ውራይና፦ ብምልላይ ዶ ክንጅምር?

ኣብርሃ ደስታ፦ ዝተወለድክሉን ዝተምሃርኩሉን ኣብ ሓውዜን እዩ። ዓዲ ግራት እውን ተማሂረ። ኣብ መቐለ ሃፀይ ዮሃንስ እውን ተማሂረ። ካብኡ ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርስቲ ፖለቲካል ሳይንስ ተማሂረ። ቀፂሉ እውን   መቐለ ዩኒቨርስቲ ዲቨሎፕመንት ስታዲስ ተማሂረ።   ኣብ መቐለ ዩኒቨርስቲ ይሰርሕ። ካብኡ ፒኤች ዲ እናተምሃርኩ እናሃለኹ ተኣሲረ።20161001 153049 1

ውራይና፦ ሕዚ እቲ ናይ ፒኤችዲ ትምህርትኻ ክትቕፅሎ ዲኻ? ከመይ እዩ?

ኣብርሃ፦ ኣይፈልጥን። እቲ ዶክመንታተይ ኩሉ ንፍተሻ ኢሎም ወሲዶምዎ እዮም። ሪሰርች እናሰራሕኹ እናሃለኹ እዩ ተኣሰረ፤ ናይ መወዳእታ። ሕዚ እቲ ንሪሰርቸይ ዝጥቀመሉ ዝነበርኩ ሰነዳተይ ኩሉ ተወሲዱ እዩ ንምርመራ ተባሂሉ። ክሳብ ሐዚ ንሱ ዝምልከት ዝገበርክዎ ምንቅስቐስ የለን።

ውራይና፦ መቐለ ዩኒቨርሰቲ ተመሊስካ ኣቲኻ ኢኻ?

ኣብርሃ፦ እወ!

ውራይና፦ ምንም ነገር ኣይበሉዃን?

ኣብርሃ፦ ምንም ነገር ኣይተብሃልኩን። ተመሊሰ ኣትየ ኣለኹ።

ውራይና፦ ኣብ ፖለቲካዊ ውድብ ዓረና ንላእላውነትን ዴሞክራስን (ዓረና) ቀፂልካ ዲኻ?

ኣብርሃ፦ እወ። ኣብኡ እውን ክሰርሕ እየ ክቕፅል እየ። ኣብኡ እውን ኣለኹ እየ።

ውራይና፦ እሞ እዚ ንምልላይ ዝኣክል ካብ በልና ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብዛ ዓዲ ዘሎ ኩነታት ከመይ ኢኻ ትርእዮ ናብ ዝብል ክንኸይድ። እንታይ ፅቡቕ  ነገራት ትርኢ ኣለኻ? እንታይ ስግኣታት ከ ኣለዉ ትብል? ከም ሓደ ኣብቲ ፖለቲካ እውን እትነጥፍ ሰብ ከም ሓደ ናይ ፖለቲካል ሳይንስ ምሁር እውን እቲ ዘሎ ናይዛ ሃገር ኩነታት ከመይ ኢኻ እትርእዮ?

ኣብርሃ፦ እቲ ሃገራዊ ኩነታት ንእሽተይ ዝተሓዋወሰ ነገር ኣሎ። እቲ ሰብ ጭቆና በዚሕዎ ኣሎ። ለውጢ እውን ይደሊ ኣሎ። ነገር ግን ነቲ ለውጢ ክመርሕ ዝኽእል ዝተወደበ ሓይሊ የለን። ስለዚ እቲ ህዝቢ ብዘጋጠሞ ስቕ ኢሉ ይዕምፅ። ዝተወደበ ሓይሊ የለን። ዝመርሕ የለን። ስለዚ እቲ ህዝቢ ግራ ዝኣተዎ ኣሎ። ኣብቲ ፖለቲካዊ ኩነታት እውን ዳርጋ ጠጠው ምባል እዩ ዘሎ። ስለዚ ኣብዚ ሕዚ ጊዜ መሪሕነት ዘለዎ ዝተወደበ ሓይሊ እንተዘይሃልዩ ምናልባት ፅቡቕ ዘይክኸውን ይኽእል እዩ።

ውራይና፦ ዝተወደበ ሓይሊ ማለት ከመይ ማለት እዩ? ንኣብነት ንስኻትኩም ዓረና ኣለኹም። እቲ ገዛኢ ውድብ እውን ኣሎ፤ ብባዕሉይንቀሳቐስ ኣሎ። ካልኦት ተቓውምቲ ውድባት እውን ኣለዉ። ነቲ ኩነታት እዚኦም ክመርሕሉ ዘይኽእሉ ምኽንያት እንታይ እዩ?

ኣብርሃ፦ ፅቡቕ! እቶም ዝተወደቡ ውድባት ነቲ ህዝቢ ክምርሕዎ እንተኽኢሎም ፅቡቕ እዩ፤ ውፅኢት እውን ክህልዎ እዩ። እንተዘይኮይኑ እቲ ሕዚ ዘሎ ኩነታት ግን እቲ ህዝቢ ጭቆና ሓይልዎ ቅድሚ እቶም ውድባት እዩ ከይዱ ዘሎ። ስለዚ እቶም ውድባት፤ እቶም ተቓወምቲ ውድባት ነቲ ህዝቢ ክመርሕዎ ኣይከኣሉን። እቲ ህዝቢ እዩ ስቕ ኢሉ ብባዕሉ ዝኸይድ ዘሎ። ስለዚ እቶም ውድባት ኣብቲ ዘሎ ምንቅስቓስ የለውን ምባል ይከኣል እዩ። ስለዚ ክልተ ነገር ኣሎ። ሓደ ኢህወደግ ሕቶ ህዝቢ መሊሱ ሰለማዊ ክገብሮ ኣይከኣለን። ብፖለቲካ ወዲቑ ኣሎ እቲ ገዛኢ ፓርቲ። ካልኣይ እቶም ተቓወምቲ እውን ነቲ ህዝቢ ክመርሑ ኣይከኣሉን፤ ክውድቡ ኣይከኣሉን። ስለዚ እቲ ህዝቢ ኣብ ማእኸል እዩ ተሪፉ ዘሎ።

ውራይና፦ ህዝቢ ጭቆና እኒሀዎ ኢልካ። እቲ ጭቆና ከመይ እዩ ክግለፅ ዝኽእል?

ኣብርሃ፦ እቲ ጭቆና እ….. ናይ ፍትሒ ጉድለት ኣሎ። ናይ ናፅነት ምድላይ ኣሎ። ሕዚ ሕቶ ንዝሓተተ ሰብ፤ ሰለማዊ ሰልፊ ክወፅእ እየ ንዝበለ ሰብ ምዕጋት ኣሎ። እቲ ሕገ መንግስቲ ናይ ምጥሓስ ነገር ኣሎ። ሕዚ ኢህወደግ ነቲ ሕገ መንግስቲ ጥሒሱ ነቶም መሰረታዊ እንብሎም ናይ ደቂ ሰባት መሰላት ኣየተግብሮምን ዘሎ። ስለዚ እቶም መሰላት ብምጥሓሱ ምኽንያት ህዝቢ ናብ ካልእ ዓመፃት ናብ ካልእ ዘይተደለዩ ነገራት የምርሕ ኣሎ።  ስለዚ እቲ ጭቆና መግለፂኡ ናይ መሰል ምግሃስ ኣሎ። ፍትሓዊ ናይ ሃፍቲ ክፍፋል የለን። ፍትሒ ናይ ዘይምርካብ ኣሎ። መንግስታዊ ኣገልግሎት ናይ ዘይምርካብ ኣሎ። ስለዚ እቲ ጭቆና ብዙሓት መግለፅታት ኣለዉዎ።

ውራይና፦ ብፅቡቕ  እነልዕሎ ነገር ኸ…ማለት ኢህወደግ ይኹን ካልኦት ኣካላት እውን ኣብ “ኣንፀባራቒ ዓወታት” ከምዘለና ይገልፁ እዮም፤ ብቁጠባን ብገለን። ከመይ ትርእዮ ኣብርሽ?

ኣብርሃ፦ ኣብቲ ናይ ኢኮኖሚ ዕብየት ዝብሃል ኩሉ ጊዜ ለውጢ ኣሎ እዩ። ለውጢ ግን ፅቡቕ ለውጢ ድዩ ኣይኮነን ዝብሃል ሓደ ክስራሕ ከሎ ካብቲ ናይቲ ኢኮኖሚ ተላዒሉስ ዝኾነ ነገር ገይሩ ዶ እንተተባሂሉ እዩ ለውጢ ዝብሃል። ትኽክለኛ ክምስገን ዝግባእ ለውጢ ዝብሃል። እንተዘይኮይኑ ካብ ጃፓን ይኹን ካብ ቻይና ተለቂሕኻ እትገብሮ ነገር ናይ ዕብየት መለክዒ ክኸውን ኣይኽእልን።   ናይ ዕብየት መሰረት ክኸውን ይኽእል እዩ፤ ነገር ግን ናይ ዕብየት መለክዒ ክኸውን ኣይኽእልን። ምኽንያቱ ኣብዚ ሕዚ ሰዓት ዝስርሑ ዘለዉ መሰረተ ልምዓታት ህንፃታት ይኹኑ ፅርግያታት ይስርሑ ኣለዉ እዮም። እዚኣቶም ግን ዝስርሑ ዘለዉ ካብ ናይ ደገ ሓይልታት እዮም። ሕዚ ክስርሑ ኣይግባእን ማለት ኣይኮነን። ነገር ግን ብናይ ኢትዮጵያ ዓቕሚ፤ ናይ ኢትዮጵያ ዓቕሚ እንታይ እዩ? ሕርሻ ኣሎ ኢንዳስትሪ ኣሎ እዚኣቶም ዓብዮም ካብኦም ግብሪ ተኣኪቡ ብናቱ ነፀብራቕ  እንተዝስርሑ ነይሮም ዕብየት ኣሎ ምበልና።  ሕዚ ግን ካብ ናይ ካልእ ሓይሊ እናተቐበልካ ስለ ዝሰራሕኻ ዕብየት ኣሎ ማለት ኣይኮነን።

ካልኣይ ዕብየት ዝብሃል እቲ ዕብየት ኣሎ ዶ የለን ኢሉ ዳታ ዝእክብ ሓይሊ ናፃ ተቋም ክኸውን ኣለዎ። እቲ ንዕብየት ክምስክር ዝኽእል ዳታ ዝህብ ሰብ እውን ናፃ ክኸውን ኣለዎ። ስለዚ ኣብኡ ናይ ናፅነተ ሽግር ኣሎ እዩ። ናይ ናፃ ሚድያ ዘይምህላው ሸግር ኣሎ። ናይ ገለልተኛ ኣካለ ዘይምፅራይ ነገር ኣሎ እዩ። ስለዚ ሓደሓደ ህንፃታት ስለዝተርኣዩ ተባሂሉ ናይ ዕብየት መረጋገፂ ክኸውን ኣይኽእልን። ካልእ ኸዓ እንታይ ኣሎ ዕብየት ብባዕሉ ዕላማ ኣይኮነን። ወይ ሽቶ ኣይኮነን። ዕብየት ሓደ ናይ ልምዓት ኣካል እዩ። ስለዚ እቲ ዋና ዝድለ ከም ዕላማ ገይርካ እውን ክውሰድ ዝግባእ ልምዓት እዩ። ልምዓት ከዓ ዕብየት ክህልው ኣለዎ። ሰላም ክህልው ኣለዎ። ዲሞክራሲ ክህልው ኣለዎ። ናይ ህዝቢ ልዕልና ዝረጋገፀሉ ስርዓት ክህልው ኣለዎ። ተቋማት ክህልው እንተለዉ እዮም ልምዓት ኣሎ ክብሃል ዝኽእል። ወይ ልምዓት ኣሎ ክብሃል ዝከኣል። እንተዘይኮይኑ ግን ዕብየት ኣሎ ዕብየት ኣሎ እናበልና እሞ ኣብቲ ህዝቢ ጠብ ዝብል ነገር እንተዘይሃልዩ….

