ተጋዳላይ ስዩም መስፍን፦

 

ውራይና፦ እቲ ሐዚ ኣብዛ ሃገር ዘሎ ፀገም ምንጩን እንታይነቱን ብኣኻ ከመይ ትገልፆ?

ተጋዳላይ ስዩም መስፍን፦ ንቐደም እቲ ፀገም ንብሎ ዘለና እንታይ እዩ፣ ናይ ሓባር ምርድዳእ ኣለና ዶ ዝብል ምርኣይ ከድልየና እዩ ቅድሚ ናብ ምንጩ ምኻድ። ስለዚ ዘጋጥሙና ዘለው ፀገማት እንታይ ይመስሉ? እንታይ ከ እዩ ባህሪኦም፣ ኣሰላልፈኦም? ኢልካ ምርኣይ እዩ ፅቡቕ ዝመስለኒ። ኣብ ሃገርና ኩላትና ከምንሪኦ ዘለና ህንፀት ፖለቲካዊ ስርዓት እዩ ዝካየድ ዘሎ። እዚ ድማ ብመሰረቱ ብፅቡቕ እናኸደ እዩ፤ ይዓቢ ኣሎ፣ ይምዕብል ኣሎ ዋላ እቲ ፖለቲካዊ ጉዕዞ። ፌደረራላዊን ዴሞክራስያዊን ናይ ስርዓት ጉዕዞ ኢልና ኣለና። ህወሓት/ኢህወደግ ሒዝዎ ዝተበገሰ ዕላማ ኣሎ። ምስ ደርጊ 17 ዓመት ዝተቓለሰሉ ምኽንያት እቲ ስርዓት እቱይ ከይኣፍረስካ ኣንፃር ድኽነት ዝካይድ ቃልሲ ምግባር ስለ ዘይከኣል እዩ። ናይ ህዝብታት ሓድነት ኣብ ምፍቕቓድ ዝተመስረተ ሓድነት ብዘለዎ ምቕፃል ዘይከኣል ስለ ዝነበረ እዩ። ንዙይ ብሓይሊ ኣወጊድካ ንቲ ንኸዶ ዘለና ስርዓት ንምህናፅ እዝኹሉ ዝተኸፈለ። እቲ ቀዳማይ ምዕራፍ ቃልሲ እዙይ እዩ ነይሩ ብዓወት እውን ተዋፂእናዮ።

siyum

 

ስለዚ ምስተዓወትና ክንገብሮ ዝነበረና ኣብ ሃገርና  ናይ ብሄራትን ብሄረሰባትን ማዕርነትን ሓድነትን ክነረጋግፅ ነይሩና። እዙይ ብናይቲ ህዝቢ ድሌት መሰረት እዩ። ሓደ ልዑል ሓደ ትሑት፣ ካልኣይ ዜጋ ሳልሳይ ዜጋ ዘይብሉ ኩሎም ብሄራት ብሄረሰባት ኢትዮጵያ ኣብ ናይ ሓባር ድሌቶምን ረብሐኦምን፣ ኣብ ምክብባርን ምድግጋፍን ዝተመስረተት

ሃገር ክትከውን ኣለዎ። ንኹሎም ብማዕረ ፅላል እትኾኖም ሃገር ሒዞም ክኸዱ ኣለዎም ኢልና፤ እዚኣ ድማ ብቲ ህዝቢ ባዕሉ ብዝደለያ ኣረጋጊፅናያ ኢና። ብዘይ ማንም ደፋኢ ኩሎም ህዝብታት በቢቑሸቱ ተማይጦም፤ ብወከልቶም ኣብዚኣ ንኣዋርሕ ዝኣክል ተኸቲዖም እቲ ሕገመንግስቲ ብናይ ህዝቢ ድሌት ፀዲቑ። እታ ሕገመንግስቲ ክትፀድቕ ከላ ዓበይቲ ሰባት ከም ህፃን ዝዘሉ ነይሮም፣ ከም ቢተይ ዝዕንድሩ ነይሮም፣ ዝዕልል ብምሒር ተሓጓስ ዝነብዕ ነይሩ እቲ ስሚዒት ፈንቂሉ ስለ ዝወፀ። ብኸምዙይ ዝበለ መንገዲ እቲ መንፀፍ ተነፂፉ እዩ። ድሕሩ ዝመፀ ናይ ትግራዋይ ልዕልነት፣ ናይ ህወሓት ዓብላልነት ዝበሃል ዘረባ ኣሎ። እዙይ መሰረት ዘይብሉ እዩ። ምኽንያቱ እቲ ሕገ መንግስቲ ናይ ሓደ ህዝቢ ልዕልነት ከም ዘይህሉ ገይርዎ እዩ።

ኣብቲን ኣብቲን ዝተረፉ ንጎንፂ ከለዓዕሉ ዝኽእሉ ነዃላት ኣለው ዶ እንተይልካ  እወ እዩ። ሓንቲ ወረዳ ምስ ካሊእ ወረዳ ዶ ኣብ ምጥራር፣ ኣብ ምምሕዳር ዘጓንፁ ነገራት ኣለው? እወ። ኣብ መጎራበቲ ወሰናት ናይ ክልልላት ዶ ብእዋኑ ክፍትሑ ዝግበኦም ፀገማት ይፍጠሩ ኣለው? እወ። እዚኣቶማት እቲ ስርዓት ክፈትሖም ኣለዎ፣ ድኽመቱ እዮም። ሕገመንግስታዊ መሰረት ገይሩ ክፍትሖም ኣለዎ፤ ግን ይድንጉ ኣሎ ቶሎ መልሲ ኣይህብን ዘሎ እዩ እቲ ሓደ ፀገም። እዞም ናይ ባዕልትና ምምሕዳር ይሃልወና፣ ናይ በዓልትና ፍሉይ ዞባ ይሃልውና ወዘተ ዝብሉ ብእዋኑ እንተዘይተፈቲሖም ናይቲ ስርዓት ፈተና እናኾኑ ክኸዱ እዮም። እዚኦም ፀገማት ብምልዓሎም ግን ውድቀት ገይርካ ክውሰዱ ኣይኽእሉን።

ፖለቲካ ኣባና ብናይ ኢህወደግ (መስረቲ እቲ ቓልሲ ብፍላይ) ኣርኣእያ ናይ ልህይቃን ወይ ናይ ፖለቲካዊ ውድባት ፀወታ ኣይኮነን። ምህናፅ ሓደ ፖለቲካዊ ስርዓት ማለት… ንቲ ኤሊት ክዋሰአሉ፣ ክጣፈአሉ፣ ክሻየመሉ፣ ክረአየሉ፣ ክወድቀሉ ወዘተ ንዕኡ እንተተገዲፉ እዚ ስርዓት እዙይ ኣይስርዓትን ብውሕዱ ነዓይ ኣይስርዓተይን፤ ጠጠው ዝብለሉ ስርዓት ኣይኮነን። ህዝቢ ተዓዛባይ ኮይኑ፣ ህዝቢ ተመልካታይ ኮይኑ፣ ማለተይ ባዕሉ ዘይዋሰአሉ ኮይኑ፤ ኣብ ሞንጎ ኢህወደግ ኣብ ሞንጎ ካልኦት ፖለቲካዊ ፓርቲታት ወይ ከዓ ፖለቲካዊ ፓርቲ ዘይብሎም ኤሊት…. ናትና ናይ ምምጓት ሕቶ ገይርካ እንተተወሲዱ፣ ንስርዓት ብዚ ንልክዖ እንተኾይና እዚ ሃገር እዙይ ቀፃሊ ጉዕዝኡ ክዕፀፍ እዩ ዝብል ኣረኣእያ ኣለና። እዚ ስርዓት እዙይ መሰረቱ እቲ ህዝቢ እዩ። ይረብሐኒ እዩ ኢሉ በዓልቤት ኮይኑ ቀንዲ ተዋሳኢ ባዕሉ ኮይኑ ንቕድሚት ዘሰግሞ ተዘይኮይኑ፤ ተመልካታይን መጣቐዓይን እዩ እንተይልካ ኣብዙይ ኣሎ ፀገም።

