፤ ሕገ መንግስቲ ዋና ዕላምኡ ዲሞክራስያዊነት ከማዕብልን ስልጣን መንግስቲ ክድርትን እዩ። ምኽንያቱ ዓንተቦ ብዛዕባ መሰላት ነውግዕ ነይርና። እቲ መሰላት ናይቲ ሕገ መንግስቲ እዮም እምበይ እቲ መንግስቲ የኾነይ መሰልኻ ልፈልጠልኻ። ሕገ መንግስቲ ልሃበኒ መሰል ልብሃል ፅዋ ሕዚ ቴክኒካሊ እንተርኢኻዮ መስሓቒ እዩ። ሕገ መንግስቲ መሰል የኾነይ ልህብ። እቲ መሰልካ ሲ ባዕልኻ ኢካ ትፈልጦ። ንኣብነት ዓንቀፅ 29 ናይና ሕገ መንግስቲ ናይ ምዝራብ ነፃነት ኣለካ እዩ ልብል። ሃምዚ ክብል ተሎ ነቲ መንግስቲ እዩ ልነግሮ ለሎ። መንግስቲ እዚ ፍለጥ፤ እዚ ክትኽልክል የትኽእልይ እዩ ልብሎ ለሎ። እመበይ ንዜጋ የኾነይ ምዝራብ ትኽእል ኢኻ ልብሎ ለሎ።

ኣብ ናይ ኣሜሪከ ሕገ መንግስቲ እዚ ናይ ምዝራብ መሰል ዳሕራይ ኣብ መማሐየሺ ልኣተወ እዩ እምበይ መጀመርያ የነበረይ። ምኽንያቱ ናይ ሕገ መንግስቲ ስራሕ ስልጣን መንግስቲ  ምግዳብ እዩ እመበይ መሰል ዜጋታት  ምፍላጥ የኾነይ። ስለዚ እቲ ተፃሒፉ ለሎ ነቲ ናይቲ ህዝቢ ድሕንነት እዩ።

ኣብዚ ዓዲ እዚ እንታይ ትሰምዕ? “ሕገ መንግስታዊ ስርአቱ ለማፍረስ” ይብሉ፤ ሃምዚ ልበለ ስትዩፒድ ወግዒ ክትሰምዕ ኣይትኽእልይ ኣብ ናይ ሕገ መንግስቲ ወግዒ። ሓደ ሰብ consititional Order ኣየፍርስን። ክሪሚናል ለው ኣሎ። ብወንጀለኛ መቅጫ ሕጊ ልተኣናገዱ ኣለዉ እዮም። ሕገ መንግስቲ ግን ብውልቀ ሰባት ክፈርስ ኣየኽእልይ። እዚ ክፈርስ ልኽእል ብመንግስቲ ጥራሕ እዩ። ካልእ ቐርዩ ሓደ ግሩብ በረኻ ክወፅእ ይክእል እዩ፤ ልኣብነት ዞም ጉንበት ሰባትገለ ልበሃሉ ኣለዉ፤ ክንዋጋእ ኢና ልብሉ። ንዓኣቶም ባዕሉ ብሕገ መንግስቲ የኾንኻይ እትጥይቖም። ብኡ የትጥይቖምይ። ንኣኣቶም ልገዝኦም ናይ ገበነኛ መቕፅዒ ሕጊ እኒኦ። እንተደሊኻ ፀረ ግብረ ራዕዲ ኣዋጅ ክትብሎ ትኽእል ኢኻ። ካልእ እውን በሎ። ሕገ መንግስታዊ ስርዓት ከፍርስ ደልዩ ኢልካ ወግዒ ክትጅምር ከለኻ ሃምኣነ መስሓቒ እዩ። ዜጋ ሕገ መንግስታዊ ስርዓት ኣየፍርስይ። ዜጋ እንድሕር ለይደለዮ ማ ኣየድልዮይ ማለት እኮ እዩ እቱ ሕገ መንግስቲ። ክቐዶ እውን ይክእል ድኣኾነይ እንድሕር ለይደለዮ ማ። በዓልናይ እንድዩ። ስለዚ ንሕገ መንግስቲ ሓደጋ ክመፆ ልኽእል ካብ መንግስቲ ጥራሕ እዩ። ግን እቲ መንግስቲ ባዕሉ ከም ሕገመንግስቲ ገይሩ እዩ ልሓስብ። owner of the right of the people ካብኡ ለለ እቲ መንግስቲ ፌቨር ዝገብረልኻ ዓይነት ገይሩ ስለልርእዮ ኩሉሻዕ ሕገ መንግስቲ እንድሕር ለይተቐበልኻ ይብለካ። ሕገ መንግስቲ መጀመርያ ኣፍልጦ ሃብ ይብለካ። ንስኻ የኾንካይ ግን ኣፍልጦ ትህቦ። it is already the manifestation of the will of the people. ስለዚ ፎቲኻ ለይኾንካስ ብገበነኛ መቕፅዒ ሕጊ ስለ ለጠይቐካ እዩ። ስለዚ እንታይ እየ ልብል ለኹ እቲ ሕገ መንግስቲ ፖለትሳይዝድ ተገይሩ እዩ።

ከምኡ ልኾነ እውን እዩ፤ ሕዚ ካብመጀመርያ እንተተዓዚብኻ እቶም ተቓውምቲ ብጣዕሚ እዮም ልፀልእዎ ነይሮም እቲ ሕገ መንግስቲ። ምኽንያቱ ኢህወደግ ስለልፀሓፎ ማለት እዩ። ዳሓር ኢህወደግ እንታይ እዮም ኢሎም ሕገ መንግስቲ እንድሕር ለይተቐበልካ፤ ርአ እዚ ለይኸውን እዩ፤ ንሳቶም እውን ፖልትሳይዝድ ክገብርዎ ስለልደለዩ ማለት እዩ፤ ከምዚታት ይብሉ ነይሮም። ድሓረ እዚ ተገልቢጡ እቶም ተቓወምቲ ሕገ መንግስታዊ መሰልና እዮም ልብሉኻ። ኣብዚ ለሎ ደርጓዕጓዕ ይገርመካ እዩ።

እዚ ሕገ መንግስቲ እዚ ነዚ መንግስቲ እዚ ካብ ዓቕሙ ንላዕሊ እዩ። ምክንያቱ ስልጣኑ ክግድብ ዝደሊ መንግስቲ ኣይኮነይ። undivided እዩ። uncontrolled እዩ እቲ ስልጣን፤ ዋላ ኣብ ሓደ ፓርቲ ኾይኑ ማለት እዩ። ብሓደ ቃል ንምዝራብ accountability ዘይብሉ እዩ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ስርዓት። ኢህወደግ ፅባሕ ተኣኪቦም እዚ ሕገ መንግስቲ ካብ ድሕሪ ሀዚ ኣየድልየናይ ቃዲድናዮ ኢና እንተኢሎምኻ ካብ ሓደጋ እተድሕነሉ ምንም ዓይነት mechanism የለይ።  ላበይ ትኸድ?

ስለዚ እዚ ስለልኾነ እዩ ናይ ሕገ መንግስቲ ኣገዛዝኣ ለይኾነስ ናይ ኢህወደግ ኣገዛዝኣ ወይለ ናይ ሰባት ኣገዛዝኣ እዩ ለሎ ኣብ ኢትዮጵያ እንብል።

ብስሩ እባ እቲ ናይ ሕጊ ፍልጠትና፣ ናይ ፍትሒ ኣረዳድኣና እንታይ እዩ ዝመስል? ቅድሚ እቲ ዘበናዊ ዝብሃል ሕገ መንግስቲ ምውፅኡ ኣብ ርእሲ እቲ ሰብ ዝነበረ ኣተሓሳስባ እየ ደልየ። ካብኡ ኣብ ዘበናዊት ኢትዮጵያ ዘለዎ ኣመፃፅኣ እውን ተትሕብረለይ?

መጀመርያ ሃይለስላሰ እዮም ዝጀመርዎ ሕገ መንግስቲ፤ ብ1931 ብፈረንጂ እዩ ልነበረ። ንሶም እውን ግን ንሕና ሂብናካ ልዓይነቱ ሕገ መንግስቲ እዮም ኣውፂኦም።  ልህዝብና የድሊ እዩ ኢልና ስለልኣመና ኢዮም ልብሉ። ስለዚ ናይ ሕጊ የነበረይ። ናይ ሃይለስላሰ እዩ ነይሩ። እቶም ሰብኣይ እቲ ድልየቶም እዮም ብሕገ መንግስቲ መልክዕ ክወፅእ ገይሮም። ብፅሑፍ ኮፍ ኣቢሎምዎ። ብፅሑፍ ምቕማጥ ባዕሉ እውን ግን ዓብዪ ምዕባለ እዩ ነይሩ። ምኽንያቱ እቶም ሰብኣይ ሓላፍነት ይወስዱ ኣለዉ ማለት እዩ፤ ብፅሑፍ ሰፊሩ ማለት። ልኣብነት ናይ ምካድ መሰል ሂቦምካ ኣለዉ ማለት እዩ፤ ስለዚ ናይ ምንቅስቓስ መሰል ለካ ይውሃብ እዩ ኢልካ ንክትሓስብ ሓጊዙ እዩ። ብተግባር መሰልካ enjoy ምግባር ግን ኣብ ናይቶም ሰብኣይ ወይለ ኣብ ናይ ተወካሊኦም ድልየት ልተመስረተ እዩ ልኸውን። ብድላዮም ሰዓት ለ ክቕይርዎ ይኽእሉ እዮም። እቲ ብ55 ዓ.ም ልተቐየረ እውን ምስ ናይ ኤርትራ ምምፃእ ተዛሚዱ ልተመሓየሸ እዩ። ብመሰረታዊነት ዝተቐየረ የነበረይ። ንሱ እውን ግን ናይ ባዕሎም ድልየት እምበይ ናይ ህዝቢ ድልየት ለማልአ የነበረይ። ገባሪ ሓዳግነት ናይቶም ሰብኣይ ኣይቐየሮይ። ስለዚ ናይ ጃንሆይ ኣገዛኣኣ እዩ ቀፂሉ። ደርጊ እውን መፀ። ሽዑ እውን ናይ ፓርቲ ኣገዛዝኣ እዩ ልቐፀለ፤ ብርግፅ ብፓርቲ ኣቢልካስ ናይ ሓደ ሰብ ኣገዛዝኣ እዩ ነይሩ።

ስለዚ ንመጀምርታ ጊዜ ኣብ ኢትዮጵያ ዲሞክራስያዊ ልኾነ ሕገ መንግስቲ ዝወፀ ኣብዚ ናይ ሕዚ ለሎ ስርዓት እዩ። ንሱ እውን ኣብ ዶክመንት እዩ እምበይ ብተግባር የለን። ከምቲ ዓንተቦ ለውጋዕናዮ።

እሞ እቲ ሕዚ ዘሎ ኣጠቓላሊ ናይ ዓድና ፖለቲካዊ ኩነታት ከመይ ኢኻ እትገልፆ? ከም ታራ ሰባት ፀገም ኣሎ ገለ ንብል ንሕና። ንዓኻ ግን ብዓይኒ ፖለቲካ ክትርእዮ እንተለኻ እንታይ ማለት እዩ?