ውራይና፦ እወ ግን… ኣብኡ እንታይ እኒኦ ይመስለካ  እቲ ዕብየት እ… ንኣብነት ብዙሕ ሰብ ይምሃር ኣሎ እዩ። ንሕና እውን ናቱ ውፅኢት ይመስለኒ። ብዙሕ ሰብ ይምሃር ኣሎ። ናይ ጥዕና ምስፍሕፋሕ ኣሎ። ናይ መሰረተ ልምዓት ምስፍሕፋሕ ኣሎ። እዚ ደሚርካ እዩ እቲ ልምዓት ክግለፅ ዝኽእል ዝመስለኒ። ስለዚስ ልምዓት የለን ክንብል ንኽእል?

ኣብርሃ፦ ፅቡቕ! ሕዚ ልምዓት ኣሎ ዶ የለን ንምባል ሰለስተ ነገራት የድልዩና እዮም። እቲ ሓደ ኢኮኖምያዊ ዕብየት እዩ። እቲ ካልኣይ ነፃነት እዩ።  ወይከዓ ዲሞክራሲ ማለት እዩ። እቲ ሳልሳይ ፍትሓዊ ናይ ሃፍቲ ክፍፍል እዩ። ሕዚ በዘን ሰለስት መዐቀኒታት እንተርእይናዮ ልምዓት የለን ኢና ክንብል። ስለዚ ኢኮኖምያዊ ዕብየት ኣሎ ዶ የለን እንተኢልካ እቲ መፂኡ ዝብሃል ዘሎ ዕብየት ካብቲ ናይ ኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ውፅኢት ኣይኮነን። ሓደ!

እቲ ካልኣይ መለክዒ ድማ ዲሞክራሲ እዩ። ነፃነት  ኣለዎ ዶ ሰብ? ዝደለዮ ክመርፅ ስልጣን ናይ ህዝቢ ድዩ ኣይኮነን? ክሳብ ሕዚ ብህዝቢ ተመሪፁ ስልጣን ዝሓዘ ኣካል ኣሎ ዶ የለን? ክርአ ክኽእል ኣለዎ። ህዝቢ ሰለማዊ ሰልፊ ክገብር፤ ሕገ መንግስታዊ መሰሉ ክጥቀም እኳ ኣይተፈቐደሉን። ስለዚ እቲ ህዝቢ ተጨቊኑ እናሃለወ ብዛዕባ ልምዓት ክነውግዕ ኣይንኽእልን። እቲ ካልእ እቲ ፍትሓዊ ናይ ሃፍቲ ክፍፍል እዩ። ኣብዚ ሕዚ እዋን ፍትሓዊ ዝበሃል ናይ ሃፍቲ ክፍፍል የለን። ዝተወሰኑ ሰባት ምስ ሰበ ስልጣን ገለ ዝኮላኾሉ ሰባት እዮም እቲ ዕብየት ዝረኽቡ እምበር እቶም  ትኽክለኛታት ነጋዶ ብግብሪ ይኹን ብካልእ እናተሽመድመዱ እናኸሰሩ ካብቲ ዕዳጋ ዝወፅእኩ ኩነታት እዩ ዘሎ። ስለዚ ኢትዮጵያ ልምዓት ኣመዝጊባ ክንብል ኣይንኽእልን።

ውራይና፦ እቲ ዕብየት ካብ ደገ እዩ ዝብልካዮ ማለት ክንደይ ፐርሰንት ምዃኑ ይፍለጥ እዩ። በብእዋኑ ክንደይ ካብ ውሽጢ ዓዲ ክንደይ ካብ ደገ ትልቃሕ ይፍለጥ እዩ። ሕዚ ኣብዛ ዓዲ ዝእከብ ግብሪ እውን ካብ ዓሰርተ ገለታት ቢልዮን ናብ ዳርጋ ክልተ ሚኢቲ ቢልዮን እዩ ግበሪ ዝእከብ ዘሎ። ብኡ ልክዕ ብርግፅ እቲ ካብ ደገ እተምፅኦ እውን ይውስኽ እዩ። ግን ዘይሩ ዘይሩ እቲ ሼሩ ኢኻ እትርኢ። ካብ ውሽጢ ክንደይ ረኺብካ ኣለኻ? እቲ ኣብ ውሽጢ ዝኒአ ኣታዊ ብዙሕ ይመስለኒ ኣነ። ብኡ ልክዕ እውን ልቓሕ እኒአ እዩ። ካልኣይ እቲ ልቓሕ ኣምፂእቓ እቲ ኢንፍራስታርክቸር ምስራሕ ከምፅቡቕ እንርእዮ ዶ ኣይኮነን እዩ?

ኣብርሃ፦ ፅቡቕ! እቲ ካብ ደገ ይምፃእ ካብ ውሽጢ ምስርሑ ብፅቡቕ ኢና እንርእዮ። እንተኾነ ግን ከም ልምዓት ወይ ከም ዕብየት ተገይሩ ግን ክውሰድ ኣይኽእልን። ምኽንያቱ መብዛሕቲአን ንልምዓት መረጋገፂ እየን ተባሂለን ተሓሲበን ዘለዋ ከም ፅርግያታት፣ መንገዲ ባቡር ገለመለታት ካብ ደገ ብዝመፅእ ብፍላይ ድማ ካብ ቻይና ብዝመፁ ሓይልታት ዝስርሓ እየን። ሕዚ ብቻይናውያን ይሰራሕ ብካልእ ይሰራሕ ኣድላዪ ድዩ ኣይኮነን ኣድላዪ እዩ። ነገር ግን ናይ ዕብየትና ውፅኢት እዩ ግን ኣይኮነን። ምኽንያቱ ናይ ዕብየት ውፅኢት ከምቲ ቅድም ዝበልኩዃ ኣብቲ ዓዲ ዝኾነ ለውጢ ተሰሪሑ ፋብሪካ ተሰሪሑ ወይ ሕርሻ ዓብዩ ካብኡ ብዝመፀ ገንዘብ ብዝመፀ ካፒታል ክስራሕ ከሎ እዩ ልምዓት ዝብሃል’። ስለዚ መብዛሕትኡ ፅርግያታት ካብ ደገ ብዝመፀ ሓይሊ እምበር ካብ ውሽጢ ብዝተኣከበ ዓቕም ኣይኮነን ተሰሪሑ፤ መንገዲ ባቡር እንተርእይናዮ ከምኡ እዩ።

ውራይና፦ ኣባይ ግድብ ባዕልና ዶ ንሰርሖ የለናን?

ኣብርሃ፦ ኤክሰለንት! ኣባይ ግድብ ካብ ህዝቢ ገንዘብ እናተዋፅአ ማለት እዩ፤ ሕዚ ኣባይ ግድብ ፅቡቕ ምስራሕና ብናይ ውሽጢ ዓዲ ምግባርና። ነገር ግን እዚ ካብ ህዝቢ ብዝተኣከበ ገንዘብ እዩ። እዚ ካብ ህዝቢ ዝተኣከበ ገንዘብ ግን ናይ ዕብየት መለክዒ ኣይኮነን። እንታይ ክንብሎ ንኽእል ገንዘብ ዝእከብ ዘሎ ሰባት ገንዘብ ምርካብ ስለዝጀመሩ እዮም ክንብል ንኽእል ንኸውን። ነገር ግን ሰባት ገንዘብ ስለዝረኸቡ ኣባይ ክግደብ ስለዘለዎ ጥራሕ ዋላ ኣፎም ገዲፎም ካብታ ዝበልዕዋ ምግቢ ካብታ ዝድረርዋ ገዲፎም እውን ክህቡ ይኽእሉ እዮም። ምኽንያቱ ኣባይ ክግደብ ስለዝደልዩ። ስለዚ ኩሉ ሰብ ኣስተዋፅኦ ክህልዎ ስለዝደሊ እዩ እቲ ኣባይ ዝግደብ ዘሎ እምበር ስለዝዓበና ኣይኮነን። ዓቢናስ ኢኮኖምይና ዓብዩስ ተሪፉናስ ኣይኮነን ንግድብ ኣባይ ንኸፍል ዘለና። ኣባይ ግድብ ክግደብ ስለእንደልዮ ኢና ካብታ ዘላትና ኣውፂእና እንህብ ዘለና።

ውራይና፦ ሕዚ እቲ ጭቆና ኣሎ ክትብል እንተለኻ እቲ ፍትሒ ምስኣን ሰልፊ እኳ ክፍቀደልካ ዘይኽእል ምዃን ሓሳብካ ክትገልፅ ዘይምኽኣል። ሓሳብካ እንተገሊፅካ እውን ምዕፋን። ዝብሉ ነገራት ስለዘለዉ እዮም መሪርዎ ተጨቊኑ በቲ በቲ ሕቶ ዘልዕል ዘሎ ክትብል እንተለኻ ነቶም ህዝቢ ኣብ ኣደባባይ እንርእዮም ዘለና ናይ ህዝቢ ሕቶታት ሓውሲ ዓመፅ እውን፤ ዘይሕጋውያን ስለዝኾኑ ኢና ክነልዕል ማለት እዩ። ንኣብነት ናይ ኣምሓራ እንተወሲድና ኣብ ጎንደርን ባህርዳርን ብፍላይ ኣብ ጎንደር ዝነበረ እንተርእይና እቶም ሕቶታት ኩሎም ናይ ምስፍሕፋሕ ሕቶታት እዮም እየ ዝብሎም ኣነ። ኣብዚ ቦታ ከይዱና ኣሎ። ናይ ህወሓት ልዕልነት እኒአ። ንሕና ዝሓሽና ኢና ወዘተ ዝኣመሰሉ እዮም እምበር እዚ ፍትሒ ጎዲሉና እዚ ዲሞክራሲ ስኢንና እዚ ናይ ሃፍቲ ክፍፍል ሽግር እኒአና ዝብሉ ኣብቶም
ጭርሖታት ኣይርኣናን።