ንዓና ዴሞክራሲ ትርጉም ዝህበና ንዚ ህዝቢ እዙይ የሳትፍ ዶ ኣየሳትፍን እዩ። ብዝደልዮ ይመርሖ ዶ ኣይመርሖን? ይጠቕመኒ እዩ ኢሉ ይሳተፈሉ ዶ ኣይሳተፈሉን? እዩ እቲ ሕቶ። መሳተፋይ ስርዓት ክኸውን ኣለዎ። ፖለቲካዊ ውድባትን ልህቃንን ጥራሕ ዝዋስእሉ፣ ኣብ ላዕሊ ተንሳፊፉ ዝተርፍ ነንሕድሕዱ መበላለፂ ዝገብረሉ፣ ንቲ ህዝቢ ድምፅኻ ሃበኒ ክርኣየሉ ዝብለሉ  መድረኽ ተዋስኦ ኣይኮነን ኣይኮነን ናትና ናይ ፖለቲካ ስርዓት። ብዘየማትእ እዚ ህዝቢ እዙይ እናተሳተፈ መፂኡ እዩ። ነገር ግን እዚ ጉዕዞ እዙይ ከይኹለፎ ምእንቲ ንቲ ላዕላዋይ ኣካል ንቲ መራሒ ዘይምቹ ናብ ካሊእ ሓይሊ ከይልወጥ ኩርኳሕ ዝኾን፣ ሓዊ ባርዕ ዝኾን ህዝቢ ክኾን ኣለዎ ብቐፃልነት። እቲ ናይቲ ህዝቢ ምንቅስቓስ መቑሎ ክኸውን ኣለዎ ኩሉ ግዘ፣ እምብለይ በሃላይ ክኸውን ኣለዎ። ስቕ ኢሉ ተኣዛዛይ ክኸውን የብሉን። ካብ ላዕሊ ዝውርደሉ ብትእዛዝ ዝፍፅም እንተኾይኑ ጌጋ እዩ፤ እቲ ኣብ ላዕሊ ዘሎ ነሃቱ ፈፃማይ መገልገላይ እዩ ከምኡ ገይሩ እዩ ኩሉ ግዘ ክሪኦ ዘለዎ።

ሐዚ ኣብዚ ስርዓት እዙይ ከመይ ንኸይድ ኣለና? እንተይልና። ከቢድ ፀገማት የጓንፈና ኣሎ። ከቢድ ፈተና የጋጥሞ ኣሎ እዩ  እምበር መሰረታዊ ባህሪኡ ኣይለወጠን እዚ ስርዓት እዙይ። ብመሰረቱ ንህዝቢ ረብሓ ኢሉ ዝተሰለፈ እዩ። ኣብ ውሽጡ ናይ ውልቅኡ ረብሓ ዘቕድም ኣሎ፣ ንቲ ሀዝቢ ከም መገልገሊኡ ዝርኢ አሎ፣ ዝሰርቕ ኣሎ፣ ዝጎጃጀል ኣሎ…. ንዙይ ግን መንገዲ እናስአናዮ ክንከይድ ኣለና። ከምዙይ ዝበሉ ግን ይፈታተንዎ ኣለው። አዞም ፈተና እዚኦም ዘይብሉ ስርዓት ኣሎ ዶ ኣብዚ ዓለም? ካሊእ እሞ ንግደፎ ሙስና እንተወሲድና እኮ ኣባና ክህሉ ዝኽእል ስቕ ኢልካ ጠልቆምቆም እዩ፤ ኣብ ካሊእ ግን ብቢልዮናት እዩ ዝርከቦም። ስለዚ ዝጋነነን እውን ኣይኮነን። ጌጋ ዘይረኣየሉ ስርዓት ክንሃንፅ ኣይንኽእልን። ፍፁም ዝበሃል ስርዓት የለን። ክንሪኢ ዘለና ከምዚኦም ዝበሉ ፀገማት ከጋጥምዎ እንተለዉ እንዳተቓለስና፣ እንዳኾርኮምና፣ እንዳፈተሽና… ኣፍቱ ነዊሕ ጎዕዞ እንዳሰኮንያዮም ክንከይድ ኣለና በቢእዋኑ። ስለዚ ብመሰረቱ እዚ ዴሞክራስያዊ ጉዕዞና ፅቡቕ እዩ ዝጓዓዝ ዘሎ። ኣብ ልምዓት እውን ይኸይድ ኣሎ። እቶም ዝረኣዩ ፀገማት ግን ኣብቲ ልምዓት እውን ይረኣዩ ኣብቲ ዴሞክራሲ እውን ይርኣዩ።

አቲ ሐዚ ንርኦ ዘለና ኢትዮጵያ ብዚ ትለዓል ኣላ፣ በዚ ትጎዪ ኣላ እንብሎ ንኾርዐሉ ኢና፤ ህዝብና ይኾርዐሉ እዩ፣ ባዕሉ እዩ ኣምፂእዎ። ግን ኣይንዓግበሉን፤ ክንዓግብ የብልናን፤ እንተዓጊብና ደንዚዝና ኣለና ማለት እዩ። ዕግበት ሕማቕ እዩ፣ መስከሪ እዩ፣ ካብ ኣልኮል ዝገደደ፣ ኣልኮልስ እኳ ንፅባሒቱ ይገድፈካ። ብዕግበት እንደተደንዚዝካ ግን ንዓመታት ካብቲ ዘለኻዮ ኣይትወፅእን። ክንዓግብ የብልናን፣ ናይ ህዝብና ናብራ እቲ ንሪኦ ዘለና እዩ፤ ይልወጥ ዶ ኣሎ? እወ ይልወጥ ኣሎ፤ ግን ካብኡ ንላዕሊ እዩ ዝፅበየና። ኢትዮጵያ ሐዚ ኩሉ ዝሃርፋ ኣብ ሓደ ክልተ ወለዶ ናብ ዝለዓለ ብርኪ ምዕባለ ክትበፅሕ ዝትስፈወላ ዓዲ እያ ኮይና ዘላ፤ እዙይ ብቓልስና ብናይ ህዝብና ፃዕሪ ኢና ረኺብናዮ። በዙይ ግን ክንሰክር የብልናን ብዙሕ ኣብ ድኽነት ዘሎ ሕብረሰተሰብ ኣለና። ናይ ኣማኢት ዝተደራረበ ፀገም እኒሀና እዙይ ብሓፂሩ ዝፍታሕ ኣይኮነን፤ ብዙሕ ክንፅዕር ክንደክም ኣለና። ንዞም ኣብዚ ከይዲ እዙይ ከዐንቅፍና ዝኽእሉ ነገራት ከለሊ ኣለዎ እዚ ኣመራርሓ፤ ንዚ ዝዓግብ ዘሎ ኣይፋልካን ገና ኢኻ ክንብሎ ኣለና፤ ክንቃለስ ኣለና… ንቃለስ ከኣ ኣለና፣ ክንዕወተሉ ኢና ድማ ኣይንጠራጠርን። ብምንም መንገዲ ሸብረኽ ኣይብልን።

ኣብ ማሕበራዊ ግልጋሎቱ ብጥዕና፣ ብትምህርቲ፣ ብመሰረተ ልምዓት ወዘተ ዝኸድናዮ ርሕቐት ብጣዕሚ ነዊሕ እዩ። ሎሚ ቤት ትምህርቲ ዘይብላ ቁሸት ዳርጋ የብልናን። ኣብ 1-2 ኪሜ ቀዳማይ ብርኪ፣ ካብ 3-4 ካልኣይ ብርኪ ከረክብ ገይርና። ሽቶ ሚሊንየም ኣዕዊታ ተባሂላ ኢትዮጵያ። ገና ሐዚ እውን ግን ፅሬት ትምህርቲ ክነመሓይሽ፤ ትምህርቲ መምፅኢ ረብሓን መፍትሒ ፀገማትን ክኸውን ክነኽእል ምስዚ ክነተኣሳስሮ ኣለና። ዝተመሃረ መንእሰይ ስራሕ ዝስእነሉ፣ ሸኽሚ ወለዱ ዝኾነሉ ከኸውን የብሉን፤ ስራሕ ክንፈጥረሉ ኣለና። እቲ መንእሰይ እንተጨኒቕዎ ታይ ከምዝገብር የርእየና ኣሎ፤ ስራሕ ስኢኑ ስራሕ ክረኽበሉ ዝኽእል ፋብሪካ የቃፅል ኣሎ፤ እዙይ ብምንም መለክዒ ልክዕ ክኾን ኣይኽእልን። ግን መንግስቲ ንዙይ ሪኡ  ኣቐዲሙ እናጠመተ መፍትሒ ከዳሉ  ኣለዎ።