ፅቡቕ! ኣነ ክልተ ነገር እዩ ደስ ልብለኒ። ፍልስፍናይ ሕጊይ። ስለዚ እቲ ሕግና ፍልስፍና እኒአዎ እዩ። ብፍልስፍና እዩ ልቕነ። ኣነ ሕዚ ልጨንቀኒ ክልተ ሕቶ እዩ።

ሓደ ናይ ኢትዮጵያ ዜጋ ከም ዜጋ እነታይ ዓይነት ሕጊ እዩ ለድልዮ? ንምንታይ ዓይነት ሕጊ ኢና ንምጥን ንሕና? ናይዛ ዓዲ ናይ ዕብየት ደረጃ ኣበይ እዩ ለሎ? ምስኡ እዩ ልኸድ ሕጊ። ምግጥጣም ክህሉ ኣለዎ። ምስቲ ንቕሓትካ ዝኸድ ሕጊ እዩ ክህልየካ ለለዎ። ስለዚ ኣነ እንታይ እየ ልብል ናይ ኢትዮጵያ ሕጊ ኣይምጥነናይ። ንሕና ድኻታት ኢና። ኣይተምሃርናን። ድሕረታት ኣለና። እቲ ሕገ መንግስቲ ግን ናይ ልማዕበለ ዓዲ እዩ። ናይና ህዝቢ ግን ዝበዝሕ ምንባብ ምፅሓፍ እኳስ ኣይኽእሊይ። ሰለዚ ለይተመሃረ ህዝቢ ልተፈላለዩ ድልየታት ርእዩ ተረዲኡ ምሩፅ ልኾነ ሓሳብ ክመርፅ ይኸብዶ እዩ። በዚ ምኽንያት ድማ መሰሉ ክጥሓስ ይኽእል እዩ። ምኽንያቱ እቶም ኤሊት ልበሃሉ ናይ ሕብረተሰብ ክፍሊ  ማለት እውን ውሑዳት ምሁራትይ ሃፋትምይ ናይ ምቁፅፃር ዕድሎም ይዓቢ። ዚኦም ክቆፃፅርዎ ዝኽእል ብሚልዮን ዝቑፀር ህዝቢ ኣብ ዘለሉ ዓዲ፤ እቲ ህዝቢ ነቶም ኢሊታት ክቆፃፀር ይኽእል እዩ ኢልኻ ኣብ ለይትሓስበሉ፤ ኣዕርዩ ሃይማኖታዊን ድሕርን ኣብ ልኮነ ዓዲ እቲ ኩነታት ናይ እቲ ሕገመንግስትናይ ምግጥጣም ይኣብዮ ኣሎ። ምኽንያቱ እቲ መንግስቲ ለ ካብዚ ህዝቢ እዚ እዩ ልቕዳሕ ለሎ።

ኣብዚኣ ግን ኣነ ክፍለ እየ። እዚ ህዝቢ እዚ ኣይተምሃረን፤ ድኻ እዩ። እንታይ ይግብኦን ኣይግብኦን ኣይፈልጥን። ኣይሓትትን ኣይበቕዐን።  ከምዚ ብምዃኑ እውን እቲ ሕገ መንግስቲ ይዓብዮ እዩ ኣይምጥኖን ኢኻ ትብለኒ ዘለኻ። ኣነ ድማ እንታይ እብል ኣለኹ፤ እንተተጋግየ እውን ክትእርመኒ ምእንታን እዚ ህዝቢ እዚ ናይቲ ሕገ መንግስቲ ትሕዝቶታት ክርድኦ ገይርካ፣ ክርድኦ ድማ ኣንቂሕኻ፣ ክውንኖ ገይርካ ብኡ ምምራሕ ዶ ይሓይሽ ወይስ ኣይበፃሕካዮን እሞ ፅናሕ ኢኻ ክትብሎ ዘለካ?  እቲ ኢሊት ከ ነቲ ህዝቢ እናንቀሐ ናብ ክኾኖ ዘለዎ ዶ ከምፅኦ ኣይግባእን እዩ?

ፅቡቕ ኣነ ሽግር እየ ልዛረብ ለለኹ። እቲ ሽግር እየ ከርኢ ልምኩር ለለኹ እምበይ ሪከመንድ ኣይኾንኩይ ልገብር ለለኹ። ሓደ ሽግር ናይ ዘይምግጥጣም ወይ ናይ correspondence ሽግር እዩ እየ ልብል ለለኹ። ናይ ለይምግጥጣም ሽግር!

ካልእ  ድማ ዋላ ኣይምሃር፣ እግዝሄረይ ሓደ እዩ ኢሉ ዋላ ይእመን፣ ሃይማኖተኛ እዩ፤ ዝኾነ ሽግር ክበፅሖ ተሎ ናብ እግዝሄሩ እዩ ከይዱ ጥርዓን ለቕርብ። ስለዚ ሃምቲ ልበልኻዮ እቲ ኢሊት ልብሃል ናይ ምንቃሕ ስራሕ ክሰርሕ ልብል ካልእ ባዕሉ ልከኣለ ቲዮሪ ክኾን ልኽእል እዩ። እቲ ስኻ ልበልኻዮ እዩ ድማ ተመሪፁ ኒኦ ኣብ ኢትዮጵያ።

ንኣብነት ህወሓት እንታይ እዮም ኢሎም? ህዝብና ናፃ ክነውፅእ ኢሎም እዮም በረኻ ከይዶም። ሓራ ንምውፃእ ዝብል እዩ እቲ ሓሳቦም ልነበረ። እዚ ዲሞክራስያዊ መትከል የኾነይ መጀመርትኡ። ምኽንያቱ ሰብ ንሰብ ናፃ ኣየውፅእይ። እንታይ እዮም ልብል ለለዉ ካብ ድሕረት፣ ካብ ድንቁርና፣ ካብ ገለ ኣንሕና ናፃ ክነውጸአካ ኢና እዩ እቲ ሓሳብ። ለውፅእይ ልወፅእይ ኒኦ ማለት እዩ። ልተምሃሩ እዮም ኢሊት ልበሃሉ እዮም። ስለዚ እቲ ኢሊት ኣውፂኡካ ንበል። ካብኡ ድሓረ እቲ ናፃ ልወፀይ ናፃ ለውፅአይ ኣካላት ሃመይ ኣቢሎም እዮም ሓደ ልኾኑ? ስልጣን ምስሓዘ ሃመይ ኢኻ ክትገብር ባዕልኻ ትፈልጥ ተበለካ ደሓር? ምኽንያቱ ፌቨር እዩ ገይሩልካ። ኣውፂኡካ እዩ። እዚ እዩ ብተግባር ለሎ ነገር።

ሀዚ ለሎዉ ናይ ኢትዮጵያ መራሕቲ ልወፁ እዮም። እቲ ኣብ ስልጣን ልነበረ መንግስቲ ደፊኦም ናብ ስለጣም መፂኦም። ስልጣን ቅድሚ ምሓዞም ካልእ ነገር እዩ። ሽዑ ካልእ ነገር እዩ ተቓዋሚ ውድብ ኮይንካ ትንቀሳቐስ ስለ ለለኻ። ስልጣን ምስ ሓዝካ ግን govern ኢኻ እትገብር። ዝሕግዘካ እኒኦ። ዝቃወመካ እኒኦ።  መዓት ከቢድ ነገር እዩ ለሎ። ሽዕኡ ናይ ስልጣን ሕቶ እዩ ልኾን። ናይ ሓይሊ ሕቶ እዩ ልኾን። ናይ ስልጣን መሰረታዊ ባህሪ ድማ undivided ምዃኑ እዩ። ልኾነ ይኹን ሰብ ሓይሉ እዙ power እንብሎ ፈትዩ ልግድብ የለይ። ለይተገደበ ስልጣን ክህልዎ እዩ ልደሊ፤ ዝኾነ ይኹን ኣካል። ስኻ ልወድኻ ስኻ ብትደልዮ መልክዕ ክተዕብዮ ኢኻ ትደሊ። ስኻ ምስ ሰበይትኻ ለለካ ርክብ ኣብ ናይካ ድልየት ልተመርኮሰ ክኾነልካ ኢኻ እትደሊ፤ ሰበይትኻ ኣብ ልኾነ ሰዓት stop it ተለይኢላትካ። ስለዚ ናይ ሓይሊ ጠባይ ተወሳኪ ሓይሊ ምድላይ እዩ። ንባዕሉ ኣይግድብይ።

ሃምዚ ስለልኾነ እዩ ማዲሰን ሰባት መልኣኽቲ ተልኾኑ ነይሮም መንግስቲ ኣይመድለየን ነይሩ ልበለ። መላእኽቲ የኾናይ ስለዚ ሓላዊ የድልየና እዩ። እቲ ልሕልው ድማ መንግስቲ እዩ። መንግስቲ ክብሃል ተሎ ደማይ power ማለት እዩ። እታ ልተወሰነት ሓይሊ እዚኣ ገደብ ተለይገይርካላ ብተፈጥሮኣ ክትገፍሕ እያ ልትደሊ። ክትገፍሕ ተላ ለለ መሰልካ ወሲድካ እያ። ኣብ ዓለም ለሎ መሰል ኮንስታንት እዩ። ካብኣ እያ ትንኪ ለላ። ብዙሕ መሰል እንድሕር ወሲዱ መንግስቲ ብዙሕ ሓይሊ ይህልዎ ንስኻ ለለ መሰልካ ይንከይ።