ኣብርሃ፦ ኣነ ኣብተን ዘልዓልካየን ነጥብታት ናይ መሬት ምስፍሕፋሕ ከምዚ ኢና ከምዚ ኢና ዝብል ከም ምልክታት ገይረ እየ ዝወስደን። ናይቲ ዓመፅ መበገስታት ኣይኮናን። ብኢንግልዝኛ Basic cause እንብሎ ኣሎ። immediate cause እንብሎ ከዓ ኣሎ። ብዛዕባ ወልቃይት ዋላ ብዛዕባ ካልኦት ቦታታት ከልዕሉ እንተለዉ ነቲ ህዝቢ ክልዓዓል ናብ ቃልሲ ክልዓዓል ገይሮም ዝተጠቐሙለን እየን እምበር እቲ ሕቶ ናይ ወልቃይት ሕቶ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ናይ ወልቃይት ሕቶ መሰረት ኣይብሉን። ናይ መንነት ሕቶ እዩ ኢሎም፤ ካልእ ኣብነት። ናይ መንነት ሕቶ ሰብ ኣብ ዝኾነ ይኹን ቦታ ኮይኑ መንነቱ ክሕልወሉ ኣለዎ። ኣብ ትግራይ ስለዝኾነ ኣብ ኦሮምያ ስለዝኾነ ገለ ስለዝኾነ ዘይኮነስ ኣብ ዝኾነ ይኹን ኮይኑ መንነቱ ክፍትሓሉ ይኽእል እዩ። ስለዚ ናይ መንነት ሕቶ ገለ ዝብሃል ዘሎ ነቲ ህዝቢ ንምልዕዓል ዝተጠቐሙለን እየን።  ስለዚ እቲ መሰረታዊ ምኽንያት ኣብቲ ህዝቢ ዝበፅሕ ዘሎ በደል እዩ። ነዊሕ ጊዜ መሰላቶም ዘይተሓለዎም ኣገልግሎት ዘይረኸቡ  ተዓፊኖም ዝፀንሑ ህዝብታት እቲ ጭቆና ሓይልዎም እቲ ገበን ገንፊሉ ክመፅእ እንተሎ እዩ እቲ ዓመፅ ተላዒሉ ዘሎ እምበር እቲ ሕዚ ኣብቲ ዓመፅ ዝዛረቡና ዘለዉ ከምዚ ኢና ንደሊ መሬትና ገለ ዝብልዎ እቲ መሰረታዊ ምኽንያት ኣይኮነን። ሽፋን እዩ። ስለዚ እቲ መሰረታዊ ምኽንያት ናይ ዲሞክራሲ ሕቶ እዩ። ናይ ነፃነት ሕቶ እዩ። ጭቆና ንምውጋድ ዝግበር ቃልሲ እዩ። ኣብኡ ግን እቲ መንግስቲ ዲሞክራስያዊ ብዝኾነ መንገዲ ክኣልዮ ክፈትሖ ስለዘይከኣለ ብካልእ መንገዲ ኣልሹ ብዘይተደለየ መንገዲ ንኽግለፅ ገይሩ። እቲ ትኽክለኛ መንገዲ ስለዝተዓፀወ ካልእ ቀዳድ ተጠቒሙ።

ውራይና፦ እዚ ፀገም እዙይ ድኣ ከመይ እዩ ክፍታሕ ትብል? መን እዩ ክፈትሖ?

ኣብርሃ፦ መን እዩ ክፈትሖ እ…. መጀመርያ ኢህወደግ ክፈትሖ ነይሩ። ክፈትሖ ኣይከኣለን። እቲ ካልእ ክፈትሖ ዝግባእ ድማ እቲ ተቓዋሚ ሓይሊ እዩ። እዚ ተቓዋሚ ሓይሊ ነቲ ህዝቢ ወዲቡ ብሰለማዊ ቃልሲ ንኽቃለስ ናብ ዘይኮነ ዓመፅ ከይኣቱ ገይሩ ብሰለማዊ መንገዲ ተወዲቡ መሪሕነት ሂቡ ንኸቃልሶ ይግባእ። ኢህኣደግ እውን ከም መንግስቲ መጠን ሕቶ ህዝቢ ሰሚዑ ክምልስ ኣለዎ። ናይ ህዝቢ ሕቶ ክምልስ ዘይኽእል መንግስቲ እንተኾይኑ ግን ስልጣን ለቒቑ ነቲ ህዝቢ ከረክቦ ክኽእል ኣለዎ።

ውራይና፦ እሞ ንስኻ ከም ሓደ ኣባል ናይ ሓደ ዝተወደበ ኣካል ብኣኹም ዘሎ ምንቅስቓስ እንታይ እዩ?

ኣብርሃ፦ ንሕና ከም ዓረና ከም ኣብ ትግራይ እንንቀሳቐስ ትኽክለኛ መፍትሒ ኢልና እንወስዶ ዓመፅ ኣይኮነን። ህዝቢ እውን ወዲብና ኢና መፍትሒ እነምፅኣሉ ኢልና ኢና እንሓስብ። ስለዚ ህዝቢ ትግራይ ተወዲቡ ዋላ እቲ ጭቆና ተፃዊሩ ሓሳባቱ ክገልፅ፣ ተቓውምኡ ከሐይል፣ ህወሓት ብሰለማዊ መንገዲ ብምርጫ ስልጣኑ ዘረክበሉ ኩነታት ከመቻቺ፤ ማለት እቲ ብደም ህዝቢ ትግራይ ዝተረኸበ ስልጣን ተመሊሱ ንህዝቢ ትግራይ ክውሃብ እሞ ህዝቢ ትግራይ ደማ ተመሊሱ ንዝደለዮ ኣካል፣ ንዝመረፆ ኣካል፣ ይሕሸኒ እዩ ንዝበሎ ኣካል ንከረክብ ንቃለስ ኢና። እቶም ካልኦት ህዝብታት ከዓ ያው ወለድና ህዝቢ ትግራይ ክቃለስ እንተሎ ካልኦት ህዝብታት ዝደለይዎ ዝውክሎም ንክመርፁ እዩ። ስለዚ እቶም ካልኦት ህዝብታት እውን  ንዝደልይዎ ኣካል ንክመርፁ ንክፍቀደሎም እሞ መወዳእትኡ ድማ ምስ ህዝቢ ትግራይ ብሓባር ንክነብሩ እ….. ዝነብሩሉ ኩነታት ንምምችቻይ ኢና ንቃለስ ዘለና።

ውራይና፦ ኣብቲ ናይ ኢትዮጵያ ሕገ መንግስቲ እተልዕሎም ነገራት ማለት እትቃወሞም ኣለዉኻ ዶ? ወይ ከም ውድብ?

ኣብርሃ፦ ኣብቲ ሕገ መንግስቲ እንታይ እዩ መጀመርያ ንሕና ሰለማዊ ተቓለስቲ ስለዝኾንና እቲ ሕገ መንግስቲ ተቐቢልና ኢና እንንቀሳቐስ። ዝኾነ ይኹን ሰላማዊ ቃልሲ ዝኣምን ፓርቲ እቲ ሕገ መንግስቲ ተቐቢሉ እዩ ዝኸይድ። እዚ ማለት ግን እቲ ሕገ መንግስቲ ኩሉ ዓንቀፃቱ ንድግፎ ማለት ኣይኮነን። እንተኾነ እቲ ሕገ መንግስቲ ባዕሉ ሕጋዊ ኮይንካ ዝመሓየሸሉ amend ዝግበረሉ መስርሕ ኣቐሚጡ ኣሎ ባዕሎ። ስለዚ ዘይንቕበሎ ዓንቀፅ እንተሃልዩ እቲ ሕገ መንግስቲ ባዕሉ ብዝፈቕዶ መሰረት….

ውራይና፦ ግን ኣብርሽ እቲ ኣካይድኡ ዘይኮንኩስ ብስሩ እቲ ሕገ መንግስቲ ነቲ ሕዚ  ከም ህዝቢ በፂሕናዮ ዘለና ኩነታት ዝምልስ እዩ ብመሰረቱ። እቲ ሽግር እቲ ሕገ መንግስቲ ዘይፍፀም ምዃኑ እዩ ዝብሉ ሰባት ኣለዉ። በቲ ካልእ ገፅ ድማ ብስሩ እቲ ሕገ መንግስቲ ባዕሉ ፀገም ኣለዎ ዝብሉ ኣለዉ። ብኡ መንፅር እየ፤ ኣብዚ ዘሎ ናትካ ሓሳብ እየ ደልየ።

ኣብርሃ፦ ኣነ እቲ ሕገ መንግስቲ ሽግር ከምዘለዎ ገይረ ኣይወስዶን። ምኽንያቱ ሽግር እንተሃልይዎ እውን ናይ ባዕሉ መስርሕ ስለዘቐመጠ ከም ሽግር ኣይርእዮን። ነገር ግን እቲ ኣዝዩ ሽግር ኮይኑ ዘሎ እቲ ሕገ መንግስቲ ባዕሉ ዘይኮነስ ነቲ ሕገ መንግስቲ ከፈፅም ዝኽእል ኣካል የለን። መንግስቲ ነቲ ሕገ መንግስቲ ይጥሕሶ እሞ፤ ጥሒሱ መሰል ዜጋታት እውን እንትትጥሕስ እቲ ህዝቢ ይዕምፅ። ዳሓር እቲ ህዝቢ ምስ ዓመፀ ሕገ  መንግስቲ ጥሒስካ ይብሃል። መጀመርያ እቲ መንግስቲ ባዕሉ እዩ ሕጊ ከኽብር ዘለዎ። ኣኽቢሩ ነቲ ህዝቢ እውን ሕጊ ኣኽብር ክብል ኣለዎ። ስለዚ እቲ መሰረታዊ ሽግር ኣብዚ እዩ ዘሎ።

ውራይና፦ ዓንተቦ ትግራይ ትብል ነይርካ። ዓረና ንህዝቢ ትግራይ ክውክል ኣይኽእልን ዝብል ነገር ኣሎ። እንታይ ትብል?

ኣብርሃ፦ ከመይ ማለት?