እቶም ዘጋጥሙና ዘለዉ (ኣብ ፖለቲካ፣ ኢኮኖሚ፣ ማሕበራዊ) ፀገማት መበገሲኦም ኣብቲ  መንግስትን ንቲ መንግስቲ ዝመርሕ ዘሎ ፓርቲን ዘጋጥም ዘሎ ጉድለታት እዩ። እዚኦም ድማ ክፈትሖም ክቃለስ ኣለዎ። ገሊኦም እቶም ፀገማት ክተርፉ ዝነበሮም እዮም፤ ገሊኦም ድማ ክመፁ ግድን ኮይኑ ማለት ኣቐዲምካ ዘይግመቱ ኮይኖም ግን ኩሎም ክፍትሑ ዝኽእሉ እዮም። ስለዚ ሐዚ ክንግምግም ከለና እዞም ፀገማት ናብ ግጭታት ከምርሑና ድዮም? ብቐሊሉ ንኣልዮም ድዮም? ጉዕዞና ናበይ ይመስል? ክፍትሑ እንተኾይኖም እንታይ እንታይ ንግበር ዝብል ምርኣይ እዋናዊን ግቡእን ስለዝኾነ እንተዘይተፈቲሖም ከኣ መጥቀሚ እቶም ንቲ ስርዓትና ከፍርሱ ዝደልዩ ኮይኖም ንድሕሪት ጥራይ ዘይኮነስ ንቑልቁል ከፅድፉና ዝኽእሉ እዮም እዩ።

ውራይና፦ ንዓይ ዝርደአኒ ግን እቲ ሕቶ ካብቲ ትብሎ ዘለኻ ንላዕሊ እዩ። ናይ ስርዓት ሕቶ እዩ። ኣብ ናይ ፖለቲካዊ ስልጣን ሕቶ፣ ኣብ ናይ ፌደራሊዝም ሕቶ፣ ኣብ ናይ ሃፍቲ ክፍፍል ሕቶ፣ ኣብ ናይ ዴሞክራስያዊ ከይዲ ሕቶ ወዘተ ዝለዓል ዘሎ ናይ ስርዓት ሕቶ እዩ። ብፍላይ ኣብ ኣምሓራን ኦሮሚያን ብዙይ እዮም ክግለፁ ዝኽእሉ ዝብል እምነት ኣለኒ። ስቕ ኢልካ ኣብ ማሕበራዊ፣ ኣብ ኣፈፃፀማን ምምሕዳራዊ ፀገማትን ዝውሰን ናይ ፈፀምቲ ጉድለታት ዝበሃል ኣይመስለኒን። ምናልባት ግን እቲ ናይ ስርዓት ሕቶ ዘልዕል ዘሎ ኣካል ከም መለዓዓሊ ንቶም ዝበልካዮም ፀገማት ክጥቀም ተኾነ እምበር እቲ ሕቶ ካብኡ ንላዕሊ እዩ ዝመስለኒ?

ተጋዳላይ ስዩም፦ ፅቡቕ እሺ ንርኣዮ! ኣብ ኣምሓራ፣ ኣብ ኦሮምያ ኣብዞም ክልላት እዚኦም ዝለዓሉ ኣጀንዳታት ኣለው፤ ንቲ ስርዓት ዝፈታተኑ፣ ዝነፅጉ ማለት ክዕረ ኣለዎ ዝብሉ ዘይኮኑስ ጠቕሊሎም ዝነፅግዎ እዮም ዝብል ዘልዕልካዮ ኣሎ፤ አዚኦም ኣካል  ፈተና ናይቲ ስርዓት ገይርካ ዝውሰዱ እዮም። ብስሩ እውን ሐዚ ዝበቖሉ ሐዚ ዳባደባ ኢልና ነጥፈኦም ኣተሓሳስባታት ኣይኮኑን ዝብል ምርኣይ ፅቡቕ ይመስለኒ።  ሓደ በዓልቤት ናይዞም ናይ ትምክሕቲ ከምዚኦም ዝበሉ መን እዩ ዝብል ንርኣይ፤ በዓልቤቶም አቲ ተቓሊስና ዝሰዓርናዮ ስርዓት እዩ ነሃቱ ተረፍመረፍ እዮም። ኣብ ዓዲ ውሽጢስ ይሃልዉ፣ ኣብ ደገስ ይሃልዉ…. እዛ ሃገር እዚኣ ከም ዝተለወጠት ፈፂማ ንድሕሪት ከም ዘይትምለስ ዘይተረደኦም፣ ዘይበርሀሎም፤ እቲ ስርዓቶም ፈፂሙ ክምለስ ከም ዘይኽእል ዘይኣመኑ እዮም። ተንሳፊፎም ዝነብሩ፣ እዚ ስርዓት እዙይ ግዚያዊ እዩ ክፈርስ እዩ ኢሎም ዝሓልሙ ዘልዕልዎ እዩ። ድሕሪ ሐዚስ ኣብ ኢትዮጵያ ንቶም ብሄራትን ብሄረሰባትን ጨቁንካን ፀቒጥካን ስርዓት ምትካል ክክኣል? ኣይሕሰብን።

ውራይና፦ ከምኡ ዝበለ ስርዓት ሒዙ ክገዝእ ዋላ ተዘይከኣለ የፍርሳ ወይ ይበታትና

ተጋዳላይ ስዩም፦…. ብምንም ብምንም ኣይኸውንን። ደርጊ እንድዩ ነይሩ ፍርቂ ሚልዮን ወታደር ዝሓዘ…. ንዚ ህዝቢ እዚ ንግዚኡ ጨቆኖ እምበር ኣየሰኮኖን፣ ተቓሊሱ ሲዒርዎ። ካብ ደርጊ ንላዕሊ ሓይሊ ሒዙ መፂኡ እንደገና እናቐጥቀጠ ካሊእ ስርዓት ክተክል ኣይሕሰብን ኣይከኣልን።

ውራይና፦ እሞ…. እቲ ስግኣት እኮ ስርዓት ተኺሎም ክጭቁኑ እዮም ዘይኮነስ እቶም ዘልዕልዎም ዘለው ናይ ስርዓት ሕቶታት ተቐባልነት ከይርኽቡ ብዘግብር ኣድሬስ ተዘይተገይሮም ክትብተን ኣይትኽእልን? እየ ዝብል ዘለኹ!

ተጋዳላይ ስዩም፦ ንርኣዮ እንደሞ ከመይ ከም ዘይኸውን፤ ስቕ ኢሉ ብፈትሊ ዝተሸቀጠ እኮ ገይርካዮ…. ካብ መጀመርታ ጀሚሮም እኮአዮም ከፍርስዎ ዝደልዩን ዝተግሁን ነይሮም ንዚ ስርዓት። ሐዚ’ን ክቕፅሉ እዮም። ምናልባት ብወለዶታት እዩ ክበሊ ዝኽእል፤ እቲ ሓቂ ተረዲኦም እዙይ ኣይመንገድናን ድሕሪ ሐዚ አየኽይድን ኢሉ ንቲ ዘሎ ሓቂ ተረዲኡ ምኻዱ ዘይትርፍ እዩ። ክሳብ እዙይ ዝመፀእ ግን ምቅላሶም ኣይተርፍን። ሐዚ እታ ይፈታተነና ኣሎ ንቲ ስርዓት ዝበልካዮ ንኣብነት ኣብ ኣምሓራ እንተወሲድና ኩሉ ንቲ ስርዓት ዝቃወም እንተዝኾን ድኣ መን ደው ኣቢልዎ? ኣብ ውሽጢ ንቲ ኣራእያ ዝቃለሱ ስለ ዘለው፣ እቲ ህዝቢ እዚ ስርዓት እዙይ ይጠቕመና እዩ ስለ ዝበለ እኮ እዩ።  ህወሓት ወይ ህዝቢ ትግራይ ኣብ ትግራይ ኮይኑ ስለ ዝተቓለሶ እኮ ኣይኮነን። እዞም ተርእዮታት ኣብ ኦሮምያ ይኹን ኣብ ኣምሓራ ክርኣዩ ከለው ክግልብጦን ከፍርሶን ዘይኽእል ዘሎ ህዝቢ ኦሮሞ አባልን ኣመራርሓን ኦህዴድ፤ ህዝቢ ኣማሓራ ኣብ ውሽጢ ብኣዴን ዘሎ ይቃለሶ ስለ ዘሎ እዩ። በዓልቤት ናይቲ ፀቢብነት ይኹን ትምክሕቲ ይኹን ናይ ሃይማኖት ፅንፈኝነት ይኹን ኣብ ፖለቲካ ሓይሊ ዝለዓሉ ጉልባብ እዮም። እዚኦም ኢና ኸዓ ብኢህወደግ ደረጃ ክንቃለሶም ዘለና። ኣብ ውሽጢ እቲ ህዝቢ ብዚኦም ዝተኣኻኸብ ከይህሉ ምቅላስ እዩ። አቱ ህዝቢ ባዕሉ እውን ይቃለሶ ኣሎ እዩ፤ ከምኡ ተዘይኮኑ ደው ክብል ኣይምኸኣለን አቲ ስርዓት፤ ንቲ ስርዓት ክሕሉ ዝቃለስ ህዝቢ እዩ ዝበዝሕ። ኣይትኽድዑና ዓርዩ እዩ ዝብል ዘሎ። እዚኣቶም ብምርኣዮም እንተደንጊፅና ክንፅገም ኢና። ግን ከጋጥሙ ዘይግበኦም እውን ብስንፍናና የጋጥሙ ኣለው እዮም፤ ግን ክንመሃረሎም ኣለና።

