እቲ ህልው ኩነታት ዓድና ቀልብኻ ሂብካ ጠመተ ክትገብረሉ ዝሓትት ኮይኑ ስለ ዘሎ፤ ኩሉ ዝምልከቶ ኣካል ቀልቢ ገይሩ ብዛዕባ ኩነታት ዓዱ እናዘተየ እዩ ምባል ይከኣል። ኩሉ ትግራዋይ ኣብ ዝሃለወ ይሃሉ ንቲ ዘሎ ከይዲ ተገዲሹ ዝተከታተሉለን እንታይ ንግበር ኢሉ ዝማየጠሉን (ብዝተበተነ) ኩነታት እዩ ዝኒሀ።

እዙይ ግን መልክዕ ሒዙ ብዝተወደበ መልክዑ ክሕሰበሉ ዘለዎ አዩ። “ህውከት ይሰድድ በረከት” ዝብል ብሂል ከም ዘሎ እቲ ኣብዛ ዓዲ ውጥም ቅልቅል ዝብል ዘሎ ፀገማት ቀልጢፍና ናብ ረብሓና ክንቅይሮ ይግባእ። እዙይ ደማ ይከኣል እዩ፤ ዝከኣለሉ ምኽንያት እቲ ሕብረተሰብ ከም ሕብረተሰብ ንለውጢ ተለዓዓሉ ብምህላውን እቶም ንምንቅስቓስ ሕብረተሰብ ክመርሑ ዝኽእሉ ሓይልታት ቅሩባት ኮይኖም ምህላዎምን እዩ።

ካብ ጭቡጥ ኩነታት ዓድና ተበጊስና እንትንዛረብ ንዚ ኩነታት መልክዕ ከትሕዝዎ ገሊኦም እውን ክመርሕዎ(ብፍላይ እቲ ሙሁር መንእሰይ) ዝኽእሉ ሓይልታት ኣብቲ ዝግበኦም ቦታ ኣለው ምባል ኣይከኣልን። ስለዚ ንቐደም ንዞም ወሰንቲ ዝኾኑ ሓይልታት ናብ ሓበራዊ መድረድረኽ ኣምፂእና ብሓባር ክዝትዩን እንታይነት እቲ ፀገም ተረዲኦም መፍትሒ ከናድዩን ክንገብር ኣለና።

ብቐዳምነት ክርኣይ ዘለዎ፡ ነባር ተጋዳላይ ህወሓት እዩ። ነባር ተጋዳላይ ህወሓት ነቲ ህዝባዊ ቃልሲ ኣብ ጫፍ እቲ ጭማራ ተሰሊፉ፤ ብየማነ ፀጋም ተፀሚዱ  ዝቐለሰ ተስታይ እዩ።  ብተግባራዊ ብርዒ ታሪኽ ዝፀሓፈ እዩ። ኣብ መንገዱ  ህዝቢ ኣትቢዑ፤ ካብ ህዝቢ ብዋጋ ዘይትመን ተሞክሮ ዝሰነቐ፤ ሕሉፍን  ህልውን ኩነታት ዝፈልጥ  እዩ። ደፋርን ግልፅን ስለዝኾነ ጥራሕ ኣብ ነዊሕን ሓፂርን መንገዲ ዝተንጠብጠበ ኣሎ።  ነገራት ከይተመጠነ ተመጣጢንካ ተባሂሉ ምስ ገበታ ክእለቱ ኣብ ውሽጥን ግዳምን ዝተረሰዐ ውን ኣሎ። እዚ ኩሉ ሐዚ ብዘይኝምንም ኣፈላላይ (ኩሉ ንዓዱ ስለ ዝግደሽ) እቲ ዘለዎ ተሞኩሮ ተተቒሙ ዘወፍዮ ነገር ከወፊ ናብ ቅድሚት መፂኡ ዝዝትየሉ ዕድል ክፍጠር ኣለዎ።

