ዉራይና፦ፅቡቅ እምበኣር ተጋዳላይ ፍስሃ ዘሪሁን ኣብ ናይ ቃልሲ ተመኩሮኻ መሰረት ጌርና ኣብዚ ሕዚ ዝኒሄ ወቕቲ ሓደ ሓደ ሓሳባት ንምሕላፍ እዩ። ካብ ውልደትካን ኣተዓባብያኻን ንጀምር እሞ ናብቶም ሓሳባት ክንኣቱ።

ፍሳሃ ዘሪሁን፦ ኣኽሱም እየ ተወሊደ።ዳረጋ ሽድሽተ ዓመት ምስ ገበርኩ ምስ ቤተሰብ ጎንደር እየ ተማሂረ።  ቀዳማይ ብርኪ ወዲአ ብድሕሪኡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ተማሂረ። ብድሕሪኡ ግን ካብ ዓሽራይ ክፍሊ ጀሚረ ድማ ኣብ ኣኽሱም ናብ ዓሰርተ ክልተ ክፍሊ ምስ ሓለፍኩ ድማ ዳረጋ ኣይተማሃርክዎን ሜዳ ወሪደ ማለት እዩ። እዙይ እዩ እቲ ኣታዓባብያይ።

ውራይና፦ ጎንደር ነይረ ኢልካ እሞ ሕዚ ዘሎ ሽግራት ትሪኦ ኢኻ ብፍላይ ምስ ትግራዋይ ተተሓሒዙ ክስታያት ኣሎ ምናልባሽ ነዚ ዝምልከት ምስቲ ዝዓበኻሉ ክትገልፆ ዝግበኣካ ነገር እንተሃልዩ።

ፍስሃ ዘሪሁን፦ ያው ጎንደር  ሽዑ ይዝክሮ ብርክት ዝበለ ትግራዋይ ነይሩ። ኤርትራውያን እውን ነይሮም። ብፍላይ ኣብዚ ናይ ንግዲ ስራሕቲ ብርክት ዝበሉ እዮም ነይሮም። በዚ መንገዲ እዚ ‘ቲ ሕብረተሰብ ዳርጋ ተሳንዩ እዩ ዝነብር ነይሩ ክበሃል ይከኣል እዩ። ዓብዩ ፍቅሪ ነይርዎ። ብመውስቦ ሓቢሩ ዝተዋለደ ኣሎ። ኣብ ስራሕ ሓቢሩ ይሰርሕ። ኣብ ሕርሻ ሓቢሩ ይሰርሕ። ብኸተማ እውን ብንግዲ ሓቢሩ ይሰርሕ። ስለ ዝኮነ ዳርጋ ሓደ ህዝቢ እዩ ክትብሎ ኢኻ ትኽእል።

ምስቲ ሕዚ ተፈጢሩ ዘሎ ኩነታት ሕዚ እውን ዝተቀየረ ነገር የለን እየ ዝብል ኣነ ብወገነይ። ንምንታይ፡ ዘጋጠመ ፀገም ኣሎ። ብጣዕሚ እዩ ዘሕዝን ንማንም ትግራወይ ይኹን ንማንም ኢትዮጵያዊ ይኹን። ንዓለም ህዝቢ እውን ብጣዕሚ ዘሕዝን እዩ። ኣብ ትግራዋይ ብሕልፊ ዝተፈጥረ ነገር ኣሎ። እዙይ ግን ዝተፈልየ ነገር  የለን ዝብሎ ብውሕዳት ዋላ እቶም ኣብቲ ፀገም በፂሕዎም ዝመፁ ተጋሩ እውን እንተሪኢኻ ዳረጋ ብውሕዳት ትምክሕተኛታት ብውሕዳት ፀረ ሰላም ሓይልታት   ተፈፀመ ምኳኑ ሕዚ እውን ትህዝቢ ዝተቀየረ ነገር የለን እየ ዝብል። ንኣብነት ከም ንሰምዖ ነበርና እውን ኣብ ጎንደር ዘሎ ትግራዋይ ማዓት እዩ። ህዝቢ ተዝላዓልስ ሓደ ትግራዋይ እውን ኣይምተረፈን ነይሩ ኢኻ ክትብል ትኽእል። ግን ባዕሉ ፕሮቴክት ይገብሮም ግዜ ኣይሃቦም ትኽክል ኣይኮነን ይብሎም ስለ ዝነበረ ግን ብውሑዳት ናብዙይ ምብፅሑ ግን  ፉሉይ ነገር እዩ። ኣብ ታሪኽ ኢትዮጵያ ዳርጋ ኣታሓሳስባታት ዋላ እንተነበረ ናብዚ ዝበፅሐ ግን ብዕድመይ ኣይፈልጥን።

ውራይና፦ ኣብኡ ክትማሃር እንከለኻ ምልክታት ኣይነበረን?

ፍስሃ ዘሪሁን፦  እንታይ ድዩ ይመስለካ ኣተሓሳስባ ኣሎ ናይ ትክሕቲ ዝፀንሐ ኣተሓሳስባ ኣሎ ሓቀይ? ይሄ ኤርትራዊ ፣ይሄ ትግሬ፣ ይሄ ኣማራ ገለ ዝብል ቂንጣሚንጢ ኣተሓሳስባታተ ክህሉ ይኽእል እዩ። እዚ ገዛእቲ ደርብታት ዝፈጠርዎ እዩ። በዚካሊ ናብ ህዝቢ ኣትዩ ህዝቢ ንህዝቢ ዘጓንፅን ናብ መሰረታዊ ጎንፂ ዘብፅሕን ናይ ጥቅሚ ኣፈላላይ እውን ስለ ዘየለ ኣይነበረን። ኣተሓሳስባ ግን ኣብ ቤት ትምህርቲ ይፀባረቕ ኣብ መምህራን ይፀባረቕ። ትሓደ ምንቁሻሽ ትሓደ ምቁሻሽ ነቲ ቢሄራዊ ጭቆና ነይሮም እዮም።  እዙይ ዘሎ እዩ። ብቋንቋ ብባህሊ ገለ መለ። ናብዚ ዘብፅሕ ግን ኣብቲ ግዜ ኣይነበረን። ናይ ጥቅሚ ግጭት እውን ስለ ዘይነበረ ኣብቲ እዋን።

ውራይና፦ መዓዝ ኢኻ ምስ ገድሊ ተላሊኻ?

ፍስሃ ዘሪሁብ፦ ስሳን ሸውዓተን ክረምቲ  እየ ካብ ኣዲስ ኣባበ መፂአ። ኣጋጣሚ ኣብቲ ኦፕሬሽን ናይ ኣኽሱም ገንዘብ ክነውፅእ ቤተሰብ ከድና ኣብኡ ነይረ።ሽዑ እየ ተጋደልቲ ዝረኣኽዎም ብዓይነይ።ተኹሲ እውን ሽዑ እየ ሰሚዐ። ደሓር ግን እቲ ቢሄራዊ ደርፍታት ብሄራዊ ጭቆና ዝምልከት እናተላዕለ መፂኡ ስሳን ሸሞንተን ኣብቲ መወዳአታ ከባቢ ተሰሪዐ ማለት እዩ። ዘይተሰርዐ እውን ኣይነበረን ዳርጋ።

ውራይና፦ ሽዑ እንታይ ኢልኩም ናብቲ ባንኪ ምስ መፅኡ ምስ ተኮሱ

ፍስሃ ዘሪሁን፦ ደንጊፅና እንታይ እዮም ኢልና።ንሕና ተጋድሎ ሓርነት ህዝቢ ትግራይ ንበሃል፤ ህዝቢ ትግራይ ዝበፅሖ ዘሎ ድኽነት ጭቆና ከምዘይ ክንቃለሰሉ ኢና  እቲ ገንዘብ እውን ኢሎምና እንታብኡ ከመይ ከምዝወፁ ሽዑ እየ ተኩሲ ሰሚዐ። ብድሕሪኡ ናብ ስሳን ሸሞንተን ፍርቂ ከባቢ  ሰሪዖምና ሽዑ ዘይተሰርዐ ዳርጋ ኣይነበረን። ምክንያቱ እተ ቢሄራዊ ስሚዒት ስለ ዝነበረ። ተሰሪዕና ስሳን ትሻዓተን ምስ ኣገልገልና  ክንወፅእ እናበልና ፅንሑ እናተባሃለ ኣብ ሰብዓ ጥሪ መጀመርያ ወርሒ ቀዳማይ ሰሙን ሓደ ዓሰርተ ንኽውን ውፅኡ ተባሂልና።ከይንቃላዕ ማለት እዩ።ካብኡ ናብ ሜዳ ወፂእና።

ውራይና፦ እቲ ክትወፅእ እንከለኻ ሕዚ ኮንካ እንትርደአካ ንምንታይ ከም ዝተቃለስኩም ዘይኮነስ ኣብታ ሽዓ እዙይ ኢና ክንገብር ንኸድ ዘለና ዝብል ዶ ነሩካ? እዘይ ክንምልስ ኢና ዝብል ዝተረደኣካ ?