ውራይና፦ እቶም ንቲ ኣይጠቅምን እንብሎ ዘለና ኣተሓሳስባ ዝሓዙ ሓይልታት ግን ኣብዙይ ኣብ ግልፂ መድረኽ ቀሪቦም፣ ሓሳባቶም ብግልፂ እንዳቕረቡ፣ እቲ ህዝቢ እናፈለጦም ከይኸድ እሞ ፈሊጡ ከይነፅጎም ወይ እውን ዝጠቅሞ ተኾይኑ ይጠቕመኒ እዩ ከይብል፤ እቲ መድረኽ ኢህወደግ በይኑ ሒዘዎንሳቶም ተበታቲኖም ኣብ ወፃእን ካሊእን ኮይኖም ንቲ ዘጋጥም ፀገማት እንዳንበልበሉ ዓዲ ኣብ ቅልውላውእትውዋ ኣለው። ኢህወደግ ድማ ነዚ ተረደኡ ክንዲ ዝኣልዮ በይነይ እየ ዝፈትሖ እንዳበለ ሐዚ እውን ንሱ ጥራይ ፈታሒ ናይ ኩሉ ኮይኑ ንምንታይ ይቐርብ ኣሎ?

ተጋዳላይ ስዩም፦ ኣብዚኣ ንቲ ሕቶኻ…. ምስ አራእያ እውን ስለ ዝብገስ… ይቅርታ ግበረለይ እንበር ትኽክል ኣይኮነን።

ውራይና፦ እሺ ከመይ?

ተጋዳላይ ስዩም፦ ኢህወደግ በይኑ ደው ኢሉ ኣይፈልጥን፤ በይነይ እውን ክፈትሖ እየ ኢሉ ኣይፈልጥን። ካብ ህዝቢ ተነፂልና ክንከይድ ኢና ዝብል ኣረኣእያ ፍፁም የለን።

ውራይና፦ ኢህወደግ ምስ ህዝቢ ዘለዎ ርክብ እኮ ኢኻ ትነግረኒ ዘለኻ፤ ምስ ህዝቢ እኮ ኣይብለካን ዘለኹ። ኢህወደግ ንሱ ጥራይ ምስቲ ህዝቢ ክራኸብ ይደሊ፣ ንቶም ካልኦት ኣተሓሳስባታት ገና ናብ ህዝቢ ከይቀረቡ ንሱ ባዕሉ ኣይጠቕሙን ኢሉ ይኽልክሎም። ክኾን ዝነበሮ ግን ናብ ህዝቢ ይቕረቡ እሞ ህዝቢ ባዕሉ እናለለየ ይንፀጎም ዘይጠቕሙ ተኾይኖም እየ ዝብል ዘለኹ እምበር ኢህወደግ በይነይ ካብ ህዝቢ ተነፂለ ክኸይድ እየ ኢሉ ኣይብልን ዘለኹ እኮ….

ተጋዳላይ ስዩም፦ እሞ እቲ ኻሊእ ድኣ ናህና ፖለቲካዊ ስርዓት ናይቲ ኤሊት ናይ ፖለቲካ ፀወታ ኣይኮነን እኮ ኢልካ እየ ዓንተዎ። እቲ ኤሊት ክሳተፍ ኣለዎ ሰላመዊን ሕጋዊን መንገዲ ሒዙ። እዙይ ፀቢብዎ፣ ከልኪልዎ፣ ኣዕንቂፍዎ፣ ወቒዕዎ ዝበሃል ክንዘራረበሉ ንኽእል ኢና። ኣብዚ ሃገር እዙይ ከምዚኦም ዝበሉ ሓይሊታት እንተዘይሃለው ተጠያቓይ ኢህወደግ እዩ ዝበሃል ነገር ግን ኣይህሉን። ከምታ ትፈልጣ እያ። ስዒሮም እውን ዝሓዝዎ ኣይንደልን ኢህወደግ ተዘይኣፍሪስና ይብሉ። እዚኦም ናይ ዜሮ ድምር ፖለቲካ ዝደልዮ ሓይልታት ምስ ኢህወደግ ተሰሊፎም ክሰርሑ ኣይካኣሉን ኣይደለዩን። ናትና ኣይኮነን እቲ ፀገም። ኢህወደግ ኣይሰጎጎምን፤ ባዕሎም እዮም ኢህወደግ እንደሃለወ ኣይንህሉን ኢሎም። ወይ ኢህወደግ ወይ ንሕና ዝብል ኣይሰርሕን፤ እቲ ፀገም ነሃቶም እዩ። ናይቲ ስርዓትና ህንፀት ሓደ ዘጋጥሞ ዘሎ ፀገም እውን እዙይ እዩ።  እዚ ሃገር አዙይ ክለምዕ የብሉን፣ ካብ ብኢህወደግ ለሚዓ ዝበሃል ክትፈርስ ኣለዋ ኢሎም ምስ ዝተሰለፉ ክሳድ ንኽሳድ ትተሓናነቕ እምበር ታይ ናይ ሓባር ኣጀንዳ ሒዝና ክንከይድ ትደልየና? ክግበር ዘለዎ እዚኦም ብቐፃሊ ክቃልዑ፣ ክፍለጡ፣ ንሳቶም ዘለዕልዎም ዘንበልብልዎም ጉዳያት እውን ብግልፂ ክፍተሹ ህዝቢ ክፍልጦም ህዝቢ እቲ ሓቂ ክርዳእ ግን ክስርሓሉ ኣለዎ።

ውራይና፦ ግርም እሞ ናብቲ ሐዚ ተኣዊጁ ዘሎ ኣዋጅ እቶ እቶ ወይ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ክንብሎ ንኽእል ንምፃእ እሞ፤ ኣብኡ ዝለዓሉ ስግኣታት ኣለዉ። ምናልባት ንምስሊ እታ ሃገር ክጎድእ ይኾን? ካሊእ እንታይ ሳዕቤናት ይህልዎ? ዝብል ይለዓል እዩ እሞ እንታይነቱን ኣድላይነቱን ገሊፅካ እቶም ስግኣታት ዝበሃሉ ዘለው እውን እንተተብረሀልና?