ውራይና፦ ተዘይተጋግየ ዓረና ናይ ብሄር ፓርቲ ዘይኮነስ ማለት ንትግራይ ዝውክል  ዘይኮነስ ጂኦግራፊክ እዩ ዝብል ነገር ኣሎ ይብሃል።

ኣብርሃ፦ ትኽክል! ዓረና ናይ ብሄር ፓርቲ ኣይኮነን። ናይ ክልል ፓርቲ እዩ። ክልል ትግራይ ወኪሉ  እዩ ዝወዳደር። ናይ ብሄር ፓርቲ ግን ኣይኮነን። በባና ብሓሳብ ናይ ግለ ሰብ መሰል ኢና ንኣምን። ሰብ ከም ሰብ ክርአ ኣለዎ። ብብሄሩ ኣይኮነን ክምዘን ዝግብኦ ኢልና ኢና እንሓስብ። ንካልእ ኢትዮጵያዊ እውን ሰብ ብሰብነቱ ክምዘን ከሎ እምበር እዚ ኣናሳ ብሄር እዩ እዚ ትልቅ ብሄር እዩ እናተብሃለ እቲ ሓደ ምስቲ ሓደ ዝጋጨወሉ ኩነታት ክህልው ኣይብሉን ኢልና ኢና እንሓስብ።

ህዝቢ ትግራይ ኣብ ኢትዮጵያ ተጠቃሚ ክኸውን ዝኽእል ኢልና እንሓስብ ከም ህዝቢ እውን ማለተይ እየ ብግለ ሰብ ደረጃ ሓሲብና እንተኼድና እዩ። ስለዚ ብሄር ዝብል ንኹላትና ህዝቢ ኢትዮጵያ ዝጎድእ እዩ ኢልና ኢና እንልዓል። ስለዚ ዓረና ብሓፈሽኡ ናይ ክልል ትግራይ  እዩ።   

ውራይና፦ ብሄር ዝብሃል የለን ዲኻ ትብለኒ ዘለኻ?

ኣብርሃ፦ ኖ ኣይኮነን! ብሄር የለን ኣይኮነን። ብብሄር ምውዳብ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣይጠቕመናን።

ውራይና፦ ሓደ ህዝቢ ከም ሓደ ብሄር ኣሎ እንተኢልና እቲ ብሄር ከም ብሄር ናይ ባዕሉ ሕቶ ኣለዎ እንድዩ? ከም ብሄር ኢንተረስት ኣለዎ። ንሱ ሕትኡ ይምልስ ካልኦት ብሄራት እውን ከምኡ ይገብራ እሞ ሃገር ይሃንፁ።

ኣብርሃ፦ ትኽክል! ብብሄር ሕቶ ክህልዎ ይኽእል እዩ። ብግለ ሰብ ደረጃ እውን እንተኼድና እኮ ብብሄር ናይ ምዃን ሕቶ ክህልዎ ይኽእል እዩ ማለት እዩ። ሓደ ሰብ ብግለ ሰብ ደረጃ ብዝደለዮ ክውደብ እንተፈቒድካሉ እንተደልዩ ብብሄር እንተደልዩ ብካልእ ክውደብ ይኽእል እዩ ማለት እዩ። ስለዚ ኩሎም፤ ሓደ ህዝቢ እንተደልዩ ብብሄሩ ተወዲቡ ክሓትት ይኽእል እዩ። ካልእ እውን ከምኡ። እቲ መሰረታዊ ነገር ግን ብብሄር እንተተወዲቡ ናይ ብሄር ግጭታት ክህልዉ ስለዝኽእሉ ብዝተኸኣለና መጠን ሰብ ብሰብነቱ እናመዘንና ምስ ኢትዮጵያውያን ብሓባር እንነብረሉ ባይታ እንተተፈጢሩ ትኽክል እዩ ብዝብል እዩ።

ካልኣይ ድማ እንታይ ኣሎ ብብሄር ምውዳብ ብጣዕሚ ይኸብድ እዩ። ምኽንያቱ ብዙሓት ብሄራት ኣለዋ። ዋላ ትግራይ እንተወሲድና ካልኦት እውንተወሲድና ብዙሓት ብሄራት እዮም ዘለዉ። ስለዚ ንሕና ዝወሰድናዮ ብክልል ትግራይ እንተተወዲብና ናይ ትግራይ ይኹን ናይ ካልእ ኢንተረሰት ክማላእ ይኽእል እዩ። ኣብ ነዊ ሕ እዋን እታ ብሄር እትብል ሰለእትጎድኣና እንተዘይትኸውን ይሓይሽ ዝብል እዩ። ብግለ ሰብ እንተሓሲብካ እታ ብሄር እውን ኣብኣ ትማላእ እያ። ሰብ ብብሄረይ እየ ዝውደብ። ብብሄረይ እዚ እዩ ክግበረለይ ዘለዎ ኢሉ እንተሓቲቱ ክግበረሉ ግድን እዩ። መሰሉ እዩ ናፅነቱ እዩ።

ውራይና፦ ስለዚ እቲ ትግራዋይነትስ ብከይዲ እናተዳኸመ ይኸይድ ኣሎ ማለት እኮ እዩ።

ኣብርሃ፦ ኣይኮነን! ህዝቢ ትግራይ ከም ግለ ሰብ ይርአ። ከም ግለ ሰብ ይርአ ማለት እንተደልዩ ብቋንቋ ይውደብ። ብብሄር ይውደብ። እንተደልዩ ብካልእ ይውደብ ይኽበረሉ እዩ። ስለዚ እታ ብሄር እትብል ቃል ስም እያ….

ውራይና፦ ስለዚስ እቲ ብጉጅለ ዝውሃብ መሰልስ ኣፕሮቼብል ኣይኮነን ዝብል እዩ…

ኣብርሃ፦ ኖ ኣይኮነን! እቲ ናይ ግሊ መሰል እንተተዋሂቡ እቲ ናይ ጉጅለ እውን ዝኸልኦ የለን። ኣነን ንስኻን ነናይ ባዕልና ናይ ግልና መሰል እንተተሓልዩ ክልቴና ተወዲብና ምሕታት እውን መሰልና እዩ። ዝደለናዮ ቀንቋ ክንሕዝ ንኽእል ኢና። ስለዚ ናይ ግሊመሰል እንተተኸቢሩስ ናይ ጉጅል መሰል ክጠሓስ ኣይኽእልን።

ውራይና፦ ሕዚ ዓረና ንመንእሰይ ትግራይ እንታይ ሒዙሉ ኣሎ?

ኣብርሃ፦ ንሕና ንመናእሰይ ትግራይ ዝሓዝናዮ፤ እ….. ንሕና ተጋሩ ደርጊ ንምውጋድ ክንብል ብዙሕ ደም ከፊልና ኢና። ብዙሕ ኣካል ጎዲልና ኢና። ብዙሕ ዓፅምን ደምን ከፊልና ኢና። ብዙሕ መስዋእቲ ከፊልና ኢና። ካብ ድሕሪ ሕዚ ግን ስርዓት ምስተቐየረ ቁፅሪ ክንድዚ ዝኣክል መስዋእቲ ምኽፋል ኣየድልየናን። ስለዚ ኣደ ህዝቢ ትግራይ ክሳብ ሕዚ ደምያ እያ። ነቢዓ እያ። በኽያ እያ። ስለዚ ብዝተኸኣለ መጠን ስርዓት ኣብ ዝቕየረሉ እዋን ብሰለማዊ መንገዲ ክኸውን ኢና ንፅዕር ዘለና።  ስለዚ ተወዲብና ብሰለማዊ መንገዲ ስርዓት ንክንልውጥ እዩ። እቲ ናይ ወለድና ዝነበረ ቃልሲ እውን ዲሞክራሲ ንምስፋን እዩ። ስለዚ  ንሕና ተወዲብና ንህወሓት ብዲሞክራስያዊ መንገዲ ክንቅይሮ እንተኽኢልና እቲ ናይ ወለድና ናይ ዲሞክራሲ ቃልሲ ኣሳኺዕና ኣለና ማለት እዩ። ካልኣይ እቶም ኣብ ስለጣን ዘለዉ እውን  ኣብ ዓዶም ዝነብርሉ፤ ዝሓዙ ሒዞም ኣብ ዓዶም ዝነብሩሉ ኩነታት ንፈጥር ኣለና ማለት እዩ። ኣብ መንጎና ቅርሕንቲ  ከይፍጠር ንገብር ኣለና ማለት እዩ’። ምስቶም ካልኦት ኢትዮጵያውያን ቅርሕንቲ ኣወጊድና ብሓንሳበ እንነብረሉ ተሓቛቚፍና ተሓላሊና ምስኦም እንነብረሉ ኩነታት ክነመቻቹ እዩ ፃዕርና። ስለዚ እቲ ሒዝናዮ ዘለና መንግስቲ ንህዝቡ መገልገላይ ንክኸውን ክፅዕር እዩ ዝብል እዩ።

ውራይና፦ ንስኻ እውን ከም ሓደ ዝተምሃረ ኣብቲ ምንቅስቓስ ዘሎ ትግራዋይ እቲ ሕዚ ዘሎ ናይ መንእሰይ ትግራይ ምንቅስቓስ ከመይ ኢኻ እትገልፆ?

ኣብርሃ፦ ኣብዚ ሐዚ እዋን ዘሎ ምንቅስቓስ ብጣዕሚ ሓሪፍ እዩ። ብጣዕሚ ደስ ዝብል ካብ ፀሓፍቲ መናእሰይ እቶም ኣብዛ ኣርት ጋላሪ ዘለዉ ብጣዕሚ እዮም ዘሐጉሱኒ። እና ብዙሓት ፀሓፍቲ መናእሰይ ምፍራዮም ተስፋ ዝህብ እዩ። እቲ ሽግር ዘሎ ስኽ ኢልና ኢና በብግልና እንፅሕፍ እምበር ኣይተወደብናን። ዝተወደበ ኣይኮነን እቲ መንእሰይ። መብዛሕትኡ ፀሓፊ ዝተወደበ ኣይኮነን። ስለዚ ተወዲቡ ካብ ዝኾነ ይኹን ሓደጋ ዓርሱ ዝከላኸለሉ ዓቕሚ ፈጢሩ ዝንቀሳቐሰሉ ኩነታት ክህልው ኣለዎ። እዚኣ እያ እታ ሽግር ዘላ እምበር ተስፋ ዝህቡ መናእሰይ ብዙሓት ኣለዉ።

ውራይና፦ ኣብ ዓረና ዘለኹም መናእሰይ ኣብ እትገብርዎ ምንቅስቓስ እቲ ናይኩም መራፂ መሰረትኩም /ኮንሲስተንሲ ናይ ማእኸል ዓዲ ናይ ምዃን ዝንባለ ኣሎ። እዚ ብምንታይ ይግለፅ እዚ ኣብዚ ዘሎ ነገር ንዓአቶም ሪፖርት ከም ምግባር ዝመስል ነገር ኣሎ። ብኣምሓርኛ ኢኹም ከኣ እትፅሕፉ። ንስኻ ዋላ ክልተ ሰለስተ ዝኾና ዶ ይህልዋኻ ብትግርኛ ዝፀሓፍካየን እምበር ንስኻ ዋላ ዓንዶም ብኣምሓርኛ ትፅሑፉ፤ እሞ እቲ መንበቢኹም/ኦድየንስ ንሱ ምግባር መሲሉ እዩ ዝርኣየኒ ኣነ። ብኣምሓርኛ ምዃኑ እትፅሕፍዎ ደረቕ ሓቂ እዩ፤ እቲ ንሱ እዩ መሰረትኩም ሪኢቶ  opinion እዩ።