ፍስሃ ዘሪሁን፦ ኣብቲ ስርዒት እንመያየጠሎም  ነሮም። ሓደ ቢሄራዊ ሕቶ እንታይ እዩ። ምስ ኢሃፓ ይኩን ካልኦት ዘፈላለየና እንታየ እዩ ብደንቢ ኢና ተመያየጥና። ካሊእ እቲ ስርዓት ትናይ ዲሞክራሲ ሽግራት ከመይ ክፍታሕ ከም ዘለዎ ኢቪን ሂስቶሪካል ማተርያሊዝም ሶሻሊዝም ኦሬንተሽን ነይሩ ሽዑ። ታሪኻዊ ኣካላውነት እንታየ እዩ?  ንናይ ሕብረተሰባዊ ለውጥታት ካሊእ እውን ዳይለቲካል ማተርያሊዝም  ዝንተ መጎታዊ ኣካላውነት ይበሃል ብሳይነስስ እዙይ ንምንታይ ኢና ተማሂርና ስርዓት ጭቆናስ ግድን እዩ ክፍታሕ ዳይሌክቲግ ሳይንስ እዩ። እዙይ እዩ ክፍታሕ ምኳኑ ስለዚ ህዝቢ ግራይ ካብ ድኽነት ቢሄራዊ ጭቆና ክነውፀኦ ኣለና ዝብል ኣጠቃላሊ ከመይ ይኩን ዝርዝር ዝበለ ዋላ ተዘይነበረ ግን እዙይ መንፈስ ሒዝና ኢና ወፂእና ማለት እዩ።

ውራይና፦ ምስ ወፃእኻ ኣበይ ኣበይ ተመዲብካ?

ፍስሃ ዘሪሁን፦ ዝተዓለምና በለሳ እዩ። ብድሕሪኡ ናብ ሓይልታት ሓይሊ ኣርባዓን ሰለስተን  ኣብኡ ዳረጋ ሽድሽተ ወርሒ እየ ፀኒሐ ክበሃል ይከኣል እዩ። ቡዙሕ ኣይፀናሕኩን። ናብ ክፍሊ ህዝቢ ተመልሚልና።

ውራይና፦ መዓዘ?

ፍስሃ ፦ ሰብዓ ዓ/ም ማለት እዩ ኣብቲ መጨረሻ ከባቢ ተመልሚልና፣ ብድሕሪኡ ኣብ ኢሮብ ሳሆ ማለት እዩ ኣብኡ ክፍሊ ህዝቢ ምስ ዳልጌዳ ከባቢ ኣባይ ወልዱ ሓላፊ ነይሩ ምስኡ ተደራቢ ኮይነ ተመዲበ። ምንም ተመኩሮ የብለይን። ያው ህዝቢ ከመይ ይተሓዝ ከመይ ይመሃር ታብኡ እየ እናተማሃርኩ ከይደ። ኣብዙ ድማ ሰብዓን ሓደን ከባቢ ናብ ጭላ ናይ ወረዳ ክፍሊ ህዝቢ ሓላፊ ተመዲበ። ኣንከረ ባርኳ። ካብኡ ሰብዓን ሰለስተን…

ውራይና፦ ኣቦይ ቀሺ ትፈልጦም ኢኻ ማለት እዩ?

ፍስሃ፦ እወ ብሓደ ኢና ኔርና ምስ ኣቦይ ቀሺ ገብረ ገርግስ። ብድሕሪኡ ናብ ዞባ ኣስገደ ፅምብላ  ናይ ዞባ ክፍሊ ህዝቢ ሓላፊ ኮይነ። ብድሕሪኡ እውን ሽግ ወያነ ቤት ትምህርቲ መምህር ነይረ። ብድሕሪኡ ናብ ወልቃይት ፀገዴ ናይ ዞባ ሓላፊ ኮይነ። ካብኡ ግን ተፈላለየ ዞባታት እንደርታ፣ ተምቤን ተፈላለየ እዋናት ናይቲ ዞባ ፀሓፊ ኮይነ ሰሪሐ መጨረሻ ግን ትናይ ማእኸላይ ኢትዮጵያ ዘሎ ብምልኡ ቆላ ወገራ ኣትሒዝካ ክሳብ ገለ ዘቦታት ነይርዎ ግን ናይ ህዝቢ ስራሓቲ ብሓደ ማእኸል ይኹን ተባሂሉ ናይ ማእኸላይ ኢትዮጵያ እውን ብኣምሓርኛ ሽግ ወያነ ቤት ትምህርቲ ኣዳሊና። ናይ ህዝቢ ስራሕቲ ናይ መሬት ናይ ማሕበራት ኩሉ ጠቅላላ ከም ሓድ ሴንተር ማስ ቢሮ ዝበሃል ኔሩ ኣብ ደጀና ሽዑ ኣብ ትሕቲኡ ኮይኑ ከም ሓደ ሪጅን ኮይኑ ናይቲ ህዝቢ ስራሕቲ ሓላፊ ኮይነ ድርሕሪኡ ግን ያው ድርጊ ምስ ተደምሰሰ ተወሰነ ኣብ ቤት ፅሕፈት ህወሓት ናይ ፖለቲካዊ ስራሕቲ ይሰርሕ ነይረ። ብድሕሪኡ ናብ ትምህርቲ ከድና ኣብ ኢህወደግ ካድረ ቤት ትምህርቲ  ብሓላፍነት ሰሪሐ። ብድሕሪኡ ድሬዳዋን መቀለን ከንቲባ ኮይነ…ከምኡያት።

ውራይና፦ ነዊሕ እዋን ኢኻ ሰርሕካ ኣብ  ካድረ ቤት ትምህርትን ክፍሊ ህዝብን፤ ኣብቲ ህዝቢ እቲ ሕብረተሰብ እንታይ እዩ ድልየታቱ ነይሮም? ንስኩም ሒዝኩሞ ዝኸድኩም ኣሎ፤ ማለት እቲ ተማሃራይ እቲ ተማሂሩ ዘሎ ናብ ቃልሲ ክወፅእ እንከሎ ካብቲ ዩኒቨርሳል ዝኮነ ናይ መቃላሲ መተንተኒ ተበጊሱ እዩ ዝኸድ ዘሎ። መስፍንነት ይህሉ ተጨቋንነት ይህሉ ቢሄራዊ ጭቆና ይህሉ። ንሶም እንታይ ይብሉ ሽዑ ብኸመይ እዮም ዝገልፅዎ? እንታይ እንታይ ሽግራት እኒሄና ኢሎም እዮም ውይስ ናይ ግድን እናንቃሕኩም ክቃለሱ ትገብርዎምስ እቲ ሕብረተሰብ ሒዝዎ ዝፀንሕ ኣብ ባዕሉ ኣብቲ ሓረስታ ማለት እዩ