ተጋዳላይ ስዩም፦ ሓደ ነገር ዘይከሓድ፤ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ መሰላት በቲይን በቲይን ይሸራርፍ እዩ። ባህሪኡ መሰላት ከምዝግድብ ዘጠራጥር ኣይኮነን። ከምኡ እውን ስለ ዝኾነ ስቕኢልካ ብሃበ ተረኸበ እትእውጆ፤ በርደግ ኢልካ ክጥቀመሉ ዝግባእ ኣይኮነን። ብፍላይ ከዓ ሕገ መንግስቲ ኢትዮጵያ ሰብኣዊን ዴሞክራስያዊን መሰላት ኣጉሊሁ ዘውፀአ ሕገ መንግስቲ እዩ። ስለዚ ከምዙይ ዝበለ ሕገ መንግስቲ ብቐሊሉ ከምዙይ ዝበለ ክእውጀሉ ዝኽእል ኩነታት ኣይመርፆን፤ ክምረፅ የብሉን። ብባህሪኡ ዝግድቦም መሰላት ናይ ህዝቢ እውን ስለ ዝህልዉ  መሪፅካ ወይ ደሊኻ ትኣትዎ፣ እሰየ ኢልካ እትጭረሐሉ ኣይኮነን። ብዚ ምኽንያት ዝለዓሉ እንተሃልዮም ከምቲ ዝበልካዮ ኸዓ ግቡእ እዩ።

ንምንታይ ድኣ ኣድልዩ ሐዚ? ንርአ!  ኣብ ኢሬቻ ታይ ተገይሩ? ንዕኡ ተኸቲሉ ኣብ ክልተ ሰለስተ መዓልቲ ታይ ተገይሩ? ኣብ ከባቢ ኣዲስ ኣበባ ጥራይ እንታይ ከም ዝተገበረ ንርአ። መንግስቲ፣ ህዝቢ እውን ብኣውርኡ እንታይ ይኸውን ከምዘሎ ሪኡ። እዚ ከምዙይ ዝበለ እናረአኻ ይቐፅሉ ዶ ትብል እዩ። እናገፍሐ እንተኸደ ታይ ትገብሮ። ፈረንሳይ እንታይ ኣገጢምዎም ኣዊጆም? ኣብ ፓሪሲን ካልአይቲ ኣብ ደቡብ ከተማን ከንደይ ሰብ እዩ መይትዎም ታይ ንብረት እዩ ዓንይዎም፤ ናይ ትርኩስ ፅቡቕ ዕልዋ መንግስቲ እዩ ግን ካብ ፈረንሳይ ንላዕሊ ዶ ድልዱል መንግስቲ ኣሎ፤ ግን ቀልጢፎም ክከላኸልዎ ስለ ዝደለዩ ኣዊጆም። ስለዚ ዲተረንስ እዩ፣ መከለኻሊ እዩ። እንተነኣሰ ሓሲቡ ዝመፀ ሓሲቡ ይምፃእ ህዝቢ እውን ግን ክለዓለሉ ኣለዎ።

ናትና ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ካብቲ ካሊእ ዝፈልዮ ህዝቢ ማእኸል ገይሩ ዝወፀ ኣዋጅ ምዃኑ እዩ። ሓላፍነት ናይ ፀጥታ ሓይልታት ጥራይ ኣይኮነን። ብዓብዪ ጥንቃቐ ብደንቢ ተዘትይሉ ዝወፀ እዩ። ስለዚ ዝጠፍእ ህይወት ዝጠፍእ ንብረት እንተኺኢልና ምትራፍ እንተዘየለ ብጣዕሚ ክንእስ ኣለዎ። እዞም መንግስቲ የለን ኢሎም ሕልሚ ዝሕዙ ዝነበሩ እውን ዕፀው እዩ አዚ መንገዲ እዙይ ንዓኹም በዙይ ኣይትኸድዎን፤ ነዳዲን ክርቢትን ሒዝካ ዝልወጥ ስርዓት ኣይኮነን አዙይ ዝብል መልእኽቲ ክወሃቦም ኣለዎ።

እዛ ነገር እዝኣ ብምፍጣራ እቲ ብቲ ኣብዛ ሃገር ዝንሀ ልምዓታዊ ምንቅስቓስ ዝሰሓብ ዝነበረ ኢንቨስተር ሰገጥ ከብሎ ከምዝኽእል ዘጠራጥር የብሉን። ግን ካብዚ ናይ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ  ንላዕሊ ሰገጥ ዘብሎ እተን ዝተኸለን ትካላት እንትነዳ እየን። ድሒነን እንትርኢ መንግስቲ ምስኡ ኮይኑ ክሕልወሉን ንቲ ሓደጋ ዘጋጠሞ ድማ እንተጣይሸን እንትርኢ እዩ ክምለስ ዝኽእል፤ ክመፅእ ዝኽእል። ስለዚ እቲ እንረኽቦ ረብሓ ይዓቢ ካብቲ ዝህልዎ ሳዕቤን። እቲ መሪሕነት ድማ ብደንቢ ተማጉቱ ረብሕኡን ሳዕቤኑን ሪኡ እምበኣር ተጠንቂቕና ከምዚኣ ገይርና ንኺዳ፤ ሳዕቤኑ ነውሕዶ እቲ ዝዓቢ ረብሕኡ ኣብ ተግባር ኣውዒልና ስርዓትና ንሓሉ፣ ህይወት ህዝብናን ልምዓትናን ከኣ ንከላኸል ብዝብል ዝመፀ እዩ። እቲ ህዝብና በዚኣ ክርድኣ ኣለዎ።

ሽድሽተ ወርሒ ኣይነውሐን ዶ ዝብል ኣሎ። እዙይ ግድን ኣይኮነን ኣብታ ብዝግባእ ዝተረጋገአትላ ተቋርፅ እያ፤ ኮንትራት ኣይኮነን። መንግስቲ ኣብ ዝመስሎ መዓልቲ ከልዕሎ ይኽእል፤ ዝፈታተን ኩነታት ኣሎ እንተይሉ ኸዓ ከፅንሖ ይኽእል።

ውራይና፦ እሞ እቲ ኩነታት ተሎ ዝልወጥ ዶ ይመስለካ?

ተጋዳላይ ስዩም፦ እቲ ህዝቢ ብምሉእ ሓይሉ እንትኣትይዎን ንረብሕኡ ሪኡ ቐልጢፉ ዝልወጥ እዩ ዝመስለኒ። ህዝብና ኸዓ ክነምህሮን ክነሳትፎን ኣለና። ጉዳእታ ይርኣ ስለዘሎ ከዓ ቀልጢፉ ከም ዝስለፍ ኣይጠራጠርን፤ ታይ ይብል ከም ዘሎ ብኣንደበቱ ይሰምዖ ስለ ዘለኹ። ኣበይ ነይርኩም ታይ ኮይንኩም ዘንጊዕኹም እዩ ዝብል ዘሎ። ቅድም ኢልኩም ክትመፁ ነይርኩም እዩ። ቅድም ኢሉ መፂኡ እንተዝኸውን ከዓ ከምዙይ ኢሉ ዶ ኣገዳሲ እዩ ኢሉ ምተቐበሎ ዘዘራርብ እዩ።

ውራይና፦ ካሊእ ናይቲ ህዝቢና ቀልቢ ስሒቡ ዝነበረ ጉዳይ ኣብ ኢህወደግ ብፍላይ ድማ ኣብ ህወሓት ዝነበረ ገምጋም ዝምልከት እዩ። ብዓልትኹም እውን ፀገምና ኣብ ኣመራረሓ እዩ፣ ኣመራርሓና ብዝግባእ ገምጊምና ምምዕርራይ ክንገብር ኢና ስለ ዝበልኩም ናብቲ ናይ ህወሓት ገምጋም ክትኣትዉ ከለኹም፤ እቲ ሰብ ብውነ ይከታተሎ ነይሩ፤ ብዙሕ ለወጢ እውን ይፅበ ነይሩ፤ ግን ምንም ዝረኣናዮ የለን። ዝኹሉ መዓልቲ ፀኒሖም እንታይ ገይሮም ተበተኑ ዝብል ኣዕርዩ ዝዝረበሉ ዘሎ እዩ እሞ ከመይ ኢኻ ክትገልፆ ትኽእል?