ውራይና፦ እወ! እ… እቲ ዋና ብኣምሓርኛ እንፅሕፈሉ ዕላማ እታ ሓንቲ ሰማዒ/ኦድየንስ ንምስፋሕ እያ። ካልኣይ እቲ ትግራዋይ ኣምሓርኛ እውን የንብብ እዩ ብዝብል እዩ። ስለዚ እቲ ትግራዋይ ይኹን እቲ ናይ ማእኸል ሃገር ሰብ ንክረዳዳእ እዩ። እቲ ቀንዲ ግን ካልእ እዩ። ኣነ ቃልሲ ኣብ ጀመርኩሉ እዋን ሕዚ እቶምካልኦት ህዝቢ ትግራይ ጭቆና ከምዘለዎ ከምዝተጨቆነ ኣይፈልጡን። ካብ ኩሉ ንላዕሊ ከምዝተጨቆነ ኣይፈልጡን። ስለዚ ህዝቢ ትግራይ ዘለዎ ጭቆና ንክፍለጥ እዩ። ብትግርኛ እንተፅሒፈዮ ተጋሩ እዮም ከንብብዎ፤ እዚኦም ከኣ እቲ ጭቆና ይፈልጥዎ እዮም፤ ንፈልጦ ኢና። ስለዚ ህወሓት ዘምፅኦ ጭቆና ንተጋሩ ክንገልፆ የብልናን።  መን እዩ ዘይፈልጦ? እቶም ናይ ማእኸል ዓዲ እዮም ዘይፈልጥዎ። እዚኦም ዝግምትዎ ትግራዋይ በደል ኣይበፅሖን፣ ተጠቃሚ እዩ፣ ህወሓት ንኣና እዩ ዝብድለና እምበር ንትግራዋይ እማ ፅቡቕ  እዩ ወርቂ ኣንፂፉሉ እዩ ኢሎም እዮም ዝኣምኑ። ስለዚ እቲ ዋና ሓሳብ እቲ ሓቂ ንኣኣቶም ንምርዳእ እዩ። ከምኡስ ኣይትበሉ። ህዝቢ ትግርይ ማሓዛኹም እዩ። ዒላማ ኣይትግበርዎ። ከምዝተጠቐመ ገይርኩም ኣይትውሰድዎ። ንምባል እዩ።

ውራይና፦ እወ ከም ውልቀ ሰብ ከምኡ ምግባር እቲ ሽግር ኩሉ ክፈልጦ ምግባር ትኽእል ክኾን ይኽእል። ከም ውድብ ግን እዚ ህዝቢ እዚ እንድዩ ክመርፀካ፤ ፖለቲካዊ ሓይሊ እንዲኻ ከም ፖለቲካዊ ሓይሊ ስልጣን ምሓዝ እዩ። እቲ ናይ መወዳእታ ዕላማ ክኸውን ዘለዎ ንሱ እዩ። እዚ ብምዃኑ ድማ ምስኡ ምስቲ ኣብ ቀፃሊ መረፃ ስልጣን ክህበካ እትደልዮ ህዝቢ ኢሂን ምሂን ምባል እዩ እምበር ምስ ካልእ ምዝራብ የዋፅእ ዶ?

ኣብርሃ፦ ከም ውድብ ዓረና ከምቲ ዝበልካዮ ሓደ ውድብ ዝቃለስ ስልጣን ክሕዝ እሞ ብኡ ኣቢሉ ዕላማታቱ ንምፍፃም እዩ። እዚ ኮይኑ ግን ስልጣን ቅድሚ ምሓዝ እቲ ሃገር ክህልው ኣለዎ። እቲ ሃገር፤ ሕዚ ኣብ ምንታይ ኩነታት ኢና ዘለና? በቲ እቲ ሓደ ንትግራዋይ ይፀርፍ። በቲ ካልእ እዩ። ስለዚ ዝተበታተነ ነገር እዩ ዘሎ። ስለዚ መጀመርታ ስልጣን ሒዝካ ዕላማታትካ ንምስኻዕ እቲ ሃገር ክህልው ኣለዎ መጀመርያ። ወለድና እውን ብዙሕ መስዋእቲ ዝኸፈሉሉ ምኽንያት እታ ሃገር እትፀንሓሉ፤ ሓድነታ ሓልያ እትፀንሓሉ ኩነታት ክተመቻቹ ኣለካ መጀመርያ። ስለዚ ኣብዚ ሓድነት ኢትዮጵያ ምስ ኣረጋገፅና ኢና ብዛዕባ ስልጣን ገለ ገለ ክንሓስብ እንኽእል። ስለዚ እቲ መጀመርታ ትኹረት ሂብናዮ ዘለና ናይ ብሄራት ምግጫው ሓደጋ ኣሎ። ናይ ህዝቢ ዘይምትእማማን ሓደጋ ኣሎ። ስለዚ መጀመርታ ህዝቢ ክተኣማመን ክንገብር ኣለና።  እታ ሃገር ሓድነታ ሓልያ ክትቕፅለሉ እትኽእል ባይታ ክመቻቾ ኣሎ። ብድሕሪኡ ብዛዕበ ዲሞክራሲ ትሓስብ። ብዛዕባ ስልጣን ትሓስብ። ስለዚ ንሕና ምረፁና ኣብ ምባል ኣይኮናን ዘለና። ምረፁና ዘይኮነስ እታ ዓዲ ኣብ ምንታይ ኩነታት ኣሎ? እቲ ህዝቢ ኣብ ምንታይ ኩነታት ኣሎ። ናይቲ ህዝቢ ከነታት እንታይ ይመስል? ኩነታት እቶም እንጀራ ክእልሹ ፎቖዶ ተባቲኖም ዘለዉ ከመይ ኣሎ? ድሕንነቶም ብከመይ ክሕለው ይኽእል ልብል እዩ ዋና ዕላማ ገይርና ኣብ መንጎ ህዝብታት እውን ተመሳሳሊ ስምዒት ክፍጠር ገይርና ተጋሩ ከይጉዱኡ ካልኦት እውን ከይጉዱኡ ንፅዕር ዘለና።

ውራይና፦ ኣብዛ ሃገር ውሕስና ተጋሩ እንታይ እዩ ክኸውን ዝኽእል?

ኣብርሃ፦ ውሕስነት ተጋሩ ኣዕርዩ እኳ ዘስግእ እንተዘይኮነ  ዝኾነ ይኹን ግን ንዝኾነ ይኹን ዘጋጥም ነገር ግን  መፍትሒኡ እንታይ እዩ ምውዳብ እዩ። ክንውደብ ኣለና። ተወዲብና ፖለቲካ እውን ክንፈልጥ ኣለና። ናበይ እዩ ዝኸይድ ዘሎ ዙ ዓዲ ዝብል ክንፈልጥ ክንክል ኣለና። ስለዚ ፖለቲካ ፈሊጥና ተወዲብና ምፅናሕ እዩ እቲ ውሕስና ክኾን ዝኽእል። ስለዚ ምውደብ እዩ።

ውራይና፦ ከመይ ማለት እዩ ምውዳብ? ከም ፖለቲካዊ ፓርቲ?

ኣብርሃ፦ ብፖለቲካዊ ፓርቲ ክኸውን ይኽእል። ብሲቪክ ማሕበራት ክኸውን ይኽእል። ግን ዝኾነ ሓደጋ እንተጋጥም ድምፁ ከስምዓሉ ዝኽእል ኩነታት ዝፍጠረሉ ዕድል ክህልው ኣለዎ። ብሓፈሽኡ ግን ምናልባት ዝኾነ ሓደጋ እንተኣጋጢሙ እቶም ካብ ትግራይ ወፃኢ ዘለዉ ተጋሩ ንእሽተይ ሓደጋ ከጋጥሞም ይኽእል እምበር ከምቲ ዝብሃል ከምቲ ዝስማዕ ኣብ ሓደጋ ክወድቕ እዩ ኢልካ ኣይእመንን። እቲ ጭቆና ብባዕሉ ሓደጋ እዩ እንተዘይኢልና ማለት እዩ። እቲ ብተቓወምቲ ዝልዓል ገለመለታት ግን ኣዝዩ ዘስግኣና ነገር ኣይኮነን።

ውራይና፦ ምስ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ከመይ ትርእዮ? ከመይ ክፍታሕ ኣለዎ ትብል?

ኣብርሃ፦ ምስ ኤርትራ ዘሎ ጉዳይ ዝተወደአ ነገር እዩ። ናይ ህልኽ ነገር እዩ። ናይ ሻዕብያን ኢህወደግን ናይ ህልኽ ነገር ተዘይኮይኑ ናይ ክልቲኡ ህዝቢ ሽግር ክሳብ ዘይኮነ እዋን ምፍትሑ ቀሊል እዩ ዝኸውን ኢለ እየ ልኣምን። ክልቲኦም ተዘይተሃላለኹ ነይሮም ብዙሕ ውስብስብ ዝኮነ ነገር ኣይምሃለዎን። ክልቲኦም ግን እቲ ህዝቢ ሓቢሩ ንክነብር ተፋቒሩ ንክነብር እንተዝሰርሑ ናይ ፖለቲካ ሽንፈት ገይሮም ተዘይወስድዎ ፅቡቕ  እዩ። ምስ ኤርትራ ዘለና ርክብ እውን ክጠናኸር ይግብኦ። ወሳንነት እውን ኣለዎ።

ውራይና፦ ኣብ ትግራይ ካብ ዝልዓሉ ፀገማት እቲ ሓደ ናይ ከባብያውነት ኣረኣእያ እዩ ዝብል እዩ። ኣብ ናይ ህወሓት መግለፂ እውን ዝርኣኹ መሲሉኒ። anyway ከምኡ ዓይነት reflectins ኣለዉ።  እዚ ከመይ ኢኻ ትርእዮ? ክንደይ ዝኣክል ከ የፀግመልና ትብል?

ኣብርሃ፦ ናይ ትግራይ ከባብያውነት ኣብ ተቓውሞ ከባቢታት የለን።ምናልባት ኣብ ህወሓት ክህልዉ ይኽእል ይኸውን እዩ። ግን ኣነ ከም ሽግር ኣይወስዶን። ናይ ከባብያውነት ሽግር ናይቲ ስርዓት ብኣጠቓላሊ ሽግር ዝወለዶ እዩ እምበር እቲ ስርዓት ንባዕሉ እንድሕር ኣስተኻኺሉ ከይዱ፣ እቲ ስልጣን ንካልእ እንተኣረኪቡ ወይ ከዓ ባዕሉ ዘስተኻኽሎ ነገር እዩ። ግን እቲ መሰረታዊ ነገር ኢለ ዝወስዶ ኣነ ናይቲ ስርዓት ብልሽውነት እምበር ናይ ከባብያውነት ሓደጋ ኣብ ትግራይ ብዙሕ ኣይርኣየንን። ክስተኻኸል ዝኽእል ነገር እዩ ኢለ እየ ዝሓስብ። ኣብቲ ናይ ተቓውሞ ደንበ እውን ሓድነት ዘሎ መሲሉ እዩ ዝስመዓኒ።

ውራይና፦ ብስሩ ኸ ባ ከም ዓዲ ከም ህዝቢ እኒሀ እዩ የስግእ እዩ ዶ ትብሎ?