ፍስሃ፦ እቲ ህዝቢ ዘልዐሎም ሕቶታት ናይ ባዕሉ እዮም ማለት እዩ። ናይ መሬት ሕቶ የልዕል፣ ናይ ፀጥታ ሕቶ የልዕል፣ ናይ ፍትሒ ሕቶ የልዕል ካብኡ እናተማሃርና ኢና ከድና። ከመይ ክፍትሑ ከም ዘለዎም  ከተማ ዝነበረ ሰብ  እዩ ግን መሬት እንተኮይኑ እንታየ እዩ እቲ ፀገም ከመይ እዩ ክፍታሕ ዘለዎ ባዕሉ ፕሮፖዛል እናውፀአ ፍትሒ እውን ከመይ እንተኾነ ይሓይሽ ፕሮፖዝ እናገበረ ምስኡ እናኸድና…. ንኣብነት ሕዚ ፍርዲ ባይቶ ዝብል ነሩ። ካብ መን እዩ መፂኡ፤ ዓጋመ  ሶብያ ከባቢ ክእከቡ እንከለው ዋዕላታት ኣለዎም ሓደ ሓደ ዝውስንሉ ባይቶ እዮም ዝብልዎ። ባዕሎም ተኣኪቦም እዙይ እዙይ ኢና ኢሎም  ይውስኑ ዓዲ ኣብ ከምዙይ ወሲኑ ይብሉ ካብኡ እዩ መፂኡ ፍርዲ ባይቶ ተባሂሉ። እሞ እቲ ዝበልካዮ ካብቲ ህዝቢ እናተላዓለ እቲ ውድብ ተሞክሮ እናረኸበ መፅናዕትታት እናገበረ ካብቲ ህዝቢ እናተማሃረ ህዝቢ እውን መፍትሒ እናምፀአ ምስ ህዝቢ እዩ ተኻይዱ ክበሃል ይከኣል እዩ። ኣነ ንባዕለይ ካብቲ ህዝቢ እናተማሃርኩ እየ ከይደ ካብ ብቆልዓይ ጀሚረ። ፀገማቱ እንታይ እዮም እንታይ ይብል።ከመይ ክትኸይድ ኣለካ ከመይ እቲ ቃልሲ ክዕወት ኣለዎ ኣብ ጎንና እናተሰለፈ እናመኸረና ኣብ መፅናዕቲ ይኹን ኣብቲ ምምሕዳርና እንታይ ክንገብር ኣለና ቡዙሕ ነገር ካብቲ ህዝቢ እናተማሃርና ኢና ከድና። ከምኡ እየ ኣነ ዝርደኦ እውን።

ውራይና፦ ሕዚ ናብ ወልቃይት ብፉሉይ ክመፅኣ፤ ኣብ ውልቃይት እውን ክፍሊ ህዝቢ ስለ ዝነበርካ። ናይ ወልቃይት ጉዳይ ኣብዚ ዓዲ ፈጢርዎ ዘሎ ማለት እቲ ሕጋዊ ጉዕዝኡ ገለ መለ ገዲፍና ግን ወልቃይ ወልቃይት ብዝብል እቲ ኣጀንዳ  ናብ ሓንጎል እናመፀ ልዕሊ ዝግበኦ መዘራረቢ ኣጀንዳ ስለዝኾነ ንስኻ ንዕኡ ዘማሓደርካ ምስቲ ምኳንካ ሓደ ሓደ ሓበሬታ ተትህበና

ፍስሃ፦ ወልቃይት ፀገዴ ነቲ ዞባ ኣማሓዳሪ ነይረ ኣነ። ክሳብ ዝፈልጦ ፀገዴ ደሓር ኢና ኣቲናዮ ሰብዓ ሽድሽተን ገለ ከባቢ ይመስለኒ፤ ወልቃይት ሰብዓን ክልተን ከባቢ እዩ ተኣተዩ። ስለዚ ብታሪካውነቱ ንግደፎ። እንታይ ማለት እዩ ናይ ታሪኽ ክትዕ ኣምፂእኻ ምክፍፋል ተተጌሩ ሙሉእ ኢትዮጵያ ተተካልላ ናብ ምፍራስ ትኣቱ ማለት እዩ።ታሪኻዊ እንታይ እዩ እናተባህለ ኣይኮነን ሙሉእ ኢትዮጵያ ተከሊሉ። እንተነኣሰ ቋንቁኡን ባህሉን ሓደ ሓደ ካልኦት መሰረት ብምግባር እዩ። ስለዚ ህዝቢ ወልቃይት ትግርኛ ተዛራቢ አዩ። እዙይ ግልፂ እዩ ዋላ ህፃናት ኣፍ መውፂኢኦም እዙይ እዩ። ውድብ ኣምሂራቶም ዶ ይበሃል? ህዝቢ ሙሉእስ ውድብ ቋንቋ ክተምህሮ ኣይትኽእልን። ዝፀንሐ እንተዘይ ኮይኑ ቋንቋ ኣብ ዓሰርተ ዒስራ  ዓመት  ህዝቢ ክተምህሮ ኣይትኽእልን። ሚኢቲ ሚኢታዊ ህዝቢ ወልቃይት ትግርኛ ይዛረብ። ፀገዴ ፍርቁ ኣምሓርኛ ይዛረብ ናብዚ  ንዓዴት ንዓይደር ዝበሃል ከባቢ ብምለኦም ናይ ትግርኛ መፀውዒ እዩ ግን ኣምሓርኛ ላዕሊ ደጉዓ ድማ ትግርኛ እዮም ዝዛረቡ።ዕዳጋ ሓሙስ ገለ ማእኸል ዘለዉ ማለት እዩ ስለዚ ኣብቲ ምክላል ኣምሓርኛ ዝዛረቡ ናብ ክልል ኣምሓራ ትግርኛ ዝዛረቡ ናብዙይ ክኸዱ ስምምዕ ተገይሩ። ተወዲኡ ማለት እዩ። ወልቃይት ድማ ምንም ዘካትዕ ስለ ዘይነበረ ሚኢቲ ምኢታዊ ትግርኛ ስለ ዝዛረብ ዋላ ሓደ ሕንፋፅ እውን የብሉ። ብርግፅ ናብ ኣምሓራ ዝኸዱ ትግርኛ ተዛረብቲ ጎጣት ክህልው ይኽእሉ እዮም። ናባና ዝመፁ ኣምሓርኛ ተዛረብቲ ጎጣት ክህልው ይኽእሉ እዮም። ግን ምንም ሽግር ኣይነበሮን። ስለዚ ዝኩሉ ምስ ተገብረ ህዝቢ ወልቃይት ዋላ ወልቃይት ታሪኻዊ ኣመፃፅእኡ ተጋሩ ምንባሮ ካብ ዓጋመ ካብ ኣኽሱም ካብ ዝተፈላለዩ ከባበታት ከም ዘመፅኡ ይዛረቡ እዮም ኣብዙይ ጥርጣረ የለን። ትግርኛ ተዛረብቲ እውን እዮም። ሕዚ ወልቃይት ዝበሃል ምኽንያት እምበር ናይቲ ህዝቢ ሕቶ እውን ኣይኮነን ኣምሓራ ኢና እሞ ናብ ኣምሓራ ክንኸይድ ዝብል ሕቶ ኣነ ክሳብ ዝፈልጦ የለን።እንተሃልዩ ድማ ጎንደር ኮንካ ኣይኮነን ዝለዓል። ባዕሉ እቲ ህዝቢ ዓዲ ረመፅአ ኣሎ። ቃፍታ ኣሎ፣ ባዕኸር ኣሎ፣ መዘጋ  ኣሎ ክሳብ ሑመራ ዘሎ እቲ ህዝቢ ከፍ ኢሉ ኣብ ዝኾነ እዋን መሰሉ እዩ። ናይቲ ህዝቢ ሕቶ ኣይኮነን። ዝኩለይ ዕግርግር ድማ ጎንደር እምበር ወልቃይት እኮ የለን ክምቲ ትፈልጥዎ። ወልቃይት ማለት ዓዲ ረመፅ እዩ ቃፍታ እዩ። ትዞባ ወልቃይት ዕግርግር ዘይፈጠረስ ኣርማ ጭሆን ጎንደርን ክፍጠር ዘገርም እዩ ማለት እዩ። እቲ ዋና ግን ምስ ፀገዴ ኣብ ግጨው ዝበሃል….