ተጋዳላይ ስዩም፦ ኣነ ሓደ ነገር እንተረኣኻ ፅቡቕ ይመስለኒ ጌታቸው፤ ከማኻ ዝበሉ መንኣሰይ እውን ክርእይዎ ዝግበኦም ዝብሎ፤ ህወሓት/ኢህወደግ ብዙሕ ክብርታት/እሴታት ዘለውዎ ውድብ እዩ። ኣብ ማንም ናይ ፖለቲካ ወድብ ኣብ ኢትዮጵያ ንግደፎ ‘ሞ ኣብቶም ልዕሊ ሚኢቲ ዓመት ኣብ ዴሞክራሲ ፀኒሕና ዝብሉ ውድባት እውን ዘይርከቡ values እሴታት ኣለውዎ። ብቓልሱ ዘማዕበሎም፣ ዝረኸቦም ፀጋታት እዮም። ምግምጋም ህወሓት ኣይኮነን ፈጢርዎ፤ ኢንድስትሪታት ትካላት እውን ይጥቀምሉ እዮም። ግን ሃናፂ ነቐፌይታ ምሃብን ምቕባልን ባህሉ ገይሩ ኣማዕቢልዎ እዩ ብኸይዲ። ቅድሚ ኹሉ ውሽጥኻ ፈቲሽ ድሕሪኡ ኢኻ ናብ ካሊእ ትወፅእ ዝብል መርአይኡ ገይርዎ እዩ። ንዚ ስርዓት ከፍርስ ዝደሊ ሓይሊ ኩሉሻዕ ስርሑ ስለ ዝኾነ ንሱ እዩ እቲ ፀገም ኣይንበል፤ ኣባና ዘሎ ፀገም ንርአ ንፈትሽ ንሱ ኣይኮነን ከፍርሰና ዝኽእል ካብ ውሽጥና እዩ። ኣብ ውሽጥና ዘለዉ ፀገማት ከምቲ ዓንተወይ ዝበልካዮ እንደዓበዩ እንደዓበዩ ከይዶም ገዛእቲ ባህሪና እንተኾይኖም እዩ ዘፍርስና ስለዚ ንዚኣ ክንኩርኩም ኣለና እዩ።

ስለዚ ሓደ ነገር ዘዐሸወና ኣብዚ ከይዲ እዙይ (15 ዓመት እንዲና ገምጊምና) እቲ እናምፀኣናዮ ዝኸድና ዓወታት ዓብዪ እዩ። ኣብዚ ሓፂር ግዜ ብናይ ኢትዮጵያ ዓቕሚ ክንዲዙይ ክስራሕ እዩ ኢሉ ዝሓስብ ስለ ዘይነበረ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዘጋጠመና ድርቂ ቅድሚ ሐዚ ካብ ዘጋጠሙ ድርቅታት ዝዓበየ እዩ ነይሩ ግን ብናይብዓልትና ዓቕሚ ሰብናስ ይትረፍ እንስሳና እውን ማይን ሓሰርን ኣይቕሪብና ብዘይ ፀገም ዘሊቕና ኢና። ግን እዙይ እናዕገበና ከይዱ ፀገማትና ብግዚኡ ክንፍትሽ ኣይከኣልናን። ስለዚ ሐዚ ንቐደም ንባዕልና ብውነ ንፈትሽ ኢልና ኢና ኸይድና ብኢህወደግ ደረጃ እውን። እቲ ነባር ዝተተከአ እውን እቲ ዝተከአ እውን ብሓባር ኮይና ንርኣዮ ኢና ኢልና ሪኢናዮ። ንምንታይ ናይ 15 በዓመት እውን ንርኢ ስለ ዘለና ገሊኡ ንሕና ዘረከብናዮም ዕዳ እውን ዘለ ዝኾነ። ናተይ ናትካ ከይበልና ናይኩላትና ገይርና ንርኣዮ እሞ ኣተሓሳስባና ዓቕምና ብሓደ ኣምፂእና ድሕነት ናይዚ ስርዓት እዙይ ነረጋገፅ ኢልና። ፅቡቕ ድማ ነይሩ፣ ብጣዕሚ ብሱል ነይሩ ገምጋምና።

እንታይ ንርአ፣ ኣበይ ንርአ ኢልና ድማ ፈሊና። ኣብ ዴሞክራስያዊ ኣራእያና/ኣካይዳና፣ ኣብ መንግስታዊ ስልጣን ንህዝቢ ምግልጋል ወይስ ንውልቀ ረብሓ መሐለዊ ርስቲ እዩ ንርኣዮ፣ ኣብ ፀቢብነትን ትምክሕትን ዘለና ኩነታት ከመይ ይመፅእ ኣሎ ናይ መን ኣጀንዳ እዩ፣ ምስ ህዝብና ዘተኣሳስሩና ገመዳት ይልሕልሑ ዶ ኣለው ወይስ እንዳሰጠሙ…… ኣብዚታት እንታይ ንመስል እንታይ እዮም ዝፈታተኑና ዘለው ፀገማት ኢልና በዙይ ንርኣዮ ኢልና። ነዚኦም ብደንቢ ፈቲሽና ተረዳዲእናሎም ከዓ ኣብ ኩሎም ዘለውና ፀገማት። ኣንኳይዶ ሎሚ ኣብ እዋን ኩናት እውን ኣዋርሕ ኮፍ ኢልና ኢና ንግምግምን ኣብ ምርድዳእ ንበፅሕን ነይርና። ኢህወደግ ናይ ምርድዳእ ሓይሊ እዩ። ከምቲ ዝበሃል ናይ ሓደ ውልቀ ሰብ የ ታይ ዶየ ዝበሃል እውን ኣኮነን ካብ ብቐደሙ። ናይ ሓደ ክልተ ሰለስተ ተዋስኦ ኣይኮነን። ኣብዚኣ ገለ ሰባት ዘሰጉምዎ ኣራእያ ክእርም፤ መለስ ዓቕሚ ስለ ዝነበሮ ፅልዋ ስለ ዝነበሮ መለስ እናኣዘዘ ዘስርሕ ዝነበረ ገይሮም ዝሪኡ ኣለው፤ ከምኡ ኣይኮነን። ኢህወደግ ናይ ኮንሰንሰስ ሓይሊ እዩ፤ ተረዳዲእኻ እዩ ዝስራሕ።

ሐዚ እዚታት ይሽርሸር ዶ ኣሎ እወ ኢልና ሪኢና። ናይ ባዕሉ መሰል ዘየኽብር ተሓሽካሪ ንባዕሉ እናተሸቑረረ ዝከይድ ኣመራርሓ ንኻሊእ መሰል ከኽብር ኣይኽእልን ኢልና ሪኢና። ናተይ መሰል እናተገሃሰ ስቕ ኢለ ዝርኢ እንተኾይነ ኣብዙ ውድብ እዙይ ናይ መን መሰል እየ ክጣበቕ ኣነ? ዘይኸውን እዩ። ንምንታይ ይሽርሸር ኣሎ? መገልገላይ ይኸውን ኣሎ ንሓላፊኡ ኣብ ከክንዲ ንህዝቢ ዘገልግል፤ ሓሳብ ኣልዒልካ፣ ተቓዊምካ ተባሂሉ ዝጉዳእ እንተሃልዩ… ዎው ደቀይ ከዕቢ እንዳበለ ስቕ ይብል። እዞም ከምዙይ ዝበሉ ኢና ኣንቲዕና ክንዛረቦም ዘለና፣ ክንምሕዎም ዘለና። ዝገደፍናዮ ነገር የለን ኩሉ ፈቲሽና ኢና።

እዚ ሐዚ ዝኒሀ ኣመራርሓ ብቑዕ ድዩ ዝብል ኣሎ፤… ካብታ ተተካእኹላ መዓልቲ ጀሚረ ዝዛረባ ኣላ፤ ንቲ መድረኽ ዝምጥን ኣመራርሓ ዘይፈጠርና እንተኾይና ተሓተቲ ንሕና ኢና። እቲ ህዝቢ ካብቲ ዘሎ ንላዕሊ ብቑዕ ኣመራርሓ ዶ ይፅበ ነይሩ እወ፤ ግን ንሕና ኢና ንሕተት ንሱ ኣይኮነን። እሞ ብቑዕ ክሳብ ንፈጥር ክንዱንጉ ዶ ነይሩና ኣብ ውሽጢ ዶ ክንፀንሕ ነይሩና ብናተይ ኣይነበረናን። ካባና ክንድንጊ ነይሩና ዝብል ኣሎ ኣነ ግን የዋይ እኳስ ደንጉና በሃሊ እየ። ምኽንያቱ ብቑዕ መራሒ ባዕሉ ኣብቲ መድረኽ እዩ ዝህነፅ፤ ዋላ እኳ ኮነ ተባሂሉ ኣቐዲሙ ክህነፅ ዝግበኦን ዝኽእልን እንተኾነ። እዙይ ብግዜና ስለ ዘይገበርናዮ ግን ክሳብ እንመዉት ኣብኡ ክንፀንሕ ኣይግባእን። ኣትዩ ባዕሉ እናተሰርሐ፣ እናጠንከረ፣ እናተመሃረ ይኺድ እዩ። ከምኡ እንዳበለ እዩ ወለዶታት ከኣ እናተቐያየረ ዝከይድ ኢልና ኢና ገይርናዮ።