ኣብርሃ፦ ከም ዓዲ ማለት?

ውራይና፦ ማለት ከም ውድብ ከም ዓረናን ህወሓትን ዘይኮነስ ኣብ ትግራይ

ኣብርሃ፦ ከባብያውነት ኣብ ትግራይ ዘስግእ ኣይኮነን። ግን እቲ ዘስግእ እንታይ ኣሎ መሲሉኳ እቲ ስርዓት ዝኽተሎ ዘሎ ኣሰራርሓ ዘስግእ እዩ ባዕሉ።

ውራይና፦ ከመይ?

ኣብርሃ፦ ብቤተሰብ ምጥርናፍ፣ እገለ ከምዚ እዩ ድሕረ ባይትኡ ኣፅንዓዮ ከምዚ ግበሮ ከምዚ ግበሮ ክብሉ እንተለዉ እቲ ስርዓት ናብ ቤተ ሰብ ነገር ናብ ከባቢ ዘይኮነስ ናብ ቤተ ሰብ ነገር እናምርሐ እንተኸይዱ ናይቲ ስርዓት ነፀብራቕ  እዩ፤ ነቲ ስርዓት እውን እዩ እናጎድኦ ክኸይድ። እምበር ንህዝቢ ዘስግኦ ኣይኮነን። ክንቀርፎ ንኽእል ኢና ብቐሊሉ ኢለ እየ ዝሓስብ። ተጋሩ ውሑዳት ኢና። ናብ ሓደ ምምፃእ ንኽእል ኢና። ዝተፈላለየ ከባቢ እንብለሉ ዕድል እውን የለን።

ውራይና፦ እሺ ንህወሓት ከመይ ኢኻ እትርእያ? እዚ ብስለስተ ነገራት ከፊለ ከቕርብ። ሓደ ህወሓት ብታሪኻዊ ኣመፃፅኣኣ። ካልኣይ ህወሓት ብቅዋማታ፤ ብዝሓዘቶም ዕላማታትን መትከላትን። ሳልሳይ ህወሓት ሕዚ ዘለዋ ተግባራት። በዞም ሰለስተ መዐቀኒታት ከመይ ኢኻ እትርእያ ከምሓደ  መንእሰይ ትግራዋይ?

ኣብርሃ፦ ህውሓት ኣብ ታሪኻዊ ኣመፃፅኣኣ ብዙሓት ሽግራት ኣለውዋ እዮም። ከይኑ እውን ግን ምስቲ ዕጥቃዊ ቃልሲ ምምራፃ ዝተተሓሓዙ እዮም። ንህወሓት ጥራሕ ዝውሃቡ ሽግራት ኣይኮኑን። ምኽንያቱ ማንም ብዕጥቃዊ ቃልሲ ዝመፅእ ሓይሊ ሽግራት እናፈፀመ እዩ ዝመፅእ።

ውራይና፦ ኣብዚ ግልፂ ኣይኮነለይን። ከመይ ማለት እዩ ሽግር ነይርዋ እዩ ማለት?

ኣብርሃ፦ ሽግር ነይርዋ እዩ። ግን ዕጥቃዊ ቃልሲ መሪፃ ምስ ምምፅኣ ዝተተሓሓዘ እዩ።

ውራይና፦ እሞ ከም ሓደ ዕጥቃዊ ቃልሲ ዝመርሐ ኣካል ከም ፅቡቕ  እንወስዶ ድዩስ ኣይኮነን?

ኣብርሃ፦ ኣይኮነን። ከም ሓደ ዕጥቃዊ ቃልሲ ዝመረፀ ሰብ እቲ ህወሓት ዘጋጠማ ኩነታት እቲ ህወሓት ዝፈፀመቶ ስሕተታት ናይ ምፍፃም ዕድል ኣለዎ እዩ። ፈትዩ ዘይኮነሲ ከይፈተወ። እቲ ህወሓት ዝኸደቶ መንገዲ እቲ ህወሓት ዝፈፀመቶ ስሕተታት ክትፍፅም የጋልፀካ እዩ። ስለዚ ብዙሕ ሽግራት ዋላ እንተፈፀመት በቲ መንገዳ ምዃኖም እየ ዝወስዶም። ብገረብ ክተቋርፅ እንተኾይንካ ጭቃ ክትዕየን ናይ ግድን እዩ።

እቶም መትከላት ዝተብሃሉ እንተወሲድና ህወሓት ኣብ በረኻ እናሃለወት እቶም ዝነበርዋ መትካላት መብዛሕትኦም ፅቡቓት እዮም ምባል ይከኣል እዩ። ምኽንያቱ ክቃለሱ እንተለዉ ንነፃነት፣ ንዲሞክራሲ ንልምዓት ኢሎም እዮም ተቓሊሶም። እዚ ከዓ ብሓሳብ ደረጃ፤ ብመርህ ደረጃ ልክዕ እዩ። ኣብዚ ሕዚ ዘላቶ ደረጃ ግን እዞም መትከላት እዚኦም ተጣሒሶም ንስልጣን መውዓሊ ጥራይ እያ እትጥቀመሉ ዘላ። ስለዚ እቶም ወለድና ዝተቓለሱሎም መትከላት ምሉእ ብምሉእ ተጣሒሶም እዮም፤ ኣብዚ እዋን እዚ።

ውራይና፦ ፅቡቕ  እሞ ሕዚ ንስኻ ከም ሓደ ኣብ ተቓውሞ ዘለኻ ሰብ ምስቶም ኣብ ህወሓት ዘለዉ መራሕቲ ዝህልወካ ሰላማዊ ናይ ሓሳባት ምልውዋጥ እንታይ ይመስል?

ኣብርሃ፦ ክሳብ ሕዚ ኣጋጢሙኒ ኣይፈልጥን። ቅድሚ ምእሳረይ ግን ዝረኽቦም ሰባት ነይሮም ኣብ ዝኾኑ ኮንፈረንሳት ሓሳባት ነቕርብ ነይርና። ነገር ግን ብውልቀ ሰብ ደረጃ ምስ ዝኾነ በዓል ስልጣን ተቓውሞ ኣይብለይን። ናይ ግሊ ፅልኢ እውን ኣይብለይን። ዝኾነ ይኹን ናይ ህወሓት በዓል ስልጣን ምሳየይ ሰላም እዩ። ኣነ እውን ኩሉሻብ ዝወቕሶም እዚ ክትገብሩ ኣለኩም ክትዕርዩ ኣለኩም ዝብል እዩ እምበር ምስ ናይ ህወሓት ታሪኽ ዝተኣሳሰር ምንም ዓይነት ናይ ግሊ እንታይሽሙ ኣይብለይን።

ውራይና፦ ንስኻ እትቃለሰሉ ዘለኻ interest ከመይ ኢኻ እትገልፆ?

ኣብርሃ፦ ናተይ interest ኣነ ዝደልዮ ዝቃለሰሉ ሓደ ናይ ህዝብ ሓድነት ክህልው ኣለዎ። ህዝቢ ትግራይ ምስዝኾነ ይኹን ህዝብ ክፃላእ ኣይብሉን። ኣብ ዝደለዮ ቦታ ከይዱ ሰሪሑ ክበልዕ ኣለዎ። ምንም ዓይነት ብፅልኣት ክርአ ኣይብሉን። እዚ ሓደ እዩ። ካልኣይ  ህዝቢ ናይ ስልጣን በዓል ቤት ክኸውን ኣለዎ። እቲ ዝተቓለሰሉ ዕላማ እውን እዚ እዩ። እቲ ካልእ ኢህወደግ ናይ ህዝቢ ኣገልጋላይ እምበር ተገልጋላይ ክኸውን ኣይብሉን። ብሓፈሽኡ እውን ንካልእ ጊዜ እውን እንተኾነ ንመፃኢ ስርዓት እውን እንተኮነ እቲ ህዝቢ ካብ ጥቕዓት ንክድሕን ክፈልጥ ኣለዎ። ካልኣይ እቲ ህዝቢ ወለድና መስዋእቲ ዝኸፈሉሉ ናይ ነፃነት ሕቶ ናይ ዲሞክራሲ ሕቶ ክትግበር ክኽእል ኣለዎ ክብል ኣለዎ። ብሓፈሽኡ ግን እቲ ወለድና ዝተሰዉኡሉ ናይ ልምዓት፣ ናይ ዲሞክራሲ ናይ ነፃነት ሕቶ ኣብ ሽትኡ ንምብፃሕ እየ ዝቃለስ ዘለኹ። ህወሓት እዚ ስሒታቶ እያ ኢለ እየ ዝቃለስ ዘለኹ።

ውራይና፦ ቅድሚ ሕዚ ክትፅሕፍ እንተለኻ ኣቦኻ ተኣሲሩ ከምዝነበረ እሞ ንዕኡ ክትርእይ ከይድካ ዘጋጠመካ ሕማቕ ተጓንፎ ከምዝነበረ ካብኡ ንድሓር ሕማቕ ስምዒት ከምዘለካ ፅሒፍካ ኣንቢበ ኣለኹ። ብካልእ እውን እቲ ውድብ ካብ ቀደሙ ህዝባውነት ከምዘይነበሮ ሓውዜን እውን ብናይኡ ሴራ ከምዝተደብደበ ዝገለፅካሉ ኩነታት ነይሩ። ሕዚ ክትገልፀለይ እንተለኻ ግን ወለድና ዝተቓለስሉ መሰረታዊ ናይ ዲሞክራሲ ናይ ፍትሒ ናይ ምዕባለ መንገዲ ተጣሒሱ ዝብል እዩ። ኣብዚ እስቲ ንዘራረብ

ኣብርሃ፦ ኩሉ ጊዜ ክዛረብ ከለኹ ህወሓት ኣብ ክልተ እየ ዝኸፍላ። ሓደ ወለድና ዝተቓለስሉ ክብል እንተለኹ ነቶም ተጋደልቲ ማለተይ እየ። ህወሓት ክብል እንተለኹ ነቲ መሪሕነት እየ። ሕዚ መሪሕነት ህወሓት ዝደልዮን እቲ ወለድና ዝተቓለስሉን ዝተፈላለዩ ክስታይ ኣሎ። እቲ ህወሓት ዝደልዮ ምናልባት ስልጣን ደልዩ ክኸውን ይኽእል እዩ። ዝተፈላለዩ ነገራት እውን ክፍፅም ይኽእልእዩ። ግን ከምቲ ቅድም ዝበልኩዃ ክፍፅሞ እንተሎ ዋላ ናይ ሓውዜን ይኹን ዋላ ናይ ካልእ ይኹን ዘሸንፈሉ መንገዲ እዩ እናተኣላለሸ ዝኸይድ። ታክቲክ እዩ፤ ታክቲካት ሒዙ ስሕተታት እናፈፀመ ነዚኦም እናሓለፈ እዩ ዝኸይድ። እቶም ስሕተታት ተዘይፍፅም ነይሩ ምናልባት ንደርግ እውን ዶ ከሽንፍ ነይሩ ይኸውን? ትብል። እቲ ሕዚ ወለድና ዝተቓለሱሉ ክብል እንተለኹ ግን እቲ ገባር ትግራዋይ ክቃለስ እንተሎ ነፃነት ደልዩ፣ ዲሞክራሲ ደልዩ፣ ልምዓት ደልዩ እዩ ተቓሊሱ። ስልጣን ደልዩ ኣየኮነን ተቓሊሱ።

ውራይና፦  እቲ ፀገም ምስቶም ፖለቲካዊ መራሕቲ እዩ ኢኻ ትብል ዘለኻ። ስለዚ ኣብ ሓውዜን እንታይ መረዳእታ ኣለካ ከምኡ ንኽትብል? ግምት ድዩ ወይስ?