ስለዚ እቶም ኢሊት እንብሎም ነዚ ህዝቢ ክነህምሮ ኢና፣ ቀስ ኣቢልና ክነምፅኦ ኢና፣ ክነለማምዶ ኢና ትብሉካ ተለዉ ብምንታይ መቆፃፀሪ ሓይሊ? እዞም ሰባት እዚኦም ኣማልኽቲ ክኾኑ ኣለዎም እንድሕር ልገብርዎ ለለዉ ቼክ እላተገበረ ለይኸይዱ። መንግስቲ እንድሕር ሓይሉ ለይገደብካዮ ክኾን ኣይኽእልይ ልብል ልመፀ ካብዚ እዩ።

ኣብ ዓድና ለ ትርእዮ ኣለኻ፤ ኣብዛ ዓዲ ካብ ህወሓት ልላዕሊ ልተጋደለ መን ኒኦ? ህይወቶም ሂቦም እዮም። ካብኡ ንላዕሊ ታይ ትህብ ዲካ? ሕዚ ናይ ህወሓት ሰባት ኣብ ሽግር ኣትዮም ለለዉ እቲ ህዝቢ እውን ኣብ ፀገም ኣትዩ ለሎ እቶም ህወሓት ሕማቓት ስለልኾኑ የኾነይ። ሰባት ስለልኾኑ እዩ። እሞ ገደብ ለይብሉ ስልጣን ኣብ ኢዶም ስለልሓዙ እዮም ኢለ እየ ልሓስብ። ስልጣን ክግደብ እዩ ለለዎ። ኣባይ ወልዱ ሽሕ ጊዜ ጥዑይ እንተኾነ ናይ ባዕሉ ስልጣን ባዕሉ ክግድብ ኣይኽእልይ። inhuman እዩ ከምኡ።  ድላዩ ሓያል ልብሃል ተቓዋሚ ናብ ስልጣን ይምፃእ ከምኣ እዩ። ስለዚ ሰባት ለይኾኑ ትካላት የድልዩና ማለት እዩ። መፍትሒታ እዚኣ እያ። ብለይተቛረጸ ደረጃ መንግስቲ ምቁፅፃር ልከኣለሎም ትካላት ክህልዉ ኣለዎም። እዚ እዩ እቲ ናይ ስልጣን ክፍፍልን፣ ገደብ ስልጣን ገለመለ ልብሃል። ኩሉ ፔርፌክት እዩ ማለት ግን ኣይኮነን።

ስለዚ ናብቲ ናይ መጀመርታና ክንምለስ ተለና እቲ ሕጊ ምስ ምዕባለ ናይቲ ሕብረተሰብ ተለይተናቢቡ ወይ ኣናርኪ ክፍጠር እዩ ወይ ለ ቴራኒ ክፍጠር ይኽእል እዩ። ስለዚ ምዕሩይነት ንምፍጣር ኢኻ ትምኩር። ምስ ዓቕሚ ናይቲ ህዝቢ ክኸድ ልኽእል፣ እቲ ህዝቢ ክትግብሮ ልኽእል ኢኻ ተውፅእ። ብስሩ ሕጊ ክትሰርሕ ተለኻ ሓንቲ መትከል ለይትግበር ሕጊ ኣይትስራሕ እዩ ልብለካ። ሰብ ክትግብሮ ኣለዎ።

ንኣብነት መንግስቲ ኢትዮጵያ ካብ ሎምዓንቲ ጀሚረ ሃይማኖት ኸልኪለ እየ ኢሉ ኣዋጅ ተለውፅእ እንታይ መጋጠመ? ኢትዮጵያ ትቃፀል ትኽእል እያ። ምስልምና ከልኪለ ኣለኹ ተልብል እንታይ መጋጠመ? ኣብ ኣሜሪካ ፈተና ኮይኑ ኒኦ ሀዚ ንሱ እዩ። ትራምፕ ኣንፃር እቶም ትካላት እዩ ተላዒሉ፤ ያውም ንሳቶም ትካላት ኣለውዎም። ኣንሕና የብልናይ። ኣብ ናይና ዓዲ ፍትሒ ሚኒስቴር ልብሃል ነበረ ኣብ ሓደ መዓልቲ ክተፍርሶ ትኽእል ኢኻ፤ ብለይልኾነ ይኹን ሪስክ። በቃ ሓዲግናዮ ኢና፣ ዓፂፍናዮ እንተኢልካ ምንም! ንምንታይ ከምዚ ኮይኑ? ናይ ሰባት ኣገዛዝኣ ስለልኾነ እዩ። ኣብ ናይና ዓዲ መንግስቲ በስቢሰ እየ ክብለካ ይኽእል እዩ። ግን ምብስባስ cost  የብሉይ። ዋእ እንድሕር በስቢስካ ድኣ ልብለካ የለይ ማለት እዩ። ስለዚ እነታይ እዩ ልብለካ ሎ ማለት እዩ ኣነሲ ከም ድላየይ ኮይነ ክነብር ይኽእል እየ ማለቱ እዩ። ንሱ እዩ ናይ መንግስቲ ኣገዛዝኣ ማለት። ብሓፂሩ እቲ ሕጊ ነቲ ፖለቲካ ክገዝኦ ኣብ ክንዲ ልግባእ እቲ ፖለቲካ ንሕጊ ይገዝኦ ኣሎ ማለት እዩ።

ህወሓት ሕዚ ኣጋጢምዎ ዘሎ ፀገም፤ ዋላ ኢህወደግ ተረዲእዎ እዩ ዶ ትብል?

ኣይተረደኦይ! ኣይተረድኦይ ልበልኹሉ እንታይ መሲሉካ ንክርዳእ ተበግሶ የብሉይ። ንምንታይ ይርዳእ? ንምርዳእ እኮ ፃዕሪ የድልዮ እዩ። ከቢድ ስራሕ እኮ እዩ ምርዳእ። ተንብብ፣ ትመሃር፣ ትከራኸር ወዘተ። ናይ ኢህወደግ ሰበ ስልጣን እንድሕር ለየንበቡ፣ እንድሕር ለይተምሃሩ፣ እንድሕር ለይሓሰቡ፣ እንድሕር ለይተኸራኸሩ መን ዶ ይጥይቖም እዩ? ተምሃሪ እንድሕር ፈተና ለየለ ታይ ዶ ይገብር እዩ? ናይ ተምሃራይ ተሓታትነት ፈተና እዩ። ዚኦም ግን ሰርሑ ኣይሰርሑ ልጥይቖም የብሎምይ። ወንጀል ሰርሑ ኣይሰርሑ ልጥይቖም ኣይብሎምይ። እትጥይቐሉ መንገዲ ለ የብልኻይ። ሓደ ባለ ስልጣን ዚኣ እንድሕር ለይሰራሕኹ ክወርድ ይኽእል እየ፣ ክእሰር ይኽእል እየ እንድሕር ለይበለ …..

እሞ እቲ ሕገ መንግስቲ ነዞም ሕቶታት እዚኦም ብግቡእ መሊሱ እዩ ኢሎም ዝካትዑ ብዙሓት እዮም። ኣበይ እዩ ዘሎ እቲ ፀገም።

ዋእ! እዚ ሕገ መንግስቲ እዚ ኮ ካልእ እኮ እዩ። ኣይፈልጥዎን እኮ። ሓደሓደ ሰባት እኮ…. ወይለይ ንሓደ ጋዜጠኛ ሕገ መንግስቲ ብምፍራስ ኢልካ ክትከሶ እንተለኻ ታይ ኢኻ ትብሎ ለለኻ? ወይለይ ሕገ መንግሰቲ እኮ ልግለ ሰብ ኣይኸሲይ። ምስ ግለ ሰብ እኮ ጉዳይ የብሉይ። ግለ ሰባት ገቨርን ልግበሩ ብኮድ እዩ። መንግስቲ ገቨርን ልግበር ብሕገ መንግስቲ እዩ። ስለዚ ሕገ መንግስቲ ልተሰርሐ ስልጣን መንግስቲ ልምቁፅፃር እዩ እምበይ ናይ ውልቀ ሰብ ወንጀል ልምክትታል የኾነይ። እዚ ልፈልጦ የለይ። መን ይፈልጦ ድዩ?

ሕዚ ኣነ ዝተረደኣኒ እቲ ዘሎ ፀገም ካብ ስልጣን ዝግድብ ኣካል ምስኣን ዝመፀ እዩ፤ መንግስታት ስልጣኖም ባዕሎም ንባዕሎም ክግድቡ ኣይኽእሉን፤ ሰባት እው ን ስለዝኾኑ እዩ እቲ ኣነ ዝተረደኣኒ።

ብትኽክል!

ፅቡቕ ስለዚ ኣሰራርሓታት እዮም ዘድልዩ ማለት እዩ እቲ ስልጣን ክግደብ። እዚ ንከይኸውን ዝገበረ ምኽንያት ድኣ እንታይ እዩ?

ብጣዕሚ ፅቡቕ ሕቶ እዩ። ንዓይ ናይ ዕብየትና ደረጃ እዩ እቲ ሓደ ምኽንያት።

ዋእ እሞ ደው ኢልና ክንፅበ?