ውራይና፦ እታ ቦታ ትፈልጣ ኢኻ ንስኻ

ፍስሃ፦ እወ ግጨው ዝበሃል ቦታ ኣሎ ካብ ሰማነያ ኣትሒዙ እናሰፈሮ እናሰፈሮ ዝኸደ እዩ። እቶም ቆላ ፀገዴ እውን ብርክት ዝበሉ ዝሓርሱ ኣለው ናብኡ ትግርኛ ተዛረብቲ። እቶም ኣማሓርኛ ተዘረብቲ ዝሓርሱ ኣለው። እቲ ሕርሻ ግን ግጨው ሓሊፍካ እዩ ዘሎ። ኣብዙይ ኣይፈታሕናዮን ቶሎ ኢልና።ቅድም ኣቢሉ ይለዓል ሸለል ምባል ነይሩ።ፅባሕ ይፈታሕ ገለ እናተባህለ።እዙይ እቶም ህዝብታት ክልቲኦም ኮፍ ኢሎም ክፈትሕዎ ይክእሉ እዮም ብምርድዳእ ዓብዪ ነገር ኣይኮነን።እቶም ኣምሓርኛን ትግርኛን ዝዛረቡ ንሕና ናፃ እንተገርናዮም እዙይ ንዓኩም እዙይ ንዓኩም እቶም ግጨው እውን  ናበይ ንኺድ   ኢሎም ክፈትሕዎ ይኽእሉ እዮም።ዘፀግም እንተኾይኑ ድማ በቲ ሕገ መንግስቲ ይፍታሕ።እዙይ ሽፋን ብምግባር ግን ትምክሕተኛታት ሓይልታተ ማለት እዩ ተወዲቦም ወልቃይት ፀገዴ ኢሎም ኣጀንዳ ጌረሞ። እዙይ ዘይፈልጥ ፈቆድኡ ዘሎ ድማ ደድሕሪኦም ከይዱ።የትግሬ በላይነት ገለ ዝዓይነቱ። እዙይ ናይ ቦርደር እዩ ትሕቶ ይኹን እምበር ምስ ወልቃይት ፀገዴ ናይ ህዝቢ  ሕቶ ኣይኮነን።ፀገዴ ሕትኡ ኣይኮነ።ንሕና ናብ ዓዲ ክልል ኣምሓራ ኢና ኣይበለ ምንም ሕቶ የብሉን።እተን መበገሲ ግን ክልተ ነገር እየን ዝመስላኒ።ሓደ እቶም ትምክሕተኛታት ፀረ ህዝቢ ሓይልታት ምኽንያታተ እናደለዩ ነቲ ህዝቢ ዘጓንፆ እንታይ  እዩ እናበሉ ሓፍ ሓፍ ኣቢሎም ኣብቲ ህዝቢ ድማ ምድንጋር እንተተፈጢሩ ክደናገር እውን ይኽእል እዩ ክሳብ ዝበርሀሉ ሓደጋታተ ክበፅሖ እዩ።ካልኣይ ኣብቲ ሰሜን ጎንደር ናይ ልምዓት ሕቶ እዩ እቲ ዝዓበየ ዝመስለኒ። ዋላ ኣብቲ ዘተ ኣብ ግጨው  ሕቶና ናይ ልምዓት እዩ ናብ ዝብል እዩ መፂኡ።ስዘሊ እተ ዋና ነገር ነዙይ ኮነ ኢሉ ዝጠዊ ሰብ ኣሎ።ህዝቢ ግን ምስተረደአ እቲ ሓቂ ምስ ፈለጠ ናበ ቦትኡ ከም ዝምለስ ግልፂ እዩ።ህዝቢ ወልቃይት ፀገዴግን ሕትኡ ኣይኮነን ክሳብ ዝፈልጦ ኣነ።ኣብኣ እንተላ ግን ኣብ ወልቃይት ከምቲ ናይ ካሊእ ከባቢ ናይ ሰናይ ምምሕዳር ሕቶ ኣሎ።ምስ መሬት ተታሒዙ ምስ ሕርሻ ተታሒዙ ዋላ እቶም መናእሰይ እውን ኣብቲ ሕርሻ ክንጥቀም ይብሉ።ከምዚኦም ዝበሉ ክፍትሑ ዝግበኦም ናይ ሰናይ ምምሕዳር ሕቶ ኣለው።

ውራይና፦ ኣብ ከባቢ ስምየን ባዕልኻ እውን እተመሓድሮ ዝነበርካ ከባብታት መሰረት ገይርካ ዝፀሓፍካዮ መፅሓፍ ኣሎ። ግደ ህወሓትን ብኣዴንን ክትገልፅ ከለኻ ቅሩብ ሰኸፈት ዘለካ ትመስል? ብዝገደደ ድማ ብኣዴን መበል 35 ዓመት በዓሉ ከኽብር ከሎ ዳርጋ ግደ ተጋደልቲ ህወሓት ከምዘይነበረ ዓይነት ገይሩ ተሪኽዎ፤ ብዙሕ ተቓላሳይ እውን ተሰሚዕዎ። እዚኣ ናይ ኣቦታቶም ከይገድፉስ ሐዚ እውን ታሪክ ይሰርቁ ተባሂሉ። ብዙሕ መስዋእቲ ዝኸፈልናሉ ቓልሲ ዝጭወ ዘሎ ኣይመስልን ብትረኻ ብኣዴን?

ፍስሃ፦ ኣነ እንታይ ይረኣየኒ ህዝቢ ትግራይን ሕወሓትን እቲ ቃልሲ ጀሚሩ እናበርተዐ ከም ዝኸደ ርዱእ እዩ። ብመስመራተ ምፅራይ ይኹን ብኹሉ ማለት እዩ ካብቲ ወታደራዊ ሓይሊ እቲ መስመራት ትኽክለኛ መንገድታት ወያነ ኢትዮጵያ ወሲኑ እቲ ጉዕዞ ከመይ ክኸውን ኣለዎ ኢሉ ኩሉ ሕቶታት ተንቲኑ ንፁር መስመራት ምሓዙ እዩ እቲ መሰረታዊ ግደ ናይ ሕወሓት ዘብሎ። ኣብኡ እንተሎ እውን ጠቅላላ ህዝቢ ኣሰሊፉ ወተሃደራዊ መልክዕ እውን ውፉይ ዝኾነ ተጋዳላይ ሃኒፁ።ሃገራዊ ኣተሓሳስባ ዘለዎ ተጋዳላይ ሃኒፁ እዩ ናይ ትግራዋይ ዓወት ካብ ህዝቢ ኢትይጵያ ዓወት ክፍለ ኣይኽእልን። ኣብ ህዝቢ ኢትዮጵያ መላእ ሰላም እንተዘይሃልዩ ትግራይ ዝበሃል ክህሉ ኣይኽእልን ዝብል እዩ መወዳእታ እውን  ኣብኡ መደምደምታ በፂሕና። ናይ መሰል ዓርሰ ውሳነ ጉዳይ መርገፂ ተዋሂብዎ።

መላእ ህዝቢ ኢትዮጵያ  ሓራ እንተዘይ ወፂኡ ሓንቲ እተፀገዐት ትግራይ  ድሕንነት ዘለዋ ክትኸውን ኣይትኽእልን። ዕላማና እውን ሃገራዊ እዩ ተባሂሉ። በዚ መሰረት ናይ ህወሓት ተራ በኣዴን እውን ካብ ኢህኣፓ ተነፂሎም መፂኦም እንተኺኢልና ንቃለሰ። ምቅላስ እንተ ስኢና ዋላ ኣብ ደገ ንቃላስ ኢሎም መፂኦም። ኣነ ዓብዩ ግደ ዝብሎ ናይ ብኣዴን ምስ ኢህኣፓ ነይሮም ኣፋላላይ ወፂኦም ኣብቲ መስመራተ ትኽክለኛ ኣረዳድኣ ምሓዞም አዩ መሰረታዊ ነገር። እዙይ እዩ እቲ ቁልፊ ነገር፤ ካብዙይ ሓሊፉ እዙይ ምስ ገበሩ እውን ብዙሓት ብድሆታት እናተቃለሱ ኣተሓሳስባታተ እናፅረዩ ከዶም እዮም።ሰራዊቶም እውን ቁሩብ እናበርትዑ ከይዶም።መጀመርያ እውን ዋግ ከባቢ ተወሰነ ጀሚሮም።ኣበቲ ዘይብሉ ድማ ምስኦም እናተሓባበርና ንሕና እውን እናተቀሳቐስና ከድና።ስለዚ ወታደራዊ ይፈልጥዎ እዮም እቶም ነባራተ ተጋደልቲ ኩሎም። ንኣብነት ሕዚ ኣብ ዝሓለፈ ገምጋም ክለዓል ከሎ ንምንታይ ፀረ ህዝቢ ትግራይ ማእኸል ዝግበር ዘሎ tplf ክበሃል ከሎ ካብ ባዕሎም ዝበልዎ ማለት እዩ ህዝቢ ትግራይን ህወሓትን ነዚ ቃልሲ ኣብ ምስዓር ቁልፊ ታሪኽ ነይርዎም ዝብል ብግልፂ ብብልሒ ተቐመጠ እዩ ማለት እዩ። በዚ መንገዲ እዙይ ኢድዩ እውን ህወሓት ኣጥፊኡኒ ይብል። ደርጊ ኢሰፓ እውን ኣሎ። ኢህኣፓ እውን ባዕሉ እዩ ፈሪሱ ኣብ ውሽጡ።  እዚኦም ኣብ ውሽጦም ቅሬታታት ዘለዎም ክሳብ ሕዚ ዘይዓረፉ እዮም። እዚኦም እንታይ ደኣ ክብሉ። እዚኦም ዝተሳዕሩ ሓይልታት  ቁልፊ ተራ tplF ስለ ዝነበሮ ሓደ ምኽንያት ክኸውን ከም ዝኽእል ባዕሎም ብአዴን ዘልዐልዎ እዩ። እቶም ነባራት መራሕቲ። ብኣዴን ኣብ ዝተፈላለየ ውግኣት እውን ተኻፊሎም እዮም። ኣብቲ ቁልፊ ወተሃደራዊ ሓይሊ ቁልፊ ዝነበረ ግን ህወሓት እዩ። እዘይ ብአዴን ይፈልጦ ህዝቢ ኣምሓራ ይፈልጦ፤ እዙይ ምንም ኣይኮነን እቲ ታሪኻዊ  ኣጋጣሚ እዩ። እታ ሓቂ እዚኣ እያ።