ኣብርሃ፦ እዚኣ እንተዘለልክዋ ይሓይሽ። ኣብዚ ሕዚ እዋን እቲ ናይ ሓውዜን ይኹን ናይ ካልኦት ተጓንፎታት እናልዓልካ ምዝራብ ነቲ ሕዚ ዘሎ ቃልሲ ዝረብሕ ስለዘይኮነ ክግደፍ ኣሎዎ። ምኽንያቱ ናይ ሓውዜን እዚ ኮነ እዚ ኮነ እቲ ዝጠፍአ ነገር ክምለስ ኣይኽእልን። ስለዚ ንቂም በቀል ተዘይኮይኑ ዝጠቅም ኣይኮነን።

ውራይና፦  ክንውደብ ኣለና። ነቲ ምንቅስቓስ እውን ዝተወደቡ ሓይልታት ክመርሕዎ ኣለዎም ትብል ነይርካ ዓንተዎ ፤መወደቢ ክኸውን ዝኽእል ኣይዶሎጂ እዩ። ክውደቡ ዘለዎም ብኣይዶሎጂ እዩ። ዝውድቡሉ ኣይዶሎጂ ክህልው ኣለዎ። ምኽንያቱ ብብሄር ክውደብ ይከኣል። ንሱ ከምዘየዋፅእ ተዛሪብካ ኣለኻ። ህወሓት ሕዚ ናይቲ ገባር፣ ሸቃላይ ብሓፈሻ ውፁዕ ዝብሃል ክፍሊ ሕብረተሰብ ወገን እየ እዩ ዝብል። ከይደ ከይደ ሃፋትም ክፈጥር እየ እዩ ዝብል። ሕዚ እንታይ እየ ክብለካ ደልየ ኣበየናይ ኣይዶሎጂ እዩ ክውደብ ዘለዎ ትብል? ፀጋም ድዩ የማን ወይስ ናሽናሊዝም እንታይ እዩ እቲ መወደቢ መሳርሒ እትብሎ?

ኣብርሃ፦ ፅቡቕ! ብዝኾነ ኣብዚ ሕዚ ሰዓት ዝተፈላለየ ኣይዶሎጂ የለን። ሓንቲ ኣይዶሎጂ እያ ዘላ። ዋላ ኢህወደግ ዝብላ እውን ዋላ ካልኦት ዝብልዋ እውን ሓንቲ ኣይዶሎጂ እያ ዘላ። ኣብዮታዊ ብዝሉ ኣለዉ። ሊብራል ክትብል ትኽእል። ግን ሕዚ እቲ ኣይዶሎጂ ክኸውን ዘለዎ ሓደ እዩ። ዲሞክራሲ እዩ። ዲሞክራሲ ከዓ ህዝብታት ሓድነት ክህልዎም ኣለዎ፣ ህዝብታት ናይ ስለጣን ወነንቲ ክኾኑ ናይ ባዕሎም በዓል ዋና ክኮኑ ኣለዎም። እቲ ናይ ጠበንጃ ናይ ተኹሲ ናይ ውግእ ኩነታት ክንሰግሮ ክንክል ኣለና። በዓል ስልጣን ጠበንጃ ሒዙ ዘይኮነስ ጥራሕ ኢዱ ክመፅእ ኣለዎ። ምእንታን ነቲ ህዝቢ  ክፈርሕ። ብናይ ህዝቢ ድምፂ ብናይ ህዝቢ ዓቕሚ ክመፅእ ኣለዎ። ካብኡ ብድሕሪኡ ናይ ኣይዶሎጂ ናይ ሓሳብ ኣፈላላያት ዝንፀባረቐሉ ኩነታት ክፍጠር ኣለዎ ማለት እዩ። መጀመርያ ግን፤ መማረፂ ሓሳባት ክመፁ እንተኾይኖም መጀመርያ ጥራሕ ኢዶም ዝመፁ ሰበ ስልጣን ክኾኑ ኣለዎም።

እታ ኣተሓሳስባ ዝበልካያ ግን ሊብራል ዝኾነ ኣተሓሳስባ እዩ ክህልው ዝግብኦ። ሊብራል ኣተሓሳስባ ማለት ኣብ ርትዓውነት መሰረት ዝገበረ ራሽናሊቲ፤ ኣየናይ እዩ ከዕብየና ዝኽእል ዝብል እዩ። ሕዚ ክልተ ሓሳባት ኣብ ተመሳሳሊ ጊዜ ክልቲኡ ልክዕ ክኸውን ኣይኽእልን። ስለዚ እትፈልዮ ኣየናይ እዩ ርትዓዊ… ኣየናይ እዩ ሎጂካል… ምኽንያታዊ ዝብል ኢኻ እተልዕል። በዚ መሰረት እታ ትኽክለኛ ትወስድ። እታ ዘይተኽይድ ምግዳፍ እያ። እምበር ኣብዮታዊ ዲሞክራሲ ከምዚ እዩ፤ሊበራልዝም ከምዚ እዩ ዝብሃል ነገር ዝተፈላለየ ኣተሓሳስባ ማለት ኣይኮነን።

ውራይና፦ ኣብዮታዊ ዲሞክራሲ ሌፍቲስት ይመስል። ርግፅ እዩ ብኡ ገይርና ካፒታል ክንሃንፅ ኢና ይብሉ እዮም ግን ከም ናይ ሶሻሊዝም ኮሙኒዝም ዓይነት ባህሪ ኣለዎ። ሊበራሊዝም ዘየላጢ  ናፃ ዕዳጋ ምህናፅ እያ። ስለዚ ከመይ ገይርና ኢና ኣፈላላይ የለን ንብል ዘለና? ወይ እቱይ ሓዲግና ሊበራል ንውሰድ እንተኾይኑ እምበር።

ኣብርሃ፦ ሓዲኦም ስሕተት ክኾኑ ግድን እዩ። ክልቲኦም ሓደ እዮም ማለይ ክልቲኦም ልክዕ እዮም ማለተይ ኣይኮነን። ግን ናይ ኣይዶሎጂ ኣፈላላያት ኣብ ምንታይ ዘትኮሩ መሲሉኳ፤ ክልተ ነገር ኣሎ። ልምዓት ክተምፅእ እንተደሊኻ ኣብ ካፒታሊዝም እቲ ዋና ነገር ውድድር እዩ። እናተወዳደርካ፤ ንምንታይ ኢኻ እትወዳደር ንፀብለልታ እዩ። እዚ ድማ ፖለቲካ ይብሃል። እቲ ፀብለልታ ብምንታይ ኢኻ እትረኽቦ? ብኢኮኖሚ። ኢኮኖሚ መሰረት እዩ ናይ ፀብለልታ። ስለዚ እቲ ውድድር ናይ ፖለቲካል ኢኮኖሚ እዩ ማለት እዩ። ስለዚ ናይ ፖለቲካል ኢኮኖሚ እዩ ክብሃል እንተሎ ልምዓት ክተምፅእ ኣብ ስቴት ክልተ ኣክተራት ኣለዋ፤ መንግስትን ዕዳጋን ዝብላ። እቲ ናይ ዕዳጋ ሚና ድዩ ክሰፍሕ ዘለዎስ ወይስ እቲ ናይ መንግስቲ ሚና እዩ ክሰፍሕ ዘለዎ? እቲ ናይ መንግስቲ ኢድ ድዩ ክዓቢ ዘለዎስ እቲ ናይ ዕዳጋ ማለት እቲ ናይ ውልቀ ሰብ ማለት እዩ፤ መኒኡ እዩ ክዓቢ ዘለዎ። ድሓር እዚኣቶም ክተወዳድር እንተከኻ ኣየንአን እንተዓብየን እየን ኣብ ናይ ዓለም ዕዳጋ ክንወዳድር እንኽእል ትብል? ድሓር እዚኣተን ክልቲአን ትሕዘን እሞ እንታይ እንታይ እዩ ዘለና ድማ ትብል። ናይ ግሊ ሃፋትም እንተሃልዮምና እንተፈጢርና ኮይንና ንዓኣቶም ተበረታትዖም እሞ ኣብ ናይ ዓለም ዕዳጋ ተወዳዲሮም እቲ ጥቕሚ የምፅኡልና። ተወዳዲሮም ኣሸኒፎም እቲ እንደልዮ ጥቕሚ የምፅኡልና። እዞም ናይ ግሊ ሃፋትም እዚኦም እንተዘይብልና ኮይንና ኸ እንታይ ንግበር እንተተባሂሉ ብመንግስቲ ንግበሮ ይብሃል። መጀመርያ መንግስትን እቲ ናይግልን መኒኡ እዩ ውፅኢታዊ ዝኸውን እንተኢልና እቲ ናይ ግሊ እዩ። ምኽንያቱ ኣብ ናይ መንግስቲ ብዙሕ ቢሮክራሲ ኣሎ፤ ዘይተገዳስነት ኣሎ ብዙሓት ሽግራት ኣለዉ። ነቲ ቢዝነስ ኢፊሸንት ክገብሮ ዘይኽእል ነገር ክህልው እዩ። እንድሕር ተወዳዳሪ ዝኾኑ በቂ ዝኾኑ ኢንተርፕራይዛት ውልቀ ዘይብልካ ኮይንካ ግን እንታይ ትገብር ብመንግስቲ ደረጃ ትገብሮ። ንምልዕዓል ማለት እዩ። ናይ መንግስቲ ኢድ ክህልዉ ኣለዎ ዶ የብሉን ዝብል ንምውሳን ዓቕምኻ ምርኣይ የድሊ መጀመርያ። ሃፋትም እንተሃልዮምካ ንሳቶም ከንቀሳቕስዎ እዮም መንግስ ኢድካ ኣክብ ይብሃል። እንድሕር ዘይብልና ኮይንና ግን መንግስቲ ይኣትዎ። መንግስቲ ኣትዩ ነቲ ግሊ ሃፍታም ክልዓዓል ይገብሮ።