እወ ትፅበ! ታይ መማረፂ ድኣ እኒኤካ? By the way ብናየ እምነት ድላይካ ዓይነት መንግስቲ እንተምፃኻ እውን እኮ ኣይቕየርይ እዚ ነገር እዚ። ህወሓት ሕማቓት ኩፉኣት ስለልኾኑ የኾኑይ እዚ ለጋጥም ሎ ኮ ኢለካ እየ ዓንተቦ። ህወሓት በቃ ንሕና ለቒቕና ኣለና ካልእ መንግስቲ ምረፁ  ኢሎምካ ካልእ መንግስቲ እውን እንተመፀ ትካላት ኣብ ለይቲ ኣይፍጠሩይ። ዘበናት እዩም ልውድኡ። እቶም ትካላት መንግስቲ ሃለየ ኣይሃለየ ሓይሊ ሃልይዎም ክቕፅሉ ክኽእሉ፣ ሓይሊ ሃልይዎም ንመንግስቲ ክቆፃፀሩ ለኽእል ዓቕሚ ከጥርዩ መዓት ዘበናት እዩ ልውድአሎም። ስለዚ ናይና ሽግር ታሕቲ ምህላውና እዩ። ሃምኡ ብምካንና ኣናኣሽ ቱ ነገር ኢና ክንጅምር ንክእል።

ንኣብነት ዓንተቦ ሃምልፀወይናዮ ሃይለስላሰ ፍፁም ስልጣን ነይርዎም። ኣነ እውን ይብሉ ነይሮም። መንግስቱ ሃይለማርያም እውን ፍፁም ስልጣን ነይርዎ፤ ግን ኣነ ኣይብልይ። ኢህወደግ መፅዩ። ናይ ህዝቢ ኣገዛዝኣ እዩ ኢሉ። መልቲ ፓርቲ ፈቂደ ኢሉ። ብፍላይ እቲ ቻርተር ዝገርም እዩ ነይሩ። ስለዚ ኣናኣሽቱ ነገራት ትርኢ ኣለኻ። እዚ ለውጢ እዩ። ካልእ መንግስቲ ተመፅዩ እውን ንእሽተይ እያ ጠብ እትብል። ከምኣ እያ እምበይ ብሓደ ጊዜ ትካላት ከቑም ልኽእል መንግስቲ ልፍጠር ኣይመስለንይ። ብዕድመ ሓደ መንግስቲ ልፍጠር ኣይመስለንይ።

ትሪኦም ኣለኻ ኢህኣዴግ 26 ዓመት ፀኒሖም፤ መንግሰቲ ኮይኖም። ሀዝስ ኣየናይ ትካል ደዉ ኢሉ ክኸድ ይክእል? ልምሳሌ ፍርድቤታት ውሰድ ኣየነኡ ዳኛ እዩ ንጠቕላይ ሚኒስትር ልጥይቕ። ኣልዒልና ክንርእዮ ደልየ እየ፤ እምበይ ይትረፍ ዶ ንጠቕላይ ሚኒስትር ንሓደ ካድረ እውን ልጥይቕ ዳኛ ሃምለየለ እግዝሄር ይፍለጦ።

ክነግረካ! ኣብ ቀረባ እዋን ምክትል ኣፈጉባኤ ብቲቪ ኣብ ልተናገረቶ እዩ፤ “ኣንሕናሲ ጠቅላይ ሚኒስትር ሓደ ነገር ግበር ኢልናዮ እምቢ ተበለስ ታይ ኢና ክንገብሮ።” እያ ኢላ። ኣብዚ ኣባይ ፀሃየ ሪፖርት ተቕርብ ተሎ ልተናገረቶ እዩ። እታ ሰበይቲ! ናይ ኣባዱላ ምክትል። ናይ ኢትዮጵያ ምክትል ኣፈጉባኤ ጠቅላይ ሚኒስትር እምቢ እንተኢልዋ እንታይ ከምእትገብር ኣይትፈልጥይ። እዚ መደንገፅ ኣይኮነን?

ፓርላመንታዊ ስርዓት ኣብ ለለዎ ዓዲ ጠቅላይ ሚኒስትር እንድሕር ከምኣ ገይሩ፤ ወድያው ከምእተባርሮ ኣይትፈልጥን። እንድሕር ናይቲ ፓርላማ ድምፂ ረኺባ ከምኣ ክትገብር ትኽእል እያ። ፓርላማ ንጠቕላይ ሚኒስትር ከባርር ይኽእል እዩ። ባዕሉ እዩ መሪፅዎ። ኢንስታንትሊ vote of confidence ክፅውዕ ይኽእ እዩ እቲ ባይቶ፤ ፀዊዑ ኣይሰምዓናን ዘሎ እሞ እንታይ ንግበር ክብል ይኽእል እዩ። ይሰምዐና እዩ ትብሉ ኢድኩም ኣውፅኡ። ኣይሰምዐናይ ትብሉ ኢድኩም ኣውፅኡ። ኣይሰምዐናይ ልብል እንድሕር በዚሑ ጠቕላይ ሚኒስትር ይባረር። ኣብ ናይና ዓይነት ስርዓት ናብ ምረጫ እውን ኣይትኸዲ። እቲ ፓርቲ ሓደ ስለልኾነ ካልእ ጠቕላይ ሚነስትር ኢኻ ትሸይም። ምኽትል ኣፈጉባኤ ግን እዚ የትፈልጥይ። ኣብቲ ሕገ መንግስቲ ግን እኒኦ እዩ።

ስለዚ ሙሉጌታ፤  እቲ ሽግር ዘሎ እቲ ዘይምፍላጥና ዘይኮነስ እቲ ዝፈልጥ ሰብ ኣብታ ቦታ ዘይምቕማጡ ኣይመስለካን?

ፈሊጣ ንበል ዛ ሰበይቲ። እቶም ኣብ ፓርላማ ዘለዉ ኣካላት መን እዮም?

ፓርላማ ኣባላት!

ንዓኣቶም ዝመረፀ ኸ መን እዩ?

ህዝቢ

ናይታ ሰበይቲ ጭንቂ ባዶ ነገር ለ የኾነይ። ተመኩሮ እያ ተውግዕ ለላ።  እንድሕር ትዝክር ሓደ ጊዜ መለስ እንታይ ኢሉ ኢትዮጵያ ኣብ ሶማልያ ኣትያ ነይራ። ሪፖርት ክቀርብ ተሎ ክንደይ ኣብ ሶማልያ ክንደይ ኢትዮጵያውያን ሞይቶም ኢሎም ጠይቖምዎ። ኣይነግርይ ኢሉ። የነግረኩምይ ኢልዎም። ካብኡ ድሓር ሃመይ ማለት ፓርላማ እንዲና ኢሎምዎ፤ ናባና ዶኾነይ ተፀዋዕነትካ ኢሎምዎስ ናይ ምንጋር ግዴታ የብለይ ኢሉ። ሽዑ ተቓወምቲ ስለልነበሩ እዩ ኣብቲ ፓርላማ። “የመናገር ግዴታ የለብኝም” እዩ ኢሉ። እቲ ዝገርም ክሳብ ሎምዓንቲ መለስ ልተጋገየ ምዃኑ ኣይኣምኑይ ናይ ኢህወደግ ሰባት። ብናይ እማኖም ማለት እዩ፤ ትኽክል ሃምልኾነ እዮም ልዛረቡ። ወይለይ ጠቅላይ ሚኒስትር እንድዩ። ስለዚ እቲ ኦሬንቴሽን ክሳብ ሀዚ በዓል ስልጣን ንፈርሕ ኢና ነኽብር ኢና። ንስልጣን ናይ ምድፋእ ዓቕምይ ንቕሓትይ የብልናይ። ስለዚ ዙ ዓቕሚ እዚ ጋና ስለልኾነ ካልእ መንግስቲ እውን እንተመፀ ብቐጥታ ልልወጥ ነገር የለይ። እዚ ክሳብ እነፅሪ ግን መንግስቲ እላጨፍጨፈና ስኽ ኢልና ንርኢ ማለት የኾነይ። ሃምቱ ስኻ ልበልኻዮ ብዘለና ዓቕሚ እዙይ ልምቕያር ዓገርገር ምባልና ኣይቀርይ። ንሱ እዩ እቲ ዳይላማ!

ንሕና ሕዚ ከም ተጋሩ ኮይንና ክነዋግዕ እንተለና ክልተ መልክዓት መርአዪ ክህልወና ኣለዎ እብል።  ሓደ ዳርጋ ባዕሉ ዝኸኣለ ክልል ኣለና፤ ከም ባዕልና ኮይና ንሓስብ፤ ኣብታ ክልልና እንታይ ንግበር ንበል። ሃገር ድማ ኣለና፤ ከም ኣካላት እዛ ሃገር እንሓስቦ ነገር ኣሎ፤ ስለዚ ከም ተጋሩ  ኣብዛ ሃገር ዘለና ቦታ ከመይ ክኾን/ክቕመጥ ኣለዎ ትብል?

ኣነ ዝኣምኖ ትግራይ ዝበሃል ነገር ኮንሰፕችዋላይዝ ለግበሮ ብኢትዮጵያ እዩ። ኢትዮጵያ ለይሓሰብኩ ትግራይ ክሓስብ የኽእልይ።  ትግራይ ልብሃል ነገር ካብ ኢትዮጵያ ኣውፂአስ ክርድኦ ኣይኽእልይ።  ነኣብነት ንዘተ ክብሃል ትግራይ ተገንፂላ ንበል። እዚ ማለት መጀመርያ ኤሰንሳ እዩ ልቕየር ልመስለኒ። ትግራይ የትኾኒ። ካልእ እያ ክትኾን። ስለዚስ ትግራይ ትግራይ ኾይና ለላስ ኣብ ኢትዮጰያ ኾይና እያ። ልኢትዮጵያ ፈጢራ እያ ትግራይ ኾይና እምበይ በይና ትግራይ ኣይትኸነይ ኢለ እየ ልሓስብ። መሰረት ኢትዮጵያ ኮይና እያ ትግራይ ኮይና። ስለዚ ሃምቱ ብለይት ትግራይ ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ ለይትኸን ብለይ ኢትዮጵያ ለ ትግራይ ትግራይ እትኾን ኣይመስለንይ።

ስለዚ ኣብ ክልቲኡ ለሎ ነገር ሓደሓደ ሰባት መስመር ከቐምጡ ተለዉ ኣይርድኣንይ ኣነ። ብለርድ ልኾነ መስመር እዩ እኒአዎ። ሱኽ ኢልካ ኣካዳሚክ ልኾነ ግዛዕ እዩ ኒአዎ  ካልእ የብሉይ።

ትግራይ እንተተገንፂላ ትግራይ የትኾንይ ልብለካ ለለኹ ሓደ ስግኣተይ እንታይ መሲሉካ እንተተገንፂላ ከም ትግራይ የትፀንሕይ። ደው የትብልይ። ከም ደቡብ ሱዳን እያ ክትኾን።

ነዊሕ ዘበን ስልጣነ ምሓዛን ብዝተፈላለዩ መለክዕታት ኣዝዩ ዝተኣሳሰረ ህዝቢ ምህላዉ ኣይሕግዝን?