ትግራዋይ ፍሉይ ክስታይ ስለዘለዎ ንሳቶም ፍሉይነት ስለ ዘለዎም ኣይኮነን። እቲ ኣመፃፃኣ ንሱ ዝለዝኾነ እዩ። እዙይ ማለት ግን በአዴን ተወዲቦም ተዘይ ይቃለሱ ንህዝቢ ኣምሓራ ሞብላይዝ ተዘይገብርዎ ደሓርአውን ኦህዴድ ተፈጢሩ ዋላ ደሓር ይኩን ተቃሊሱ ወያናይ ዲሞክራስያዊ ውድብ ኣብቲ ህዝቢ ኦሮምያ ምላዓል ተዘይገብር ዋላ ዳሓር ተፈጥሩ ኩሎም ውድባት እውን ተዘይ ይህልዉ እዚ ኢትዮጵያውነት ሕዝ ዶ ምሃለወ እንድዒ። ህወሓት በይኑ ፈቆዶ ክልላት እናኸደ ኣነ እየ ሓቀኛ እናበለ  ሓደ ሃገር ክገብር ኣይኽእልን። ነቲ መስመራት ኣብ ምርዳእ ተመኩሮ ኣብ ምሕላፍ ግን ናይ ባዕሉ ዓብዩ ግደ ተፃዊቱ እዩ።

ዘይተገብረ ተገይሩ እንተተባህለ ዝጎድእ ነቲ ከባቢ እዩ።እምበር እንታይ እቲ ሓቂ ኣሎ እኮ። እቲ ሓቂ ስለ ዘሎ ኩሉ ህዝቢ ስለ ዝፈልጦ ህዝቢ ትግራይ ተጋዳላይ ድማ ኣነ እየ ቀዳማይ ክብል ኣየኮነን ተቃሊሱ ተሰዊኡ።ኣነ እየ ልዕሊ ኩሎም ኢሉ ታሪኽ ከፅሕፍ ኣይኮነን ተቃሊሱ ተዘይ ተቃሊስናስ ሽግር እዩ ካብ ዝብል እዩ ተቃሊሱ። በዚ ደረጃ ሚዛናዊ ገይርና እንተሓዝናዮ ፅቡቅ እዩ። ናትና ግደ እውን ናቶም ግደ እውን።

ውራይና፦ ፅቡቅ ኣብቲ ካሊእ ስራሕትኻ ኣብቲ ካድረ ትምህርቲ ቤት ንሕዚ ንምርኣይ ክምቹ እቶም ቀንዲ ተምህርዎም  ከም ፖለቲካዊ ትምህርቲ ቤት ድሕሪ ዓወት እውን ኣብቲ ቅድሚ ዓወት እውን እንትንርኢ

ፍስሃ፦ እወ ሕዚ ናይ ገባራት ኣሎ። ናይ ተጋደልቲ ኣሎ። ናይ ተጋደልቲ እን ናይ ሲንየራት ኣሎ ናይ መሰናድኦ ብርኪ ኣሎ። እቶም ተራ ተጋደልቲ ብመሰናድኦ ዝበሃል ብርኪ ይማሃሩ፤ እቶም ሲነር  ተጋደልቲ ድማ ባዕሎም እኒ ብፃይ መለስ፣ ኣባይ፣ ኣለም ሰገድ ከምኡ ዝበሃሉ ፖሊት ቢሮ ዝነበሩ ዘምህርዎ ካድረ ቤት ትምህርቲ ዝበሃል ኣሎ። ናይ ሽግ ወየንቲ ዝበሃል ኣሎ።

ኣብዛ ናይ ሽግ ወየንቲ ዝመሃሩ ብመሰረቱ ታሪኽ ህዝቢ ትግራይ እንታይ እዩ። ዕላማ ቃልሲ ህወሓት እንታይ እዩ፤ ናይ ህዝቢ ግደ ብፍላይ እዙይ ኣብ ወረዳ ሓደ ክልተ ዝነበረ በቢ ጣብይኡ በቢ ማሕበሩ ኮይኖም የለዓዕሉ ይገብሩ ስለ ዝነበሩ እዩ። እቶም መሰናድኦ ተጋደልቲ እውን ናይቲ ቃልሲ ዕላማ እንታይ እዩ? ህዝባዊ ኩናት እንታይ እዩ ? ኣብ ቀዳማይ ካልኣይ ሳልሳይ ከመይ ኢሉ ይኸይድ እቲ ቃልሲ?ዝብልን ከም ሓደ ተጋዳላይ ክማላእ ዝግበኦ ስነ ምግባር እንታይ ከም ዝኾነ ምስ’ዙይ ዝተኣሳሰረ ይማሃር። ኣብ ቃልሲ ንመሃር ዝነበርና ዝበዝሕ ሓደ ተመኩሮ ወያነ ዓለም ዝበሃል ነይሩ ናይ ቬትናም፣ ኮርያ፣ ሩስያ ፣ ቻይና፣ ኣልቫንያ ዓርሱ ዝኸኣለ ብድንቢ ምስዙይ ተኣሳሰረ ወያነ እንታይ እዩ ዝብል ብደንቢ ንመሃር ነይርና። ካልኣይ ከይዲ ወያነ ኢትዮጵያ እንታይ ይመስል? እቲ ቃልሲ ከመይ ተጀሚሩ  እንታይ እዩ እቲ መስመራት፣ ምስ ውድባት ዘለና ኣፈላላይ እንታይ እዩ? ዝብል እቲ ኸይዲ ወያነ ኢትዮጵያ እውን ዝብል እንመሃረሉ ኩነታተ ነይሩ።

ደሓር ያው ደርጊ ምስ ተደምሰሰ ከምቲ እትፈልጦ ናይ ሶሻሊዝም ኦሬንትድ ኢና ኮይና ከድና። እቲ ብምልኡ ናይ ማርክሲዝም ሌኒንዝም ዝብል ኣተሓሳስባ ንመሃሮ ነርና። ብመንፅር ማርክሲዝም ሌኒንዝም ኢና እውን ኣብቲ ካድረ ንሪኦ ነርና። ደርግ ምስ ተደምሰሰ ግን ከምዘይኸይድ ሪኢናዮ። ኣብ መላእ ዓለም ዝነበረ ሶሻሊዝም ተበታቲኑ። ኣብዙይ ናበይ ኢና ንኸይድ ዝብል ክፍተት ወይ ደንገርገር ተፈጢሩ። ዕንይንየ ተፈጢሩ። ብዕሊ እውን እቲ ናይ ማለሊት ዝበሃል ከምዝፈረሰ  ካድረታት ተኣኪብና ተዛቲና። ናበይ ኢና ንኸይድ ግን መለስ ዘዳለዋ ሓንቲ ፅሕፍቲ ኔራ። ኣብኣ ብግልፂ ንሃንፆ ስርዓት  ርእሰ ማልነት እያ ትብል። እዚኣ ኢና ነምህር ነይርና ኣብቲ ካድረ ቤት ትምህርቲ  ከድና።

መለለዪ እምነታትና ትብል ፅሕፍቲ ነይራ። እቲ ፀገም ግን እቲ ዓሰርተ ዓመት ከምቲ ትፈልጦ ክሳብቲ ተሃድሶ እታ መለለዩ እምነታትና እምበር ናበይ ኢና ንኸይድ ዕንይንይ ነይሩ። ናበይ ኢና ንኸይድ ዘለና? ናይ ስርዓት ሓደጋና እንታይ እዩ? ኣብ ገጠር ይኩን ኣብ ካሊእ ክህልወና ዝኽእል ፖሊሲ እንታይ እዩ ዝብል ዝርዝር  መበገሲ መፂኡ። ብድሕሪኡ በዚ እናተሃንፀ መፂኡ እቲ ናይ ካድረ ቤት ትምህርቲ  ነዙይ ነቶም መስመራተ ብንፁር ካፒታሊዝም ከመይ ከም ዝምስረት መፂኡ። እዙይ እዩ ነይሩ።