ኣብዚ ክትሕዘለይ ዘለካ ግን መንግስቲ ንባዕሉ ሃፍታም ንክኸውን ኣይኮነን ናብቲ ዕዳጋ ዝኣቲ። ነቲ ሃፍታም ከለዓዕል እዩ ዝኣቲ። ሃፋትም ዝፍጠሩሉ ባይታ ከመቻቹ እዩ ዝኣቱ። ከነቃቕሕ እዩ ዝኣትው። መንግስቲ ናብ ዕዳጋ ጣልቃ ኣትዩ ነቲ ሃፍታም ይሕግዞ ማለት እዩ። ጣልቃ ኣትዩ የዕንቅፎ ማለት ኣይኮነን። ሕዚ መንግስቲ ጣልቃ ኣትዩ ነቲ ሃፍታም ዕንቅፋት እንተኾይንዎ፤ ግብሪ እናበለ ገለ እናበለ እንትኣዕንቂፍዎ እቲ መንግስቲ ልምዕታዊ ዘይኮነስ መጥፍኢ ይኸውን ኣሎ ማለት እዩ። ስለዚ ልምዓታዊ እንተኾይኑ ነቲ ነጋዴ ነቲ ውልቀ ሃፈታም የዕብዮ ኣሎ ዶ? እዩ እቲ ልግምገም።

መንግስቲ ጣልቃ ክኣትው እንተኾይኑ እንታይ ክፍጠር ኣለዎ? መጀመርያ ካብ ሙስና ዝፀረየ ክኸውን ኣለዎ። ኢዱ ሓፂቡ ክኣትው ኣለዎ። ሙሰኛ እንተኾይኑ መልምዒ ክኸውን ኣይኽእልን ። መጥፍኢ እዩ ክኸውን ዝኽእል። እንድሕር ሙሰኛ ኮይኑ እቶም ሙስና እናኸፈሉ ዝመፅኡ ዓቕሚ ዘይብሎም ነጋዶ እዮም ንላዕሊ እናወፁ ዝመፁ። እቶም ኣብ ዓለም ዕዳጋ ክወዳደሩ ዝኽእሉ ሰብ ዓቕሚ ነጋዶ ይወድቁ። እቶም ብሙስና ዝወፁ ነጋዶ ኣብ ዓለም ዕዳጋ ተወዳዳሮ ክኾኑ ኣይኽእሉን። ድሓር እቲ ገንዘብ እንታይ ይገብርዎ? እቲ ገንዘብ ሰብሲቦም ኣብ ዱባይ የለ ኣብ ኣሜሪካ የለ ገዛ ይስርሕሉ። ስለዚ እቶም ትኽክለኛ ዘይኮኑ ሰባት ናብ ላዕሊ ኣውፂእዎም ኣሎ ማለት እዩ። ኣባላሽይዎ ኣሎ ማለት እዩ። እቲ መንግስቲ ካብ ሙስና ዝፀረየን ብትኽክል ዝሰርሕን እተኾይኑ ግን ነቶም ትኽክለኛታት ነጋዶ የውፅእ። ንኽዓብዩ ይገብር። ፍትሒ ኣስፊኑ ማለት እዩ። ፍትሒ ኣስፊኑ ዓቕሚ ዘለዎም ነጋዶ ክወፅኡ ገይሩ ኣብ ዓለም ተወዳደርቲ ኮይኖም ንሃገር ዝጠቅም ነገር የምፅኡ። ስለዚ እታ ዓዲ በዚ እያ እትዓቢ።

ስለዚ ኣብ ኢሃደግ እንታይ ይግበር ኣሎ? ኢህኣደግ ሙሰኛ እዩ። ነጋዴታት የበላሹ ኣሎ እምበር ንህዝቢ ኣይጠቅምን ዘሎ ኢና ንብል ዘለና። ኣብታ ቅድም እውን ኣይዶሎጂ ሓደ እዩ ኢለካ ዝነበርኩ ብከምዚኣ እያ።  እቲ ስርዓት ሲ ነቲ ዝብሎ ዘሎ ይትግብር ዶ ኣሎ ኣይትግብርን እዩ እምበር ካልእ ኣይኮነን። ኣብቲ ኣይዶሎጂ እውን ኣይኮነን እቲ ሽግር። እቲ ስርዓትስ ነቲ ኣይዶሎጂ fit ይገብር ዶ እዩ።

ካልኣይ ኣብ ኢህኣደግ እንታይ ሸግር ኣሎ ሓደ ነገር ክገብር እንተኾይኑ እቲ ፓርቲ ኮፍ ኢሉ ባዕሉ እዩ ዝውስኖ። እዚ እዚ እዚ እዩ ዝብል። መጀመርያ ክኸውን ዘለዎ ግን ፅንዓት እዩ። ናፃ ተቋማት ኣለዉዎ ዶ? ዩኒቨርስታት ወይ ካልእ ናፃ ተቋማት ሃልዮም ፅንዓት ገይሮም፤ ሳይንሳዊ ፅንዓት ገይሮም እዚ እዚ እንተገይርና እዚ ከጋጥመና እዩ፤ እዚኣ እንተገይርና ከኣ ከምዚኣ ክንከውን ኢና ዝብል ናይቲ ምሁር ሓሳብ ተቐቢሎም ብኡ እዩ ክኸዱ ዝግብኦም።

ኢህወደግ ግን ኮፍ ኢሉ ስኽ ኢሉ ይውስን እሞ ነቲ ምሁር ዝብሃል ናይ ዩኒቨርስቲ ወይ ናይ ተቋማት ኣካላት ኦሬንቲሽን ይህቦ።እዚ ክኸውን የብሉን። ሓደ ናይ ፖለቲካ ፓርቲ ኩሉ ይፈልጥ እዩ ማለት ኣይኮነን። ናይቲ ምሁር ስራሕ እዩ፤ መረጃ ኣኪቡ እንታይ የጋጥም ይኽእል ገለ ዝብል ሰሪሑ ፅንዓቱ የምፅእ፤ ኣብ መላእ ዓለም ዝግበር እውን ከምዚ እዩ። ስለዚ ነቲ ፓርቲ ይህቦ። እቲ ፓርቲ መሪፁ ይወስድ። ኣብዚ እውን ኣብቲ እንትን ሽግራት ኣለዉዎ። እና ባዕሉ እዚ እዚ ዝብሎ ነገር ከም ሓደ ሽግር እዩ ዝውሰድ።

ካልእ ናይ ኢሀደግ ሽግር ኣብ ዘይኮነ እውን ኣይ ዘይግብኦ ተቋም ኢዱ የእትው። ስለዚ እቲ ናይ ኢሃደግ ጣልቃ ገብነት ዘይምዕሩይ ጣልቃ ገብነት ስለዝኾነ ኣብዮታዊ ዲሞክራሲ ሽፋን እናገበረ ዘይምዕሩይ ኢድ ኣእታውነት ስለዝገብር ነቲ ኢኮኖሚ የበላሽዎ ኣሎ።

ውራይና፦ ኢህወደግ ሕዚ እቲ ዘሎፀገም ባዕለይ ክፈትሖ እየ። መጀመርታ ባዕለይ ክግምግም እየ’። ናይ ኣመራርሓ ምትዕርራያት ክገብር እየ። ናብ ህዝቢ ከውርዶ እየ። ለውጢ ከምፅእ እየ ይብል ኣሎ። ተስፋ ትገብር ዶ?

ኣብርሃ፦ ኣብዚ ተስፋ ኣይገብርን። ምኽንያቱ ሰባት ክልወጡ ይኽእሉ እዮም። እቲ ስርዓት ግን ክልወጥ ኣይኽእልን። እቲ ስርዓት እንድሕር ለዊጦምዎ ንካልእ ሰብ ኣረኪቦምዎ ኣለዉ ማለት እዩ። ስለዚ እቲ ስርዓት እንተለዊጦምዎ ለውጢ ከምፅኡ ይኽእሉ እዮም። እቲ ስርዓት ከይተለወጠ ሰባት እንተቐይሮም ግን ለውጢ ኣይብሉን። ምኽንያቱ እቲ ሽግር ዘሎ ኣብቲ ስርዓት እዩ እምበር ኣብቲ ግለ ሰብ በዓል ስልጣን ኣይኮነን። ስለዚ ከም ስርዓት ጨቅዩ ኣሎ፤ ጭቃ ኮይኑ ኣሎ። ስለዚ ንፁህ ዝነበረ ሰብ ናብቲ ጭቃ እንድሕር ኣእቲኻዮ ጭቃ እዩ ዝኸውን እቲ ሰብ። ስለዚ ለውጢ እንድሕር ደሊኻ መጀመርያ ክትገብሮ ዘለካ እቲ ጭቃ ምፅራግ እዩ።

ውራይና፦ ኣየናይ ማለት እዩ እቲ ጭቃ?

ኣብርሃ፦ እቲ ስርዓት! እቲ ኣሰራርሓ!

ውራይና፦ ንኣብነት?

ኣብርሃ፦ ንኣብነት ንበል ኣብ ፍርዲ ቤት ፕረዚደንት ክቕየር ይኽእል እዩ ናይ ፍርዲ ቤት። እቲ ናይ መጀመርያ ፕረዘዲንት ብናይ ድሕንነት ወይ ገለ ትእዛዝ ይሰርሕ ነይሩ ንበል።  ሕዚ ነዚ ፕረዚደንት እዚ ስለዝቐየርካዮ ለውጢ ኣይመፅእን። እንታይ ድኣሉ ክትቅይር ዘለካ፤ እቲ ሰብ ቀይርካስ እቲ ካብ ብሄራዊ ድሕንነት ዝመፅእ ፅዕንቶ እውን ክተትርፎ ኣለካ። እቲ ሰብ ቀይርካ እቲ ፅዕንቶ እንተሃልዩ ለውጢ ኣይመፅእን። ምኽንያቱ እቲ ሽግር ዘሎ ኣብቲ ሰብ ዘይኮነስ ኣብቲ ፅዕንቶ ምፍጣር ስለዘሎ። እና ናፃ ተቋማት ክሃንፅ ተዘይክኢሉ፤ ፖሊስ ናይ ባዕሉ ናፃ ተቋም ናይ ገዛኢ ፓርቲ መገልገሊ ዘይኮነስ ናይ መንግስቲ ኮይኑ ንህዝቢ ዘገልግል፤ ድሕንነት ህዝቢ ዝሕሉ እንተፈጢሩ ለውጢ ክመፅእ ይኽእል እዩ። ፍርዲ ቤት እውን ከምኡ። ምርጫ ቦርድ እውን ከምኡ። ስለዚ እዚኦም ከይገበርካ ጣልቃ ገብነት እናሃለወ ኣፍቲ ኣፍቲ ናይ ምቁፅፃር ነገራት እናሃለየ፤ ከምዚ ገይርኩም ፍረዱ ከምዚ ገይርኩም እሰሩ ገለ እናሃለወ ሰብ ስለዝተቐየረ ትርጉም ኣይብሉን።

ውራይና፦ ፅቡቕ እሞ ኣብርሃ ደስታ ብስም መንበብቲ መፅሄት ውራይና ኣዝየ አመስግነካ።

ኣብርሃ ደስታ፦ ፅቡቕ ኣነ እውን የቐንየለይ።