ንሱ ለ ልተፀለወ እዩ። ብኢትዮጵያውነት ልተፀለየ እዩ። ሕዚ እኮ እዩ ነቒሑ ወፂኡ ለሎ፤ ኣብዚ ሰላሳ ኣርብዓ ዓመት።

ብሄርተኝነት ድኣ ከመይ እዩ ዝምዕብል?

ኣብዚ ክልተ ዓይነት ብሄርተኝነት እዩ እኒኦ።  ትግራዋይ ብሄርተኝነት እኒኤካ፤ ትግራዋይ እየ ትብል ትኽእል ኢኻ። ብካልእ ወገን ለለ ናይ ኢትዮጵያ ብሄርተኝነት እንው እኒኦ እዩ።   ብሄር እንታይ እዩ ልብል ከጨቓጭቕ ይክእል እዩ። ከከም ፀሓፊኡ ክፈላለ ይኽእል እዩ። ኣነ ብጠቕላላ ኢትዮጵያን ናሽናሊዝም እኒኦ ኢለ ይሓስብ። ትግራዋይ ናሽናሊዝም እኒኦ ኢለ ይሓስብ። እዞም ክልተ ብሄርተኝነታት እዚኦም ይቃረኑ እዮም ይጋጨዩ እዮም ኢለ ኣይሓስብይ። ከም ኣተሓዛዝኻ እዩ። ተደሊኻ ተጋጭዮም ተደለኻ ተፋቕሮም ትኽእል ኢኻ። ስለዚ ክልቲኡ ናሽናሊዝም ኣብ ሓደ ጊዜ ኣብ ሓደ ሰብ ክግነዩ ይኽእል እዮም ኢለ እየ ልኣምን። ስለዚ ኤክክሊሱቭ ልኾነ ናይ ትግራይ ንበይኑ ናይ ኢትዮጵያ ንበይኑ ዓይነት ናሽናሊዝም ንዓየ ኣይርድኣኒይ። ብትኽክል እውን ኢትዮጵያን ናሽናሊዝም ክትብል ተለኻ ናይ ግድን ናይ ትግራይ ይሓውስ እዩ። ሃፀይ ሃንስ ልተዋግእዎስ ሃመይ ኢሉ እዩ ናይ ኢትዮጵያ ታሪክ ኣካሉ ለይኾን? ሃፀይ ዮሃንስ እኮ ንኢትዮጵያ ክብሉ እዮም ተዋጊኦም። ናይ ኢትዮጵያ ንጉስ እኮ እዮም ነይሮም። ሃመይ ኢለ እየ ኣነ ልስርዞ? ራእሲ ኣሉላ ኣብ ኤርትራ እዚ ኹሉ ታሪክ ሰሪሖም ለለ ናብዚ ናብ ሽዋ መፂኦም ዝሰርሕዎ እቲ ኹሉ ታሪክ ሃመይ ገይረ እየ ኣነ ልፈላልዮ? እንታይ ድዩ ናሽናሊም ማለት ማለት? ናይ ኵናትይ ናይ ምቅታልይ ታሪክ እኮ እዩ። እንታይ ዶ እኒአና እዩ ካልእ?

ስለዚ እዚ ፈላሊኻ እዩ ክርአ ለለዎ። ሃምቲ ሀዚ ልርአ ለሎ ኦሮሞይ ኣምሓራይ ገለይ ላተብሃለ ከሪሩ “ዋይ ታይ እዩ ኸ ብስሩ ኦሮሞይ ትግራዋይ ርክብ እኒአዎም ድዩ?” ናብ ልብል ኣይምተኸደይ። ብተመሳሳሊ ትግራይ እውን በይና ተኾይና ተመሳሳሊ ሽግር ክልዓል ይኽእል እዩ። ኩናማ ኣነ ኩናማ እየ ክብል ይኽእል እዩ። ኢሮብ እውን ሃምኡ። ራያ በቃ ኣነ ራያ እየ ኣይተፅሙኒ ክብል ይኽእል እዩ። ምንም ውሕስና የብልኻይ። ደቡብ ሱዳን፣ ሶማልያ ናይዚ ፍቱናት ኣብነታት እየን።

ሕዚ ትግራይ ክልል እውን እያ ዘላ። እቲ ስርዓት እውን ናይ ፌደራልዝም ስርዓት እዩ እሞ ምስ ትግራይ ኣተኣሲርካ እትብሎ ነገር እንተሃልዩ?

እወ ናይ ትግራይ ፍልይ ዘብሎ ታሪክ ኣለዎ። ህወሓት እንትጅምር ህወሓት ኢሎም እዮም ጀሚሮም። ሓርነት ህዝቢ ገለ ማለት እዩ። ስለዚ እዚ እንትጅመር ብትግራይ እዩ ተጀሚሩ። ንትግራይ ሓራ ምውፃእ ዝብል ናሽናሊዝም እዩ ነይሩ። ብሽዑ ኣገዳሲ ዛዕባ እዩ ነይሩ። ድሓር ግን ታሪክ ህወሓት ከምልነግረካ ትግራይ ናፃ ምስወፀት ተጋደልቲ የንኸዲይ ኣይንቕፅልይ ኢሎም ነይሮም እዮም። ኣይንዋጋእይ ኣይተፅሙና ኢሎም ነይሮም እዮም። እዚ ሓቂ እዩ፤ ሓቆም እዮም ከምኡ ክብሉ።

ድሓር ግን ካልእ ስራሕ ተጀሚሩ። ደርጊ ጠቕሊሉ ክጠፍእ ኣለዎ፣ ደርጊ ገለ እናተብሃለ ናብ ጎስጓስ ተኣትዩ። ንሱ ግን የነበረይ እቲ ትኽክለኛ ምኽንያት። እቲ ጉዳይ ናይ ስልጣን ጉዳይ እዩ ኾይኑ። ናይ እማን ንፅወ ተተባሂሉ እዚኣ እያ። ናይ ኣምሓራ ዓብላላይነት ደምሲስኻ ናይ ትግራይ ሓይሊ ንምምልስ እዩ ነይሩ።

ንፃድቃን ሕተቶ። መለስ ምስ ሞተ ኣብ ኣዲስ ኣድማስ ተጠይቑ ነይሩ። መለስ ምስ ሞተ ኣብ 10 ድዩ ኣብ 11 መዓልቱ እዩ ልተጠየቐ ልመስለኒ። እንታይ ይብል ፃድቃንሲ ፃድቃን እዩ ኣትዩ ኣዲስ ኣበባ ቅድሚ መለስ። ድሓር ፃድቃን ኣዲስ ኣበባ እናሃለየ መለስ ናብ መንገዲ ኣየር ይበፅሕ። ካብኡ ንፃድቃን ኣግንይዎ። ኣበይ ኣለኻ ይብሎ እሞ መለስ ፃድቃን ደማይ ኣብዚ እኒሄኹ ይብሎ። መለስ መሊሱ “ኣራትኪሎ ኣብቲ ቤተ መንግስቲ ኣቲኻ ዶ?” ምስ በሎ ፃድቃን እንትምልስ ኣይ ኣንታ ሓወይ ስልጣን ሰሲዖም ገለ ከይብለና ኢለስ ኣይኣተኹን ይብል። “ዋይ ንምንታይ ዲና ሞ ዝመፃእና!” ኢልዎ።

ርኢኻ Meles was very brilient and honest። ፃድቃን እውን ሓቀኛ እዩ በታ ናይ ባዕሉ መንገዲ። እዛ ቃለ ምልልስ ንሳ ብጣዕሚ እየ ልፈትዋ። ስለዚ እቲ ጉዳይ ሓይሊ ናይ ምሓዝ ሓይሊ ናይ ምምላስ እዩ ነይሩ። ስለዚ ናፃ ኣውፃእቲ ሓይልታት ዝገብርዎ ኵናት ናፃ ንምውፃእን ሓይሊ ንምሓዝን እዩ። ሱኽ ኢልካ ንመስዋእትነት ኢልካ የኾነይ። ሕልሚ ኣለዎ፤ ራእይ ኣለዎ። ኣባና ድማ እቲ ታሪክ እውን ኣሎ። ብሄራዊ ሕቶ ኣልዒልካ ክትቃለስ ተለኻ ብካልእ ኣበሃህላ ኣምሓራይ ኣብ ልዕሊ ትግራዋይ ልገብሮ ልነበረ ወፅዓከም ማለት እዩ፤ ርግፅ እዩ ሀዚ ኣምሓራይ ኣይብሃልይ። ትምክሕቲ እዩ ልብሃል። ኦሮሞ ኣይብሃልይ ፀቢብነት ኢኻ ትብል። ኮድ እኒአዎ። ሃምዚ እዩ እምበይ ክመፅእ እንተሎ በቃ ኣምሓሩ ደፊኦምና ነዚኦም ኢና ንቃለስ እዩ። ካልእ ትርጉም የብሉይ።