ውራይና፦ እቲ ቃልሲ ማለት  ነንብብ እንዲና ወረቃቅቲ ህወሓት ናይ ህዝቢ ዝተፈላለየ ኣረኣእያ ዘለዎ ህዝቢ፡ ሓረስታ፡ ሃፍታም ሓረስታይ ፣ድኻ ሓረስታይ፣ ምሁር፣ ከተመታይ ኩሉ መንእሰይ ዓብዪ ኣብ ሓደ መንፈስ ዘእተዎ ውድብ እዩ ዝመስለኒ። እዙይ ዝኮነሉ ምኽንያት ከምቲ ዝበልካዮ ከምህር እንተሎ እንታይ መን የምህር። መሰረታዊ ሕቶታት በቢ ክፍሉ እቲ ሕብረተሰብ እንታይ እዩ? ከመይ ግደ ይህልዎ ኣብቲ ቃልሲ? ዝብል ስለ ዝኸደ እዩ ቀፃሊ ተኸታታሊ ኣስተምህሮ ድማ ኣሎ።

ሕዚ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እቲ ሰብ እናተነፀለ እና ተነፀለ ከይዱ እቲ ኣስተምሁሮታተ እውን የለን። እቲ ውድብ እውን ናይ መንግስትነት ሪሶርስ ክጥቀም ዕድል ረኸቡ እናሃለወ ኣይገበሮን እዩ ናተይ ገምጋም።  ከምኡ ድዩ?  ኩሉ እውን ስለ ዝረኣኻዮ ድሕሪ ዓወት ከይድናዮ ዲኻ ትብል?

ፍስሃ፦ እወ ሓቅኻ ኢኻ ትዝሓለፈ ዝነበረ ኣስተምህሮ ከምቲ ዝበልካዮ እዩ። ናይ ገባራት ናይ ተጋደልቲ ካድረታት ማሕበራት ደቂ ኣንስትዮ እውን ንበይነን ኮንፈረሳት ናይ ኣስላም ክርስትያን  ናይ ኣመሓደርቲ ወርሓዊ ገምጋማት ከምኡታት ዝነበረ እዩ። ዋላ ካሊእ ከይተረፈስ ነገር ንምቅናስ እውን ነገር ዘብዝሑ ነይሮ። ንዓኣቶም ማይ ቀጠነ ይብሎም ነይሩ ህዝቢ ንዓኣቶም እውን ንበይኖም ኣስተምህሮ ይህቦም ነይሩ። ንምንታይ ኢኹም ክሲ ተብዝሑ፣ መንግስታዊ ጉጅለ ዝበሃሉ እውን ነይሮም ኣብኡ እውን ኣስተምህሮታት ነይሩ። ሕዚ ቡዙሕ ሓበሬታ የብለይን። ግን ብሓፈሻ መገምገሚ እንታይ እዩ ተኸታታልነት ዘለዎ ፅሑፍ እናተዳለወ እተ ኣባል ይኹን እቲ ምሁር ሓይሊ ቢቢሕብረተሰባዊ ክፍሉ ጥብቅ ዝበለ ቀፃልነት ብዘለዎ መንገዲ ዘሎ ድኽም ከም ዝበለ እዩ ተገምጊሙ። ከምቲ ዝበልካዮ ብኣታሓሳስባ ኢካ ትመርሕ ርእሲ እንተኣሚኑ ኩሉ ነገር ይሰርሕ ኣሎ ርእሲ እንተዘይኣሚኑ ግን ሰብ ቅር እናበሎ እንተኸይዱ ሕማቅ እዩ ዝኸውን። ስዘሊ ተወሰነ ፃዕርታት ከምዝነበረ እዩ ተገምጊሙ። ግን ከም ብሓዲሽ ንበቢ ሕብረተሰብ ክፋሉ እናተቐረፀ ብቐፃሊ ኣስተምህሮ ክግበር ተወሲኑ ኣሎ። ዋላ እውን ሚድያ እንተሪኢኻዮ ተመሳሳሊ ኣብ ለንደን ዝረኣኽዎ ኣሎ። ቀዳም ቀዳም ዶኩሜንተሪ ፊልም ኣሎ።እዚ ዶኩሜንተሪ ፊልም  ናይ ኢንግሊዝ ህዝቢ ከመይ ነይሩ ኣብቲ ዝሓለፈ ድኽነት ከመይ ሰጊሩ ዝገበሮ ናይ ሓርበኝነት ቃልሲ እናተንጠባጠበ መዓልቲ መዓልቲ ካብ ዝቀርብ ኣብ ሰሙን ሓደ ግዜ ጥርንፍ ብዝበለ ብተኸታታሊ ትምህርታዊ ብዝኮነ ነገር ሙሁራት እውን ሓሳብ እናሃብሉ ክቕረፅ እዩ ዝግባእ ኢልና ዋላ ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ እቲ ቀንዲ ነቲ ሕብረተሰብ መቅረፂ እቲ ቤት ትምህርቲ እዩ። ግድን ፖለቲካ ዘይኮነስ ሕገ መንግስቲ ማእኸል ጌርካ  እዙይ እውን ክንዲ እቲ ዝድለ ኣይከደን ጥራሕ ዘይኮነስ ዳረጋ ኣዕርዩ ዝደኸመ እዩ። ስለዚ እዩ ድማ ኣብቲ መንእሰይ እቲ ኣረዳዳኣታተ ግዛዕ ዝፍጠር ዘሎ።እዙይ ኣዕሙቕ ኣቢልካ ክስረሐሉ ዝግባእ ይመስለኒ።

ውራይና ፦ ካብቶም ኣስተምሁሮታተ ሓደ መፃኢት ትግራይ ከምዙይ ክትኮን እያ ዝብል እዩ። ሕዚ እንታይ እዩ ዝለዓል ኣባና ከምቲ ዝድለ ኣይረኸብናዮን። ሕዚ ዝመርሕ ዘሎ ኣካል ከምቲ ተፀበናዮ ከምቲ ብቖልዑትና ዝንገረና ዝነበረ ኣይኮነን ከምኡ ዝብል ኣተሓሳስባ እውን የብሉን።  እታ መፃኢት ትግራይ ወይ ዝኮነ መሸቀጢት እያ ነይራ ማለት እዩ። ወይ ድማ ነይራ እያ ብርግፅ  ትኸይዲ ተቀይሩ ኣሎ ማለት እዩ። ኣነ ከምታ ተተረኸትለይ ኣይኮነትን። ኣብ ሓራ መሬት እየ ዓብየ ትዝፈልጦ ነገርን ትዘለኒ መንፈስን እቶም ሕዚ ዝረኽቦም መራሕትን ሓደ ኣይኮኑን። በቃ ድላይካ ክትዛረብ ድላይካ ክትፅሕፍ፣ ክትህፍትም ድኽነት ክትቀርፍ እዩ ነይሩ እቲ ቓልሲ። ካሊእስ ይትረፍ ግጥምን ስነ ፅሑፍን መድረኽ እንትነካይድ መን ፈቒዲልኵመ? ዝብል መሪሕነት እዩ ዘሎ ኣብዙይ እንታይ ትብሎ?