እዚ ኣካል ሕብረተሰብ ነዚ ስርዓት ክወልዶ’ኳ ዘየፀገመሉ ፤ በሰር እንትገጥሞ ክነግፈሉ ዝኸብዶ ኣይኮነን። እምበኣርከስ፤ ኩሉ በብሽሙ ክፅዋዕ ዝደሊ ሰብ ንተጋዳላይ ዘግለለ ኣካይዳ ክመርፅ ኣይግባእን። እዚ ካብ መኣዲ ምፍላይ ኣይኮነን፤ ኣካል እቲ ለውጢ ኮይኑ ክስለፍ ቦታ ክመዓራረየሉ ግድን እዩ።  ብህይወት እናሃለወ ንምንታይ ካብ መኣዱ ክፍለ ከምዝግበር ዘሎ ምኽንያታዊ ኣይኮነን። ውህሉል ተሞክሮ፤ ቅኑዕ ሓበሬታ ኣብ ዝርከቦ ፍልፍል ኬድካ ሓቂ ንክትሓውር ፍርሕን ሕግብግብን ክርአ ኣይምተገብኦን። ኣብዚ ግዘ እቶም ብርክት ዘበሉ ተጋደልቲ ሓሳባቶም ብፅሑፍን ብዘረባን እንዳገለፁ እቲ መንገዲ ንምሕባር ይተግሁ ስለ ዘለዎ ዓብዪ ተስፋ ዝህብ እዩ። እዙይ ድማ ብዝተወደበ መልክዕ ክንገብሮ ይግባእ።

እቲ ካልኣይ ወሳኒ ሓይሊ እቲ ሕዚ ተፈጢሩ ዘሎ  ምሁር መንእሰይ እዩ። ካብ ህዝቢ ትግራይ ሕዚ ዳርጋ ሲሶ፤ ብዕድመ ካብ ህወሓት ዝንእስን፤ ውሉድ እቲ ተጋዳላይ ሓርበኛን እዩ። እዚ መንእሰይ እዚ ኣብ ናቱ ዘመን ዝመፁ ሓደሽቲ ፀጋታት ወሲኹ፤ ከምቲ ኣያታቱ ዝገበርዎ፤  ዓዲ ክቐርፅ   ዝኽእል ዓቕሚ ኣጥርዩ እዩ።  ኣንዊሑ ዝጥምት፤ ትኩስን ንለውጢ ህንጡውን እዩ። ንሱ እዩ  ንውህሉል ሓይሊ  ሕብረተሰብ ናብ ባርዕ ለዊጡ  ለውጢ ከምፅእ ዝኽእል። እዚ ሓይሊ እዚ እቲ ዘለዎ ሙሁሮን ትኩስ ሓይልን ተጠቒሙ ንቲ ፀገም ተረዲኡ መፍትሒ ከምፅእ፣ መንገዲ ከነፅር ጥራይ ዘይኮነስ ንቲ ቀፃሊ ለውጢ እውን ዝመርሖ እዩ። ብጭቡጥ ድማ ተግባራዊ ምንቅስቓስ እናገበረ እዩ፤ ብፍላይ ኣብ ማሕበራዊ ምድያ ዝነሀ ምልዕዓል እንትትርኢ እዚ ናይ ለውጢ ሓይሊ ብሓቂ ተዳልዩን በቒዑን ምህላው ትርዳእ።

ሕዚ መብዛሕትኡ  መንእሰይን ምሁርን ከም ድልየቱ ክጋልብ  ሓይሉ ንቕድሚት ይነፅሖ እኳ እንተሃለወ፤ ኣብ ቅድሚት ኣምፂኻ ኣብ ምስታፍ ግን ይጓነ ከምዘሎ ይገልፅ እዩ። ብውሽጢ ኮይኑ ንደገ ንክጥምት ስፍራ ተኸልኪሉ፤ ኣብ ደገ ኮይኑ ንውሽጢ አሕንጪሉ ክርኢ ዝተገደደ ይመስል።  እዙይ ምእማን የድሊ። ነዚ ቀፃሊት ሃገር ኣብ ከብዲ ኢዱ ዝወደቐት መንእሰይ፤ ሃዋርያ  ለውጢ ምኳኑ ተገንዚብካ ምምይያጡ   ብግድን ከገድስ እዩ።  መንእሰይ፤  ዋሕዙ ብዘየቋርፅ ፈለግ፤ ካባኻ ብዝተዓፃፀፈ መስፈሪ ምእንቲ ከፍሪ፤  ክዝራእ፤ ክትክእ፤ ክቕበል፤ ተሓሲቡ ተኣሚኑ ክስራሕ ይግባእ።  ሓፋሽ ናብ ልምዓትን ለውጥን ወሸጥን ኢሉ ዝለዓል  ብሃንደበት ኣይኮነን። እታ ሓዊ  ዘሳውርዋ ካብ መንጉኡ ዝቦቆሉ ልሂቃን  እዮም። ንሶም ነቲ ዝፀንሓ ሓጊዞምን ተማሂሮምን፤ ነቲ ዝቕፅል ምህዞ ወሲኾም ክሰርሕዋ ዝኽእሉ እዮም።  ስለዚ ንዚ ምምዕርራይ ብቲ ዘሎ መሪሕነት ክግበር ዝግበኦ እኳ እንተነበረ እዙይ ዘይኮነ ምስ ዝተርፍ ግን ባዕሉ እቲ መንእሰይ ክውደብን መልክዕ ከትሕዝን ኣለዎ፤ ብዝተኻኣለ መጠን ድማ ነኣሽተያት ፍልልያቱ ኣፂቡቡ ኣብ ናይ ሓባር ጉዳይ ብሓባር ክዝትን ክሳነን ኣለዎ።