ካልእ ለይክሓድ ሓቂ ደማይ እንታይ እኒኦ ህወሓት እዩ ንኢህወደግ ዓብሊሉ ሒዝዎ ኒኦ። ስለዚ ብጭቡጥ እቲ መንግስቲ እውን ብህወሓት ዶሚነንት ዝተገበረ እዩ ኮይኑ እኒኦ። ካብ 83 ጀሚሩ ናይ ኢትዮጵያ ፖለቲካ determine ልገበርዎ ህወሓት እዮም። ክልተ ግደ እዮም ልፃወቱ። ኣብ ማእከል ለ ይቆፃፀርዎ እዮም፤ localy ኣብ ክልሎም ለ ይቆፃፀሩ እዮም። በዚ ምኽንያት እቲ ሓለፍነቶም መንታ እዩ። ካልእ ድማ ተጋሩ እዮም ንተጋሩ ለይኾኑ ሰባት ለ የመሓዳድሩ እዮም፤ ምኽንያቱ ኣብቲ ማእኸላይ መንግስቲ እውን ስለዘለዉ። ስለዚ እቲ ፌደራል ስርዓት እውን ብሄር ወይ ዘርኢ መሰረት ልገበረ ስለልኾነ ኣብ መንጎ እቶም ጉጅለታት ብሄር ቴንሽን ኒኦ እዩ። ስለዚ እዚ ቴንሽን እዚ ክትቆፃፀሮ ምኽኣል እሞ ከም ህወሓት ውሑዳት ኮይንካ ከቢድ እዩ። እዚ ካልእ ፈተና እዩ። ካልእ ድማ ናይ ህወሓት ተወሳኺ ፀገም ኤርትራ ክትግንፀል ፈቒዶም እዮም። ፈቒዶም እዮም ጥራሕ ለይኾነስ encourage ገይሮም እዮም። ንምንታይ እዮም ከምኡ ገይሮም? ሕዚ እውን ንዓይ ናይ ሓይሊ ናይ ፓወር ሕቶ እዩ። ህወሓት ኤርትራ ክትግንፀል ዝደፋፍኡ ስልጣን ክቆፃፀሩ ስለ ዝደለዩ/ስልጣን ህረፍ እዩ ብሓፂር ኣገላልፃ። ኤርትራ ከደት ኣይከደት ካልኣይ ነገር ተገይሩ እዩ ተወሲዱ። ዋንኡ ኣብዚ ኣብ ማእኸል ስልጣን መን ይቆፃፀርእዩ እቲ ወግዒ። ኢሳያስ ንዓ ስልጣን ሓዝ ተዝብልዎ ነይሮም ሽዑ ምናልባት እቲ ምግንፃል ልብሃል ነገር ምሓደጎ ነይሩ ይኸውን። ኣነ ከምዚ ኢለ እየ ልሓስብ። ምክንያቱ ህወሓት ለይገለፅዎ ታሪክ እኒኦ እዩ።

ስማዕ ጌታቸው ክነግረካ። ኣብ ሓደ ዓዲ ሪፈረንደም ይገበር ክብሃል ተሎ እንተነኣሰ ናይቲ ዓዲ ደንበር/ቴሪተርያል ላይን ብግልፂ ክፍለጥ ኣለዎ። እንተነኣሰ እዩ እዚ! ህዝቢ ኤርትራ ክትብል ተለኻ ናይ ኤርትራ ልብሃል መሬት ክህሊ ኣለዎ። ናይ ኤርትራ ቦርደር ከይተፈለጠ እዩ ግን ሪፈረንደም ልተኻየደ። ካልኣይ፤ ናይ ኤርትራ ሪፈረንደም ክካየት ተሎ ናይ ኢትዮጵያ ግደ እንታይ እዩ ነይሩ? ኢትዮጵያ ምንም ግደ የነበራይ። ሽዑ ኣልዒልናያ ኢና። ንፅሕፍ ነይርና ኢና ኣብ ጋዜጣታት። ሃመይ ኢሉ እዩ እዚ ልኾን ሎ ንብል ነይርና ኢና። ሳልሳይ ናይ ኢትዮጵያ ዕድል በሪ ባሕሪ ልምልከት እዩ። ሃመይ ኣቢላ ላንድሎክድ ትኾን? ስምምዕነት ኒኦ ድዩ? ልብል ሕቶ እዩ። ሽዑ ሃምዚ ክትብል ተለኻ ህወሓት ክበልዑኻ  እዮም ልብሉ። ሑሕ እዮም ልብሉ። እዚ ናይ ምኩሓት እዩ። እዚ ናይ ፀበብቲ እዩ እዮም ልብሉኻ። ዋላ እቶም እተዋግዖም ኣዕርኹትኻ። ናይ ኤርትራ ነፃነት ብሪፈረንደም ንልመፅእ ውሳነ ለይቕበል ሰብ  ለይዲሞክራስያዊ እዩ ፋሽስት እዩ ኢሎም ኣፍና ኣትሒዞምና እዮም። ኤርትራ መሰላ ትርከብ ጨለ፤ ግን እቲ ኢትዮጵያዊ ኸ? ብሓደ ነይርና እኮ ኢና። እቲ ክኸድ ተሎ እሞ እንትጥቀም እቲ ልፀንሕ እንድሕር ልጉዳእ ኾይኑ ሃመይ ኢሉ ይኾን? No body was willing to listen ድሓር ጆቤ እውን መሊስዎ እዩ። we were arrogant and ignorant ኢሉ መሊስዎ እዩ።

ኣነ ልግምቶ ሃመይ ገይርና ኢና ነዚ ህዝቢ ዚ ንገዝኦ? ንሕና ውሑዳት ኢና። በዚ ኤርትራ ኒኦ። በዚ ደማይ ለይንፈልጦ ህዝቢ ኒኦ። ኢሎም ሓሲቦም። እንድሕር ምስ ሻዕብያ ተባኢስና እሞ እዚኦም ለለ ለይንፈልጦም ህዝቢ እዮም፤ ኣምሓሩ እዮም። ኣብ ማእኸል ሳንድዊች ክንኾን ንኽእል ኢና።” ኢሎም ልሓሰቡ እዩ ልመስለኒ። እሞ እንታይ ንግበር? ንሻዕብያ ነቀባጥረሉ። እዚኣ እያ እትመስለኒ ኣነ። ሃምዚ ስለልኾነ እዩ ንሻዕብያ ናቃባጠሩሉ ልፀንሑ። ኣብዚ መፅዮም ለ ኣብ ክንዲ ላተዛጋጀዩ ልፀንሑ ኣብዚ ለ ተዓሽዮም። ምስእኒ ኦነግ ምስ ግዛእ ሕቱኽቱኽ እላበሉ ተዓሽዮም ፀኒሖም። ዳሓር ሻዕብያ ብ1998 ክወግኦም እንተሎ ገሃን ምሃን እዮም ኾይኖም። ንሻዕብያለስ ኣሚኖሞ እዮም ከርና። ክወግአና ኢልና ኣይሓሰብናይ እዮም ልብሉኻ።

ኤርትራ ምስተገንፀለት  ንሓሙሽተ ሽድሽተ ዓመት ኤርትራ ንኢትዮጵያ ሃመይ ሃምልግዝኣታ ምንም ዘረባ የብሉይ። ቤት ማእሰርቲ ከይተረፈ እዩ ነይርዎም ኣብዚ። ድላዮም ሰብ እናኣሰሩ ወሲዶም እዮም። ባዕሉ መንግስቲ ልኣመነሉ እዩ እዚ፤ ሪኮርድድ እዩ። ዙይ ክሳብ ሕዚ ኤክፕላይን የተገበረይ። ንምንታይ ከም ሱዳን ከም ኬንያ ዘይተርኣዩ? ንምንታይ እዮም ጠቢሮምዎም? ስለዚ ሻዕብያ ክመፁ ስለዘይድለዩ እዮም። ምኽንያቱ ድማ እንተመፂኦም senior partner እዮም ልኾኑ። ኣብዚኣ ድማ ናይ ሓይሊ ጉዳይ ትልዓል ኣላ ማለት እዩ።

እቲ ናፅነት፣ ህዝቢ ገለመለ ዝብሃል ሽፋን እዩ። እምበይ ቀንዲ መንቀሳቐሲ ነጥቢ ሓይሊ እዩ፤ ፖወር እዩ። ሃምኡ ተለይኾይኑ መለስ ዜናዊ ንኣረጋዊ በርሀ ኣይበልዖይ። ንግደይ ዘርኣፅዮን ኣይበልዖይ። ክትስዕር ምዃንካይ ለይምዃንካይ ለይፈለጥካ ናይ ባዕልኻ ብፃይካ፤ ከማይን ከማኻን ማለት እኮ እዩ! ሃመይ ኣቢልካ ትጠላለፍ? እዚ ሎሚ እውን ኣሎ። ክሳብ ሕዚ ቀፂሉ እዩ። ይበላልዑ ኣለዉ። ዋላ እቶም ሎምዓንቲ እንድዕላነኻ ልበሃሃሉ ለለዉ ብሓደ እዮም ላተቓለሱ መፅዮም። ሓደ ንናይቲ ካልእ ህይወት ከድሕን ህይወቱ እናሃበ እዩ መፅዩ። ሕዚ ግን ካልእ ሓቂ እዩ ኒኦ። ናይ ፓወር reality እዩ መፅዩ ኸዚ።እቲ ኣይድዮሎጂ ጥርሑ መፅዩ። ኣብይዎም ደሊቨር ምግባር። ሰለዚ ናይ ህወሓት ዕዳ መዓት እዩ።

ካልኣይ በዚ ምኽንያት ተጋሩ ድማ ኣብ ለይኾነ ፖዝሽን ኣትዮም እዮም። ብሓ ደወገን ብህወሓት ሕጉሳት የኾኑይ። ኣብ ልዕሊ ዙይ ብህወሓት ተጠቀምቲ   ይብሃሉ እዮም። እቲ ተጠቀምቲ ኢኹም ብTPLF ልብል ለሎ ሓይሊ መፍርሒ ሓይሊ እዩ። ሑሕ ልብል ለሎ ሓይሊ እዩ። ስለዚ ተጋሩ ብላክሜይልድ ኮይኖም እዮም። ስሞም ጠፊኡ እዩ። ብናይ ህወሓት ብላንደር፣ ብናይ ህወሓት ስሕተት እቲ ህዝቢ መትሐጃ ኮይኑ እዩ። ሆስቴጅ እዩ ህዝቢ ትግራይ። ኣብ ዲፈንሲቭ ፖዝሽን እዩ ኒኦ ህዝቢ ትግራይ።

ትዝክር እንድሕር ኮይንካ ናይ 97 መረፃ፤ እቲ መረፃ ትግራዋይ ወደ መቐለ ክብሃል ተሎ ትግራዋይ ኡይ እዩ ኢሉ። ኸዚ በራሪ ወረቐታት ይብተን ነይሩ እዩ ሽዑ። መን ይብትኖ ነይሩ? እንታይ ይግበር ነይሩ? ልፈልጥ ሰብ የለይ። ኣብ መወዳእታ ግን ህወሓት ንሱ እውን ዮም ተጠቒሞሙሉ። “ምሽ ንነግረካ ነይርና እዞም ትምክሕተኛታት ኣይድቁስልካይ። የሀው ኪድ ውፅኣልና ኢሎምኻ።” ልብል መልእኽቲ እዮም ተጠቒሞም ህወሓት።

እዚ ብምዃኑ ናሽናሊም ይሕይል። እዚ ድማ ሓደጋ እዩ። ምኽንያቱ ብስሩ Nationalism ማለት thoughtlessness ማለት እዩ ብልቢ ክነዋግዕ እንተኾይንና። ስምዒት ማለት እዩ። ስምዒት ለለ ብቐሊሉ ይቃፀል ብቐሊሉ ይዝሕል። ስለዚ ሽዑ ሃምኡ ትብሃል ተሎ ወይለይ ለካ እዞም ውድብና እንድሕር ለየለዉስ፤ ለካ እዞም ኣሕዋትና እንድሕር ለየለውስ ናብ ምባል ይኣቱ እቲ ህዝቢ። እዚ ፖለቲካዊ ከስቢ እዩ። ሽዑ ሃምቱ ኣምሓሩ ልብልዎ ናብ “ላም እሳት ወለደች…” ዓይነት እዩ ልኾን ለሎ ማለት እዩ።

ካብኡ እቲ ልፀገመ ነገር እንታይ ኾይኑ፤ ሽግርካ ሽግር ህዝቢ ትግራይ ንመን ትነግር? ኣብ ልዕሊ መን እዩ ከማርር? ንመን ኢኻ ትነግር? ብዕራይ ሕማቕ እንተኾነ ትሸጦ። ውሉድካ ሕማቕ እንተኾነኸ  እንታይ ኢኻ ትገብር? ናይ ወለዲ ፅዋ እዩ እዚ። ታይ ምግባር ትኽእል?