ብርግፅ ካብቲ ዝርኣናዮ ሓደ ምፍንታት ነይሩና። እቲ ነባርን እቲ ሓዱሽን ተቐራሪቡ ክሰርሕ እናተገበኦ ከምቲ ዝድለ ኣይነበረን ኢልና። ከምቲ ሐዚ ኩነታት እናገንፈለ ምስ ከደ ተቐራሪብና ንሰርሖ ዘለና ከምኡ ክንከዶ ነይርና ካብ መጀመርታ። ኣብታ ምውሳን እቲ ሐዚ ዘሎ እዩ ዝውስን ሓሳብ ተሓጋጊዝካ ምኻድ ግን ኩሉ ግዘ ክህሉ ኣለዎ። በዚኣ ተኣማሚና ከይድና።

ክሳብ ሐዚ ታይ ሰሪሕኹም ተዓቢጥኩም ኢኹም ዘለኹም ዝበልካዮ፤ ኣይወዳእናን እኮ ገና ኢና ዘለና። ገና ኣብቲ ላዕሊ እኮ ኢና ዝኒሀና ክንወርድ ኢና ንታሕቲ በቢደረጅኡ። ኣብ ኣመራርሓ ዓቢጥናዮ ኣይንተርፍን ክሪኦ እዩ ህዝቢ፤ ዕድል ይሃበና ጥራይ። ኣብ ሓንቲ ኣኼባ ኩሉ ወዲእና ወፂእና ኣለና ክንብሎ? ኣብ ማእኸላይ ኮሚቴ ጥራይ እኮ ኢና ወዲእና ዘለና። አዚኣ ኸዓ ብዓወት ወዲእናያ ኢና። ተፈታቲሽና ኢና ብዘይምሕረት።

ውራይና፦ ብኸመይ ክግለፅ ይኽእል ምፍትታሽኩም፤ ዝርአ ውሳነታት እንተዘይሃልዩ?

ተጋዳላይ ስዩም፦ ንኣብነት ሐዚ ብግዕዝይና ዝጥርጠር ዋላ ብሕመይታ ዝለዓል እንተሊዩ ይቕረብ ተባሂሉ ዝውረ ይኹን ዝግመት ይኹን እንዳቐረበ ይፈተሽ ተባሂሉ። ብዙሕ አኮ አዩ ዝሕመ፤ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ናይ ስዩም ዝበሃል ከንደይ ፎቕ ቆፂርካ፣ ክንደይ ኣርእዩካ ሰብ ወይ ኣብ ፌስቡክ ተለጢፉ ዝረኣኻዮ፤ ከምዚታት ዝበለ ወረታትን ፀለመታትን እውን ኣሊዕልና ንርአ። ሓቅነት ዘለዎ ተሊዩ ንመርምሮ ወረ ተኾይኑ ድማ ወረ ንበሎ ኢልና ፈቲሽና። ዋእ! ዝገርመካ ኣነ እኮ መደቀሲተይ እትኣክል ናይ ውልቀይ ገዛ እኮ የብለይን። ዝውረ ግን መዓት እዩ ኣነ እውን ይሰምዕ እየ። ስለዚ ታይ ንምባል እየ ዝውረ ነገር እውን እንተኾይኑ ይቕረብ እሞ መረዳእታ ዝርከበሉ ዝመሰል ተኾይኑ ካብ ስልጣንካ ውረድ ክንብሎ፤ መፀለምታ ተኾይኑ ድማ ክንኩንኖ ብኣ ኢና ጀሚርና ኣብ ኩለን እተን መገምገሚ ነጥብታት ብዕምቆት ሪኢና ኣብ ምርድዳእ በፂሕና። ናይ ኩዕሶ ፀወታ ኮይኑስ ሰዓርን ተሰዓርን ክህልዎ እሞ ኣብ መወዳእታ እገለ ሲዒሩ እገለ ተሳዒሩ ክንበሃሃል እንተኾይኑ ከምኡ ዝበሃል የለን። ካብዙይ ወፃእ ተሳዒሮም ከይዶም ከምዙይ ኮይኑ ኢሉ ዘውሪ እንተሃልዩ፤ ዝኾኑ ትንክታንክ ዶ ገለ ዶ ዝበሃሉ ከምኡ ኢሎም የውርዩ ነይሮም ሰሚዐ ኣለኹ፤ እዚኦም ተሓሽከርቲ ጥራይ ዘይኮኑስ ምስቶም ንስርዓትና ንምፍራስ ዝደልዩ እውን ዝፅንበሩ እዮም። ሕሽክርና ዝለመዱ እዮም አዚኦም፤ ቲንክ ታንክ ዝተበሃሉ ንህዝቢ ከገልግሉ እምበር ክሓምዩ ኣይኮነን። ንስኹም ተሓሽከርቲ ኢኹም ቦታ ድማ የብልኩምን ክበሃሉ ኣለዎም፤ ከምኣ ኢልካ ፅሓፋ፤ ዘየለ ዘውርዩ እዮም፤ ካብ ብፆት ከምኡ ስለ ዝሰማዕኹ እየ። ናይ ሊቨርፑልን ቸልስን ፀወታ ኣይኮነን። ህወሓት ስርዓቱ ንረብሓ ህዝቢ ትግራይ ጠጠው ዝበለ ድዩ ኣይኮነን፤ መሪሕነቱ ንዙይ ጠጠው ዝብል ድዩ ኣይኮነን እየ ዝርኢ ኣነ።

ውራይና፦ ግርም እዩ። ንስኻትኩም ብኽብሪ ዝተተካእኹም መራሕቲ ምሰቲ ሐዚ ዘሎ መሪሕነት ብፅቡቕ ተረዳዲእኹም ምኻድ ንትግራይ ሓደ ስጉሚ እዩ እየ ዝብል ሓይልና ክንብትን ስለ ዘይብልና። ነገር ግን ካብቲ ውድብ ወፃእ ዘሎ ብዙሕ ዓቕሚ ዘለዎ ትግረዋይ ተበቲኑ እዩ ዘሎ እሞ ንዚ…..

ተጋዳላይ ስዩም፦ ከዕንቅፈካ ጌታቸው! ሓደ ዝረኣናዮ ጉዳይ ንሱ እዩ። ሓይልና ንኣክብ፤ እቲ ሙሁር ነሳትፎ። ነሳትፎ ማለት ፀዊዕና ኣተሓሳስባና ንንገሮ ጥራይ ዘይኮነስ፤ ዘለና ንንግሮ ዝህበና ድማ ንቀበሎ። ካብኡ ብዝዘለለ እውን ክውስን ንግበር ዕድል ንሃቦ ኢልና። ተጋዳላይና ይኹን አቲ ሐዚ ዝፍጠረ ዘሎ ሙሁር ኣይጠርነፍናዮን። ብዙሕ ሰብ ሓይሊ ምብታን እንትብል ተሎ ንታ ናይ 93 ምክፍፋል እዩ ዝርኢ፤ ንሱ እማ ብዕሊ ኣሚኑሉ ኣብ መድረኽ ዝተፈለየ እዩ። ብስሩ ግን ንቲ ብኸምኡታት ዝተፈለየ ክሕግዝ ዝደሊ ይኹን ብፍላይ ንቲ ሓዱሽ ዝፍጠር ዘሎ ዘይሓቖፍናዮ ብደንቢ ክንሰርሐሉ ኣለና ኢልና ተማይጥናሉ ወሲና እውን ኢና።