ምስዚ ጎና ንጎኒ ክንርስዖ ዘየብልና (ከም ተጋሩ ክንሓስብ ከለና) እቲ ኣብ ገድሊ ዘይተሳተፈ ሙሁርን በዓል ተሞኩሮን (ኣብ ድላዩ ተሰለፉ ዝፀንሐ ዋላ ‘ውን ዘይተሰለፈ) ከም ኣገዳሲ ሓይሊ ክረአን ናብ ቅድሚት መፂኡ መንገዲ ኣብ ምንፃር ክዋሳእን ክንገብር ኣለና።

ሳልሳይ ወሳኒ ሓይሊ እቲ በዓል ሃፍቲ እዩ። “ኣፀቢቁ ዝበተኸ መን እዩ” ዝብሃለሉ ዝነበረ  ምዕራፍ ታሪኽና  ተዓፅዩሎ። ሕዚ ቋንቋና ተለዊጡ ኣሰር ሃፍታም ክረግፅ ኣንጊሁ ዝበራበር በዚሑ ኣሎ። ብርክት ዝበሉ   ሰብ ሃብትና ሕዚ መርአያ ብሩህ ህይወትን ፅቡቕን ጥራሕ ዘይኮኑስ፤ ኣብ መንጎ ድኻ ህዝቢ ዝኹመር ንዋት ትርጉም ከምዘይብሉ ኣሚኖም ኣብ መንጎ ህዝቦም ዘጥረይዎ ሃብቲ ኣብ መንጎ ህዝቦም ክዘርእዎ ይመፁ ኣለዉ። ንሳቶም ዘምለጦም ዕድል ንደቂ ትግራይ  ከየምልጦም ይውፈዩ ኣለዉ።  ዘይተማህረ ከምዘየድሕን ኣሚኖም ኣብያተ ትምህርቲ ይተኽሉ ኣለዉ። ኣብ ደገን ውሽጥን  ጨቐቕ ኢሎም ዘጥረይዋ ተዕሪፋ ኣዋሊዶም፤ ብዓቕሞም ልምዓት ይድግፋ ኣለዉ። እሶም ስርዓት ኣብ ምስራሕ፤ ኣብ ምጥጣዕ ይኹን  ምልዋጥ ነዊሕ ኢድ ዘለዎም ማእገር እዮም። እዚኦም ኣብ ዓዶም ብቓፀሊ ኢንቨስት ብምግባርን ንቲ መድረኽ ኣብ ምንፃር ይኹን ንቕድሚት ኣብ ምምርሕ ብዘለዎም ሃፍቲ ክድግፉን ባዕሎም ውን ኣካል ክኾኑን ይግባእ፤ ንዚኦም ምትእኽኻብን ምትሕብባርን እውን ብውነ ክትግበር ዘለዎ እዩ።

 እቲ ዝመፅእ ስርዓት ከምቲ ሓደ እዋን ኣይተ መለስ ዝበልዎ “ ንዘጥረየ ይውሰኸሉ” ማለት ውን ሃፍቲ ዘዋህለለ ዝነብረሉ ስርዓት ስለዝኮነ፤  ቀንዲ ተዋሳእቲ ንሶም እዮም። እዞም እምነ ኩርናዕ ኣካላት እንታይ ከምዘሕይሽ ክሕተቱ ይግባእ። ብዘይካ ካብኣቶም ካብ  ካልእ  ፍፁም ዘይርከብ እጃሞን ንኽትቅበል  ኣቕሪብካ ክትሓቶም ይግባእ።

እዚ ክንገብር ማለት አዚ ኹሉ ሓይሊ ኣተኣኻኺብናን ኣተሓባቢርናን ክንዝትን ክንማኸርን እንተኺእልና ብዘይ ምንም ጥርጥር መፃኢና ብሩህ ክኸውንን ንቲ ዘሎ ፀገማት ናብ ፀጋ ክንቅይሮን ንኽእል ኢና።