ሕዚ ዓንተቦ እንታይ ኢልኻ ነይርኻ ንስኻ፤ ህወሓት እኮ ደጋፊ እኒአዋ እዩ። ህዝቢ ትግራይ እኮ ወዲኡ ተስፋ የቖረፀይ ኢልኻ ነይርኻ። that is right!  ንሳ እያ እታ ዳይላማ!

 ሕዚ ልኾረየ ህዝቢ እኒኦ። ዋላ እንተኾረየ እውን ግን ኣይደፍኦምይ። ምኽንያቱ ኣፍቲ ሑሕ ልብል ሓይሊ ያ እኒኦ። ህወሓት ለ ዚኣ ይፈትዋ እዩ። በል ድፍኣና እሞ ኣብኣ ትረኽባ። ይበልዑኻ ኣብቲኣ እኒአዉ ይብልዎ። ሃምኡ ስለልኾኑ እዩ ልሓለፈ ዓመት ሳሞራ ኸይዱ ህዝቢ ትግራይይ ህወሓትይ ሓደ እዩ ኢሉ ልተዛረበ።

እቲ ፅዋ ንሱ ሱቕ ኢሉ የኾነይ። ውድብይ ህዝብይ ሓደ እዩ እንድሕር ኢልኻ እቲ ኣምባጋነንት absolute እዩ ልኾን። ፍፁም ይኾን። ምኽንያቱ እቲ ውድብ ልገብሮ ኹሉ ድልየት ህዝቢ እዩ ተባሂሉ እዩ ልውሰድ ለሎ። ድልየቱ እንድሕር ንስኻ ትውስነሉ ኮይንካ ነገር ተወዲኡ። ኣብ ዲሞክራስያዊ ማሕበረሰብ ናይ ውድብይ ህዝብይ ድልየት ሓደ ኮይኑ ኣይፈልጥይ። እንኳይ ዶ ናይ ህዝብይ ውድብይ ድልየት ሓደ ክኾን ናይቲ ሓደ ልብሃል ህዝቢ ድልየት እኳ ሓደ ክኾን ኣይኽእልይ።  ዳይቨርስ እዩ። ሓደ ስድራ እኳ ስ ሓደ ድልየት የብሉይ። ሀዚ ኣብ ትግራይ ልንገረካ ግን ናይ ህዝቢ ትግራይ ድልየት ናይ ህዝቢ ትግራይ ልቢ ልብሃል እቲ ናይ ውድብ እዩ። ናይ ህዝቢ ልቢ እንታይ ማለት እዩ? እንኳን ናይ ህዝቢ ልቢ ናተይ ልቢ ሰማንያ ጊዜ እያ እትቃያየር። እዚ እዩ እቲ ዳይላማ። ስቓይ ህዝቢ ትግራይ ኣናዊሒዎ ለሉ ነገር እዚ እዩ። ንቲ መንግስቲ ከይደፍእ፣ ከይትጥይቕ ከይቃለሶ ሸጊርዎ ለሎ እዚ እዩ። ንህወሓት እንተዳኺምናዮ እቶም ካልኦት ክበልዑና እዮም። ሽዑ መን እዩ ክከላኸለልና? መን ክመርሐና እዩ? ልብል ጭቡጥ ሕቶ ስለ ለይተመለሰ እዩ ህወሓት ንከይጥየቕ ዓጊትዎ ለሎ ልመስለኒ።

እዚ ኩነታት  ንምፍታሕ እንታይ ክንገብር ኣለና ትብል?

እቲ ሓሳባዊ ልኾነ መፍትሒ ህወሓት ባዕሉ ልባዕሉ ኣሰራርሕኡ ተለስተኻኽል እሞ ሽግሮም ባዕሎም ኣቃሊሎም ጥዑይ ኣመራርሓ ክህልዎም፤ ጥዑይ ማለት እቲ ሕገ መንግስቲ ዝብሎ ዓይነት ኣመራርሓ ክህልዎም ተልፍትኑ። እዚ ሓደ እዩ።

ካልኣይ፤ እቶም ደገፍቲ ልብሃሉ ድፍኢት ገይሮም ንህወሓት ተተዕርዮ። እንድሕር ለይትዕርዩ ኾይንኩም ሃምዚ ገለ ኢሎም ብድፍኢት ኣባላቱይ ደገፍትይ ልዕረየሉ መንገዲ ተልፍጠር እሞ ሃምኡ ተልገብሩ።

ሳልሳይ መንገዲ፤ ኣክቲቭ ኮይኑ ግን ኣባል ለ ደጋፊ ለ ለይኾነ ዜጋ ኢዱ ተለእትው። ጉዳይ ዓደይ ይምልከተኒ እዩ ልበለ  ሓዱሽ ኣካል ንህወሓት ሞት ወይ ሕውየት reform or die ክብል ልኽእል ሓይሊ ተልህሉ። እዚ ሓይሊ እዚ ወይ ኣመሓይሹ ወይ ለለ ተቐየሩ ኢሉ ከገድድ ልኽእል በዓል ሓዱሽ ሓሳብ ተልመፅእ። እዚ እቲ መንእሰይ ክኾን ይክእል እዩ።

እዚ እንድሕር ለይኾነ ደማይ እቲ ራብዓይ መማረፂ እንታይ እዩ፤ ህወሓት ከይዱ ከይዱ ባዕሉ ክወድቕ collaps ክገብር ምፅባይ እዩ። እዚ ምስኮነ ምብልላዕ ይመፅእ/ ኣርማጌድዮን ይፍጠር ማለት እዩ። በቃ!

ምኽንያቱ እቲ መንእሰይ ሓዱሽ ውድብ እንድሕር ክፈጥር ለይኸኣለ፣ ማለት ክእርሞም ፈቲኑ ምስ ኣበይዎ እሞ ናይ ባዕልና ክንፈጥር ኢና ክብል እንድሕር ለይኸኣለ፣ እዚኦም እዮም ክፀንሑ ማለት እዩ። እዚኦም ለለ ንባዕሎም እውን ክእርሙ ኣይኸኣሉይ። ንኣባሎምይ ደጋፊኦምይ እውን ክሰምዑ የኻኣሉይ። ክደፍኦም ልኽእል ለ የለይ። ኩሎም ሓሳባውያን መፍትሓታት ክሰርሑ እውን የኻኣሉይ። ሽዑ እቲ ናይ ማእኸላይ መንግስቲ ስልጣን እናደኸመ ይኸድ፤ በብክልላቱ ለለዉ መንግስታት ነናይ ባዕሎም የጠናኽሩ። በቲ ማእኸላይ መንግስቲ የንእዘዝይ ምባል ይጅምሩ። ሰለዚ ህወሓት ትደክም ጥራይ ለይኾነስ ጠቕላልኡ ኢትዮጰያ ትብሃል ኣብ ሽግር ትወድቕ፤ ክትበጣጠስ ትክእል ማለት እዩ። እዚ ትኽክለኛ ፀገም እዩ። ኣርማጌድዮን ማለት እቲ ክስዕብ ልኽእል ምጥፍፋእ ማለት እዩ።

ናይዚ ተሓታቲ ግን መን እዩ?

ርኣይ ዶ! ኢቲኒክ ፖለቲክስ እኮ….

ኣነ እማ ሽዑ ዩኒቨርስቲ ተምሃራይ ነይረ። ኢቲኒክ ፖለቲክስይ ናይ ኤርትራ ሪፌረንደምይ ተባሂሉ። ካብዚ እዩ ልጅምር እቲ ጌጋ።

ኢህወደግ ናብ ማእኸል ልመፁሉ ቅልጣፈ ብለይሓሰብዎ እዩ። ብደቡብ ብምብራቕ ገይሮም፤ ኣብኡ ለሎ ህዝቢ ኣደራጂዎም ናይ ፖለቲካ ስራሕ ሰሪሖም ክኣትዉ እዮም ነይሩ ሓሳቦም። ግን ኣብ መንገዲ ደርጊ ብቐሊሉ ምስ ወደቐ፤ ኣብ ለይፈልጥዎ እዮም ኣትዮም። ካብኡ ለ ዙ ethinic prejudice እኒኦ እዩ፤ ኣብ ኩላትና ማለት እዩ። ኣምሓራይ እዩ ልብሃል። ብጣዕሚ ኣጋኒኖም እዮም ስኢሎምዎ። ሓደሓደ ጊዜ ናይ ስልጣን ሕቶ ምዃኑ እውን ይርስዕዎ እዮም። ብስሩ ሲ ስዒርካ ክትመፅእ ተለኻሲ ኩሉ ሰብ እዩ ልሰግደልኻ። ብታሪክ እውን ሃምኡ እዩ ያ። ቴድሮስ ስዒሩ ይገዝእ። ዮሃንስ ለ ስዒሩ ይገዝእ’። ናይ ኢትዮጵያ ታሪክ እዩ ያ በቃ።