ፍስሃ፦ እታ መፃኢት ትግራይ ትብል ዝበልካዮ መዓዝ እዩ ተላዑሉ ይመስለካ  ሰብዓን ክልተን እዩ። ኣነ እውን ክፍሊ ህዝበቢ ኮይነ ብውድብ ደረጃ ቁሩብ ፅልምት ናይ ምባል ኩነታት ነይሩ ማለት ይቃለስ የቃልስ መስዋእቲ ይኸፍል ዳሓር እንታይ ኢና ክንኮን ዝብል ኣብቲ ሰራዊት እውን ስለ ዝነበረ፤ ምእንቲ ብሩህ ተስፋ ክሓድሮ ተቃሊስናስ ልምዓት ክመፅእ እዩ ከምዙይ ዝበለ ኢንድስትሪ ክመፅእ እዩ ንብሎ። ካብኡ ናብቲ ህዝቢ እውን ኣውሪድናዮ ኣበቲ ህዝቢ እውን ኣብ ሕርሻ ኣብ ኢንድስትሪ እተን ኣብቲ ሕዚ ክመፃ ዝኽእላ ነገር ተፃሒፈን እየን ሽዑ ኣብ ኢንድስትሪ ከምዙ ይኸውን እዩ።ኣብ ሕርሻ ከምዙይ እናዓበየ ክኸይድ እዩ   እታወት እናዓበየ ክኸይድ እዩ ከምዙይ ዋላ ኣይዘርዘር እቲ ፖሊሲ ብራይት ክሓድሮ። እንድያውም መዓት ቀልድታት ኣለው ኣብ መፃኢት ትግራይ ገሊኡ ኣጋኒኑ የምህር ግን ፅቡቕ መንፈስ እዩ ፈጢሩ። ቡሩህ ተስፋ ኣሕዲሩ እቲ ህዝቢ።

ሕዚ ከመይ ኣሎ ብኡ መንፅር እንተይልና፤ ክልተ ነገራት ኣብ ግምት ምእታው ፅቡቅ እዩ ሕዚ ዝሞተ ዓዲ እዩ ነይሩ ከምቲ ትፈልጦ። እዙይ ዝበሃል ትምህርቲ የለ እዙይ ዝበሃል  ሕክምና የለ ዝሞተ እዩ ነይሩ። ኣብቲ ቃልሲ ስኽ ኢልና ንእሽተይ ኣብ ዳስ ትምህርቲ ዝጀመርዮ ቅንጣምንጢ ነይሩ ኣብቲ እዋን። ነዚ ዝሞተ ዓዲ ብልምዓት  ማለት እዩ  ብተነፃፃሪ ነገር ንቅድሚት ከግስግስ ዝኽእል  ተበፂሑ ኣሎ ማንም ዓለም ዝፈልጦ እዩ። ብቀሊሉ ድማ ኣይመፅአን።ለይትን ቀትርን ድቃስ ተሳኢኑ እዩ መፂኡ።ድሕሪ ተሃድሶ ናበይ ኢና ንኸይድ ተባሂሉ ምስ ተነፀረ እዙይ ተዘይ ፈቲሕና ድማ ከምቲ እትዝክሮ መደራጉሕ ኣብ ዝባና እዩ ዝብል መለስ ዝሃቦ ኣስተምህሮ ዓብዩ ነይሩ። ዲሞክራሲ ሰላም ምዕባለ ብፍላይ እነተዘይ መፂኡ እቲ ህዝቢ እንተ ጠምዩ ክለዓል እዩ። እዛ ሃገር ክትብተን እያ። ብሃገር መንፅር እዩ እቲ ነገር ዝረአ። በዙይ ለይትን ቀትርን እቲ ህዝቢ ሰሪሑ ልምዓት ኣምፂኡ።

ኣብዚ ቀረባ ዓማውቲ ግን ቁሩብ ናይ ምዝሕሓል  እናመፀ፤ ህዝቢ ናይ ምድማፅ እውን እናነኣሰ፣ እቲ ቃልሲ ኣብቲ ውሽጢ ውድብ እውን ጥንክር ዘይምባል ኣብቲ ዲሞክራስያዊ ትሕዝትኡ እናፎኾሰ መፂኡ። ስለዚ ኮፍ ኢልና ክንሪኦ ኣለና ተባሂሉ። ሕዚ ተወሰኽቲ ሽግራት ክህልው ይኽእሉ እዮም። ብኤርትራ ብገለ ዝመፁ እዙይ ንፈልጦ ኢና ከም ዘሎ። ውሽጥና ተዘይዓርዩ ግን ናይ ደገ እውን ክነዕርዮ ኣይንክእልን ብዝብል እዩ ኮፍ ኢልና ንሪኦ ዘለና ። ኣብቲ ዲሞክራሲ እውን ከም ዝበልካዮ  እቲ ሽግራትና ኣቐሚጥናዮ ኢና ሓደ ክልተ ሰለስተ ኢልና። ሕዚ ተሃድሶ ከም ዘቐመጦ ንሕና ካፒታሊዝም ኢና ክንምስርት ንደሊ ዘለና። ካፒታሊዝም ንምምስራት ዝመርሖ ዘሎ ድማ መን እዩ እተ ላዕለዋይ ምሁር እዩ ማለት እዩ። እዚ ምሁር እዙይ ድማ ንባዕሉ ድኻ ዝነበረ ቀሊል ናብራ እናነበረ ሃፍታም ክፈጥር እዩ። እዙይ ኮሚትመንት የድልዮ እዩ። ኮሚትመንት ስለ ዘድልዮ ሓደጋና ከምዙይ ዝበለ ኣመራርሓ ሓይሊ ክሽርሸር ይክእል እዩ። ፀረ ዲሞክራሲ ክኸውን ይኽእል ግዕዝይና ክኣቱ ይኽእል ትምክሕቲ ፀቢብነት ንብሎ መሸፈኒ ክገብሮ ይክእል። መፍትሒኣ ድማ ዘቐመጣ ሓደ ኣብቲ ውድብ ቀፃሊ ቃልሲ ምግባር። ልዕሊ ኩሉ ድማ ሓፋሽ ውዳበታት እናተወደበ ክውንጥር  ነቲ መንግስቲ ምግባር እዩ። ኣበዙይ ደኺምና ከም ዘለና ኣብቲ ውድብ ጥንክር ዝበለ ቃልሲ ኣይተኻየደን ድኽመት ኣሎ ተባሂሉ እዩ። ኣብዚ ናይ ሓፋሽ ማሕበራት እውን ከምቲ ትፈልጦ እተን ማዕበራት ኣብ ልምዓት ዓብዪ ተራ ይፃወታ እየን። ነቲ መንግስቲ ግን ፅዕንቶ ኣይገብራን። እቶም ማሕበራት ጠርነፍቲ መብዛሕተኦም ኣባላት ውድብ እዮም። እዙይ ብውድብ ዝተገልፀ እዩ ኣነ ጥራሕ ዘምፀኦ ዘለኹ ኣይኮነን። ኣብ መዘጋጃ ቤት ጓል ኣንስተይቲ እንተተበዲላ ደቂኣንስትዮ ተወዲበን ዋላ ሰልፊ ገይረን ሒኽ ይብላ። ነጋዶ እንተተወዲቦም ሒኽ ክብሉ። መናእሰይ ሓረስቶት ፅዕንቶ ከሕድሩ ኣይገበርናን። ዝተወደበ ሓይሊ ጥንክር ኢሉ እንተኸይዱ ሕዚ ኣብ ወፃኢ እንተሪኢኻ እተን ማሕበራት ሰላማዊ ብዝኮነ መንገዲ ዓዲ ቀጥቀጥ እየን ዘብለኦ። ናይ ደሞዝ ሕቶ ናይ መሰል ሕቶ የልዕሉ። ኣብዙይ ሽግር ከም ዘለና እዩ። ካልኣይ  ከምቲ ዝበልካዮ እውን ተፈለየ ሓሳብ ንምምፃእ ነቲ ቃልሲ ይጠቅም እዩ። ንኣብነት ማልቲፓርቲ ሲስተም ኣሎ ዝተፈላለያ ፓርትታት ንምንታይ እዩ ኣድልዩ? ቅድም ኢሉ ዝተፈለየ መርገፂ እዩ ነይሩ። ደርጊ ምስ ተደምሰስ ወድያው እቲ ፕሮግራም ተስተኻኪሉ። እቲ ዕላማ እንታይ አዩ ኣድላይነት ዝተፈላለያ ውድባት ነቲ ዝተፈላለየ ኣረኣእያ ክሳብ ተወዲቡ ዘንፀባርቐሉ መሰል ክህልዎ ይኽእል እዩ እምበር ኣብቲ ፓርቲ ዘለዎ ሓሙሽተ ዓሰርተ መሰል ንምሕላው ኣይኮነን። ነቲ ህዝቢ እዩ። ናይቲ ሕብረተሰብ ዝተፈላለየ ኣረኣእያ ዝውክሉ/ዘንፀባርቑ ውዳበታት ክህልዉ ክንተባበዕ ኣለና፤ ዝተፈለየ ሓሳብ ዘይምድማፅ ኣሎ፤ ዓፊንካ ዝመፅእ ለውጢ የለን። ኣብዙይ ብርክት ዝበለ ሕፅረታት ከም ዘለና ተገምጊሙ እዩ።