ማሕበራት ኣለዋ፤ አዚኦን መቐፀልታ ናይቲ ውድባዊ መሓዉር ወይ መቐፀልታ ናይቲ መንግስታዊ መሓውር ገይርናየን ኢና ብተግባር። እዙይ ንለውጦ ከምኡ ኣይጠቕመናን ኢልና ኢና። ነፃነት ናይተን ማሕበራት ክነረጋግፅ ኣለና። ክቆፃፀረና ክንገብር ኣለና። እዚኣ ክንገብር እንተዘይኪኢልና ክንቅኒ እውን ኣይንኽእልን። እዙይ ጥራሕ እኮ ኣይኮነን። ቤት ምኽርታት እኮ ይጠሓሳ ኣለዋ። እቲ ዝለዓለ ስልጣን ዘለዎ ቤት ምኽር በቢወረድኡ ይጠሓስ ኣሎ እዙይ ጠጠው ይበል እዩ።

ስለዚ አቲ ሓይልና ንኣክብ ዝብል ቀሊል ነገር ኣይኮነን ብጣዕሚ ኣገዳሲ ነገር እዩ። ሓደ ናይ ወፃእተኛ ዘዋገዐኒ ሓደ ግዜ ክነግረካ፤ ኢህወደግ ከይጎልመሰ ዝኣርግ ዘሎ ውድብ እዩ ኢሉኒ። ንምንታይ ኢለዮ። እዚ ኩሉ ተቓሊሱ እዚ ኩሉ ሰሪሑስ ዝትከኦ ዘይብሉ ይበሊ ኣሎ ኢሉኒ። ኣበይ ኣሎ ዝሃነፅክሞ ኢሉኒ። ንቲ ሓዱሽ ሓይሊ ሓቑፍና ክትከኣና እንተዘይገይርና ሓቂ እዩ ከምኣ እያ። ክርቢትን ላምባን ሒዙ ዓዲ ዘባርዕ ዘይኮነስ፤ ሓላፍነት ወሲዱ ዓዲ ዝሃንፅ ሓይሊ ዶ ነፍሪ ኣለና ብኡ ዶ ንሃንፆ ኣለና ክፍተሽ ኣለዎ። እቲ ብናይ ባዕሉ መንግዲ ንባዕሉ ዘብቀዐ ኣይንእክቦን ዘለና እዩ። አዙይ ድማ ንኣርሞ ኢልና ኢና። እቲ ሙሁር ክነቕርቦ ኣለና ክቐርበና ኣለዎ፤ ክንትሃናነፅ ኣለና፤ ብሓባር ድማ ዓዲ ክንሃንፅ ኣለና።

ውራይና፦ ኣበይ እሞ ኢኹም ክትራኸቡ?

ተጋዳላይ ስዩም፦ መድረኻት እኮ ክኽፈት እዩ።

ውራይና፦ እቲ ኣብ ትግራይ ዝኒሀ መሪሕነትስ ነፃ ዝኾኑ ናይ ምሁር መድረኻት ክፈጥር እዩ ዲኻ ትብለኒ ዘለኻ?

ተጋዳላይ ስዩም፦ እወ መሰልካ እኮ እዩ። ዝመሰለካ ኪሪቲካል ኮይንካ ሓሳብካ ተቕርብ ትነቅፍ ትንቀፍ። ሐዚ ንስኻ እትፅሕፎ ኣብ ውራይና እዙይ ትኽክል ኣይኮነን እዙይ ትኽክል እዩ ክብል ኣለኒ፤ ደስ ዝበለካ ምፅሓፍ ግን መሰለክ እዩ ማንም ዝህበካን ዝኸልአካን ክኾን የብሉን። ኣብቲ መድረኻት እውን ኣብ ትግራይ ዘሎ ክሳብ ሐዚ ዘይተማለአ ዝበሃል ኣብ ባህሊን ቋንቋን ኣብ ኢንቨስትመንት ኣብ ዴሞክራስያዊ መሰላት ወዘተ ዓንተወይ ተልዕሎም ነበርካ ዘሎ ክፍተት ብድፍረት ክተቕርቡ ኣለኩም።

ውራይና፦ እሞ ንሕናስ መቕረብና ነፃ መድረኽ ሃልዩ ንማንም ሙሁር ዝምልከት፣ ማንም ኣትዩ ንዓዱ ዝጠቅም ዝበሎ ክዛረብ ዕድል ዝረኽበሉ፣ ማይክ ዝጭብጠሉ መድረኽስ ከመይ ኢሉ ይህሉ? ብዙሕ ግዘ ፈቲና ኣይተሳኸዐን እኮ እየ ዝብለካ ዘለኹ?

ተጋዳላይ ስዩም፦ ክንከዶ ኢና እየ ዝብለካ ዘለኹ። ሎሚ ግበርዋ ኣይትበል ግን ክንከዶ ኢና። ካብዚ ውሳነ ወፃኢ እዙይ ካሊእ ውሳነ የብልናን፤ ክፍቲ ኮይና ነፃ ኮይና ትኺድ ኢና ኢልና እምበር ክንድዚኣ ንኽፈታ ክንዲዝኣ ዕፅውቲ ንግበራ ትብል የብላን። ቅድሚ ሐዚ ዝንበረ ኣይትርአ ካብ ሐዚ ንኸዶ ምርኣይ። ሓንቲ ግን ኣብዚኣ ክትሕዛ ዘለካ፤ እስቲ እዚኣ ተገይርኩም ንርኢ ዓይነት ክኾን የብሉን። ኩሉ እቲ ክኾን ዝግብኦ ክኾን ኢዱ ክሓውስ ኣለዎ፤ ተመልካቲ ክኾን የብሉን።

ውራይና፦ ህወሓት ትግራይ ትግራይ ኣይትጨኑን ድሕሪ ዓውት፤ ብፍላይ ብባህሊን ቋንቋን እንትንሪኣ ከለና ዝብል ኣለኒ፤ ከም መጠን ጀማሪን መበገሲን ናይቲ ቃልሲ ኣብዙይ ሪኢቶኻ ይደሊ እየ?

ተጋዳላይ ስዩም፦ ጨካን ኢኻ ብጣዕሚ። ጨካን መደምደምታ እዩ። ከምቲ ኣብ ኩሉ ስራሕትና ዝረኣዩ ሕፅረታት ሕፅረት ክህሉ ይኽእል እዩ፤ ምንም ኣይሰራሕኽሙን ምባል ግን ጭካነ እዩ። ዝተበገስናሉ ዕላማ ኣብ ትግራይ ዘይፈፀምና እንተኾይና ህወሓት ዘይሰርሐ እንተኾይኑ እንታይ ኢልና ንሽከሞ። እንድሕር ንዝተበገሰሉ ዕላማ ዘየተግበር፣ እንድሕር ዘይእክበና ኮይኑ ህወሓት እንታይ ድኣ ኢልናዮ? እናምለኸናዮ ክነብር ከም ጣኦት? እዙይ ክመፅእ ኣይኽእልን ይሰርሕ ስለ ዘሎ እዩ። ጌጋታት ግን ክህልዉ እዮም ጌጋታቱ እንደኣረመ ክኸይድ ኣለዎ። ኣብ ባህሉ፣ ኣብ ቋንቁኡ፣ ኣብ ፀጋታቱ አዚኦም ኣብ ምዕቃብን ምምዕባልን፣ ኣብ ዴሞክራስያዊ፣ ኣብ ምክእኣል፣ ኣብ ሓቋፊ ምዃን ይጎድሎ ዝብል ክመፅእ ይኽእል እዩ አዙይ ድማ እናተኣረመ ክኸድ ክንቃለስ ኣለና። ንተዓረይ ኢልና ምሕረት ዘይብሉ  ብዕምቆት ምፅራይ ገይርና እንተኾይና ኣብዚ መድረኽ እዙይ እዩ።

ውራይና፦ እሞ ነዊሕ ግዜ ሒዘካ ኣብዚ ክንውድእ፤ ንዝሃብካኒ ቃለ መጠይቕ ብሽም መንበብቲ ውራይና ብጣዕሚ የመስግን። ንስኻን መሰላትካን ንዝገበርክምዎን እትገብርዎ ዘለኹምን ናይ ዕድመ ምሉእ ቃልሲ ዘለኒ ኽብርን ኣድናቖትን እውን ብውልቀይ ክገልፀልካ ይደሊ፤ የመስግን።

ተጋዳላይ ስዩም፦ እሺ ሰላም።