እቲ ናይ ሽዑ ጊዜ እውን ከምኡ ናይ ተጋሩ ጊዜ ኾይኑ። ግን ምእማን ይኣብየካ። ሃምቱ ፃድቃን ናብ ቤተ መንግስቲ ምእታው ልኣበዮ ማለት እዩ። ግን ኣብኡ እንታይ ስሕተት ፈጢሮም ለለ ኣምሓራ  ኣብ ኣርባዕተ ክኸፍልዎ ምኸኣሉ ነይሮም። ሓደ ምግባሮም እውን ካልእ ስሕተት እዩ። ኦሮሞ ሓሙሽተ ሽድሽተ ክገብርዎ ይኽእሉ ነይሮም እዮም። ሓደ ምግባሮም ካልእ ስሕተት እዩ። ኦሮሞ ብህወሓት ምኽንያት ለይነበሮም ሓድነት እዩ ተፈጢሩሎም። ኣምሓሩ ባዕሎም ንባዕሎም ሃም ኣምሓሩ ርእዮም ኣይፈልጡይ። ጎጃሜ፣ ጎንደር፣ ወሎ ግዛዕ እዮም ልብሃሉ። ጎንደርይ ጎጃምይ ሃመይ ሃምልፋጠጡ የትፈልጥይ። ጎንደር ንባዕሎም ሸሞንተ ትሽዓተ እዮም። በብወረዳ እዮም ልብኣሱ። እዚ ብምልኡ ህወሓት ሕጥጥጥ ኣቢላ ኣምሓራ ልብሃል ፈጢራ። ኦሮሞይ ኣምሓራይ ለ ስለልፋጠጡ ካብ ቀደሙ ዘይሩ ዘይሩ ኣምሓሩ ካብ ልኦሮሞ ንዓና ስለልቐርቡ እዚ ባላንስ እዚ ሓሊና ኢህዴን ልነበረ ብኣዴን ኢልና ቀይርና ነቲኦም ለለ ኦሆዴድ ኢልና ለጢፍና ኢሎም  ርሑቕ ለይሓሰቡ ልፈጠርዎ ፀገም እዩ። ኸዚ ባዕሎም ልፈጠርዎ እዩ ንባዕሎም ክበልዖም ደልዩ ለሎ። ልክዕ ሃምዙ ሌኒን ልበሎ “ባዕልና ልፈጠርናዮ ሞኖስተርስ ክበልዐና ይቀራረብ ሎ” እዩ ልበለ። መጨረሻ ከይፅሕፍ ከይናገር እውን ከልኪሎምዎ ነይሮም እዮም።  ሰብ ከይረኽቦ ዋላ ሓሚሙ እናሃለወ ተገይሩ እዩ።

ሕዚ እንታይ ንግበር እንድዩ እኒሀ እቲ ወግዒ ልዕል ክብል ሓደ ክልተ ኢልካ ኣቐሚጥካዮም ኢኻ እቶም መፍትሒታት። ሓንቲ ካብአን እቲ ውድብ ኣብ ባዕሉ ዝገብሮ ሪፎርም እዩ እሞ ኣብኡ ክገብሮም ዝግባእ ናይ ኣሰራርሓን ኣወዳድባን ከይድታት እንተሃልዮም…

By the way ንሱ ኣይክኣልይ። እቲ ኣብ ደገ ለሎ ሓዱሽ ወለዶ ብፍላይ ድፍኢት ንክፈጥር ክእከብ ኣለዎ። ተኣኪቡ ማለት ካልእ የኾነይ፤ ሕገ መንግስታዊ መሰሉ ምጥቃም ማለት እዩ። ይፍቀደሉ እዩ። ክውደብ እውን ይክእል እዩ። ከምኣ ምግባር መሰል ኣለዎ እዩ። እቲ ፀገም ልኾን ለሎ ህወሓት እዚ መንገዲ እዚ ዓፅየምዎ እዮም። ሰብ ኣይእከብይ። ሰብ ኣይደራጀዊይ’። እቶም ተወዲቦም ለለዉ ውድባት እኳስ ስብሰባ ክገብሩ ኣይኽእሉይ ለለዉ። ስለዚ እቲ ኣብ ደገ ለሎ ንዓዱ ልሓስብ ዜጋ ፖለቲካዊ ድፍኢት ክገብረሉ ልኽእል ባይታ የብሉይ። እዚ ማለት እቲ ሕገ መንግስቲ ቢትሬይ ተገይሩ እዩ፤ ብሓፂሩ። ህወሓት ሕገ መንግስቲ ንኽብር ኣለና ኢና ክብሉ ኣይኽእሉይ። ጠሊሞምዎ እዮም እቲ ልኣተይዎ ቃል። ስለዚ እቲ ህዝቢ ድልየቱ ዝውክሎ ሕገ መንግስቲ እንድሕር ቢትሬይ ተገይሩ ናዕቢ ይፍጠር እዩ ልብል እቲ ስነ ሓሳብ። ስለዚ ታይ እዩ ለፍርሕ ኸዚ ህወሓት እምቢ ኢሎም እዮም። ናይ ህዝቢ ድልየት ኣይሰምዑይ ለለዉ። መልሲ ክህቡ ኣይኽእሉይ ለለው። እንድያውም ሃምቱ ንሰምዖ ሶም ንሶም እኳስ ኣይነጋገሩይ። ናይ እኒ ፃድቃን ኣርቲክል ኣንቢብዮ እየ፤ እዚ እዮም ልብሉ ለለዉ። ስለዚ እንድሕር ሃምኡ ኾይኑ እዞም ሰባት እዚኦም ክመርሑ ኣብ ለይኽእልሉ ደረጃ በፂሖም ኣለዉ ማለት እዩ።

ኣብዚ ደረጃ እዚ እንተበፂሖም ሃምዙ ፍራንሲስ ፍኩያማ ልበሎ   ክራይስስ ኣድልዩ ኣሎ ማለት እዩ። ልኣኣቶም ለ ነቲ ካልእ ናይኦም ደጋፊ ለ ክንቕንቕ ለይኽእል ግን ድማ ክራይስስ ኣድላዪ ኮይኑ ኣሎ ማለት እዩ። ለደንግፅ ሃንደፍደፍ ለብል፣ ኣቱም ሰብ ከብል ልኽእል ሲርየስ ልኾነ ፖለቲካል ክራይስስ ክፍጠር ኣለዎ። እዚኦም ሕዚ ተረጋጊዖም እዮም ለለዉ። እቶም ደገፍቶም ለለ በለይዚኦም ኣይንኾንይ ኢሎም እዮም። ቀሊል ኣይኾነይ ሶሊድ እዩ። ልኸድዎ ለለዉ መንገዲ ግን ኣይልክዕይ። ናይ ጥፍኣት መንገዲ እዩ። ስለዚ ቅድሚ ኣብቲ መወዳእታ ናይ ጥፍኣት መንገዲ ምብፀሖም ልኦም እውን ሼክ ልገብር፤ ለይደምሰሰ ሼክ ገይሩ ለበራብር፣ ለውጢ ናይ ግድን ምዃኑ ከረድኦም ልኽእል  ክራይስስ ክፍጠር ኣለዎ። ልምሳሌ ናይ ዓሚ ንእሽተይ ነቕኒቕዎም እዩ። ግን እኹል ኣይነበረይ። ስለዚ ካብኡ ዕብይ ልበለ፤ ግን ለለ completely ኣዕናዋይ ለይኾነ።

ኩሉ ነገር ከቢድ ገይሮምዎ እዮም ብሓፂሩ። እቲ መንእሰይ እውን ቲዮሮቲካሊ ክዕምፅ ደኾነይ ልግብኦ ግን እቲ ኦሬንቴሽን peacefully and legally  ስለ ልብል እዚ እውን ገቲሩ ልሓዞ ይመስል። እቲ መንግስቲ ሕጋዊ ምዃን እናገደፎ እናሃለየሲ እቲ ህዝቢ ግን ሕጋዊ ንምዃን እዩ ልምኩር ለሎ። ንሱ ባዕሉ ዝገርም ፖለቲካል ዳይላማ እዩ። በዚ ምኽንያት እዩ ሱኽ ኢልና ንኸይድ ለለና። ገርጨውጨው ኢልኻ ደው ክሳብ ትብል ትኸድ ማለት እዩ።

ኣነ ግን ንዓአቶም ከነቓቕሕ ልኽእል ልኾነ ነገር የድሊ። እቲ ልመፅእ ሽግር ምምፅኡ ኣይተርፍይ ዶኾነይ ንክንዕሪ ጊዜ ለይህብ ከይኾን እዩ ለስግእ። ተፀብየኩም ደንጊኹም ልብል ከይኾን እምበይ፤ ከየዕኑ፤ ህልውና እታ ዓዲ ከይተንከፈ ንእሽተይ ልሰበረ ሰይሩ ልወቕዐ ወቒዑ ከኺደና ልኽእል ዓይነት ቅልውላው/ክራይስስ የድሊ።

ብሓፂሩ ንናይ ህወሓት ወይ ለ ንናይ ኢህወደግ  ሰባት ዘደንግፅ/ሼክ ልገብር ነገር ተለይተፈጠረ ድሕሪኡ ትፅበዮ ነገር እንታይ እዩ ምፍራስ ሃገር/ሲርየስ ልኾነ ስቴት ፋይለር ክፍጠር ይኽእል እዩ። እዚ ንዓይ academic የኾነይ፤ reality እዩ። ምኽንያቱ ሕዚ ሲርየስ ልኾነ ዴድሎክ ተፈጢሩ እዩ ለሎ። መንግስቲ ስርሑ ኣይሰርሕይሎ። ምንም እኮ እዩ ለይገብር ሎ። ሱቕ ኢሉ እዩ እኮ እቲ ዓዲ ልኸድሎ። እቲ ህዝቢ ለ ተቛሲሉ እዩ። ተጋሩ እዮም ሃምዚ ልገብሩና ለለዉ ይብሃል ኣሎ። ታርጌት ይግበር ሎ እዩ።

የቐንየልና ብጣዕሚ!

ኣነ ለ የቐንየለይ! ሃምዚ ኣውጊዐ ለ ኣይፈልጥይ ኣብዙ ዓዲ!