ውራይና፦ ከምዘለኒ ሓበሬታ እቲ ፀብፃብ እውን ክቐርብ ከሎ ኣብቲ ናይ ሕዚ ገምጋም ህወሓት ትግራዋይነታ ኣይኮነን ዘገድሳ ማሕበራዊ መሰረታ ግዛዓ ዝብል ኣሎ ኣብኡ፤ እዙይ ምባሉ ጥራሕ ዘይኮነስ እንታይ ንዓዲ ዝጠቅም ሓሳብ ዘለዎም ከምዙይ ክኾን ኣለዎ ዝብሉ፤  “ናይ ፅግዕተኛ ምብስባስ  ሓይሊ እዮም ክውቅዑ ኣለዎም” እያ እታ መንፈስ ኣነ ዝተረዳእክዋ። ከም ተጋሩ ናይ ባዕልና መንነት ናይ ባዕልና ሕቶታት ኣለውና። ካብ ኢትዮጵያውነት ነፂልና ንሪኦ ዘይኮነስ ግን ከም ተጋሩ ኣብዛ ዓዲ ከመይ ኢና ንኸውን ሓደጋ ክመፀና ከሎ ከምዚ ናይ ሕዚ እንታይ እዮም ውሕስና ናይዚ ህዝቢ ኢልካ ክትመያየጥ ኣለካ። ሓሳብ ክተምፅእ ኣለካ። እዙይ ንዝመያየጡ እዙይ ጀሚሮም ንዘለው መናእሰይን ዓበይቲ ሙሁራት ወይ ተጋደልቲ  ከቕርቡ እንከለው እዞኦም ናይ “ፅግዕተኛ  ምብስባስ ሓይሊ እዮም ክውቅዑ ኣለዎም” ዝብል እኒሄ። ኣነ እዙይ ፅቡቅ ፖለቲካዊ  መድረኽ ይፈጥረላ ንትግራይ ዝብል እምነት የብለይን። ማለትሲ ሓሳብ ክመፅእ ኣለዎ ከም መሰል ጥራሕ ኣይኮነን። ከም መሰል እዩ ጥራሕ ትብለኒ እንተኮንካ ኮንስቲቱሽናል ራይት እዩ። ግን ከም መሰል ዘይኮነ ከም ጠቓሚ ዶ ክውሰድ የብሉን? ውድብ እውን ክተተባበዖ ዘለዋ ነገር ዶ ኣይኮነን?

ፍስሃ፦ እንታይ ይመስለካ ኣነ ዝሪኦ ሓደ ቅድም ከም ዝበልኩኻ   ሕብረ ፓርቲ  ስርዓት ንምንታይ እዩ ዘድሊ ናይቲ ሕብረተሰብ ኣተሓሳስባታት  ክሳብ ምውዳብ ደረጃ ዝኸይድ ማንም ዘይህቦ ዘይኸልኦ መሰል ‘ዩ እዙይ መሰረታዊ ነገር እዩ። እዙይ ምህላው ግን እንታይ ይጠቅም ኣብኡ እንከሎ ሓሳባት ክዝርዝር ከሎ ዝጠቅሙ ነገራት እንተሃልዩ ንምውሳድ። ዝጎድእ ነገር እንተሃልዩ እውን ንምርድዳእ። ዋላ ፖሊሲ ዘቀይር፣ ኣሰራርሓ ዘቅይር  ቡዙሓት ሓሳባት እውን ጠቀምቲ ሓሳባት እውን ክመፅእ ይክእል እዩ ከምቲ ዝበልካዮ። መሰል ጥራሕ ዘይኮነ በዚ መሰል እውን ናብ ተግባር ዘእቱ ዕድል ይህቦ ማለት እዩ። ካብ ብተናፀል ተወዲብካ ምንቅስቓስ። ካልኣይ ከም ትግራወይ መጠን እንታይ እዩ ኣብ ተጋሩ  ዘለው ሽግራት ተላዒሉ እዩ። እዙይ ኣብ ትግራዋይ ዘሎ ሽግር ዘለው ተፈናቀልቲ ይኹኑ እቶም ገለ መለ ብደንቢ ኣድሬስ ክንገብሮ ኣለና ምስ ፌዴራል መንግስቲ ምስቶም ዝምልከቶም ውድባት ከፍ ኢልና ተረዳዲእና ክሳብ መወዳእታ ፀገማት ክፍታሕ ዝብል ምርድዳእ ኣሎ። እዙይ ተጋሩ ጥራሕ ኮይኖም ዘይኮነስ ማንም ህዝቢ እንተኾነ እውን ሓደጋ እዩ። መፍትሒኡ ግን ህወሓት በይኑ ክፈትሖ ኣይክእልን። ሕዚ ኣብዚኣ ጫውጫው እንተበልና ትግራዋይ ተበቲኑ ኣሎ ፈቆድኡ  ኣብዙ ዘሎ  ዲሞክራቲክ ውድባት ተረዲኦም ክም ናቶም ህዝቢ ገይሮም፤ ምከንያቱ ሎሚ ንትግራይ ተጀሚራ  ፅባሕ ድማ  ናብ ኣምሓራ እያ። ተጀሚራ ኣላ ዳርጋ ነንርእሶም እውን ንስኻ ኣማሓዳሪ ኔርካ ንስካ ገለ ኔርካ ምቅፃል ጀሚሮም መወዳእታ የብሉን ብዘርኢ ዝለዓል ነገር። መፍቲሑኡ ድማ እንታይ እዩ ብሃገር ደረጃ ዘሎ ሽግራት ምዕራይ እዩ። እቲ ስርዓት ክህሉ፤ እቲ ናይ ፀቢብነትን ትምክተኝነትን ተቓሊስና  መልክዕ ክነትሕዞ እዩ። እዙይ መልክዕ እንተኣትሒዝናዮ ብሃገር ደረጃ ውሕስና ይረክብ ኣሎ። እዘይ ልዕሊ ኩሉ ብርኽ ኢልና  ክንሪኦ ከም ዝግበአና ኢና ተረዳዲእና። ካብኡ እዚ ናይ ፅግዕተኛ ሓይልታት ኣተሓሳስባ ትብሎ ከምዙይ ኢና ተጋሩ ኢና  ዝብል ኣይኮነን፤ እንታይ እዩ እቲ ክንርደኦ ዝግባኣና ኣብ ፌስቡክስ ግዛዕ ዘሎ ገለገሊኦም ንህዝቢ ትግራይ ዘይውክሉ ኣምሓሩ ንፈልጠኩም እንዲና፣ ትግሬ ከምዙይ ዝበልኩም እንዲኹም ዝብል ምንም ንህዝቢ ዝጠቅም ኣይኮነን ዝጎድእ እምበር። እዙይ ፀቢብነት እዩ። ፅግዕተኝነት ኣተሓሳስባ እውን እዩ ክንቃለሶ ኣለና። ካልኣይ ብሽም ተጋሩ ዝብል ብሽም ሃገራዊ ትንተና ዝብል ምስ ፀላእቲ ዘሰልፍ ኣተሓሳስባ እንተሃልዩ ክንቃለሶ ኣለና። ፅግዕተኛ ኣተሓሳስባ ማለት ነቲ ህዝቢ ዘይጠቅም ማለት እዩ ካሊእ ትርጉም የብሉን። ከምዚኦም ዝበሉ ተጋሩ ይኹኑ ካልኦት እናተቓለስና መፂእና ሕዚ እውን ክንቃለሰ ኢና። ብምንታይ ኢና ንቃለስ እቲ ዕላማ ይጠቅም ዶ ኣይጠቅምን ኢልካ ምስ ህዝቢ  ብምምይያጥ እዩ። እቲ ኣተሓሳስባ ቃልሲ ብበትሪ እንተመፂኡ ድማ ፀረ ሕገ መንግስቲ እዩ ናብኡ ኣንከይድን። ብሰላም ንዝንቀሳቐሱ ድማ እቲ ኣታሓሳስባ ይጠቅም ዶ ኣይጠቅምን ፅግዕተኛ መንገዲ ድዩ ዝወስድ ኣይኮነን ዝብል ግን ክሳብ መጨረሽታ ክንቃለሶ ኢና። ፀላኢ ዝበሃል ኣበሃህላ እንታይ እዩ ፀላኢ እቲ ድኽነት እዩ ፀላኢ ወይ ድማ ካብ ሕገ መንግስቲ ወፃኢ ብዕጥቂ ኣልዒሉ ሃገር ከሸብር ዝክእል ምንቅስቃስ እዙይ ፀላኢ ዝበሃል። ዝተፈላለዩ ውድባት ዝተፈለየ ሓሳብ ሒዞም እንትመፅኡ ፀላኢ ኣይኮኑን እዚኦም በቲ ናይቲ ውድብ ውሳነ ፀላእቲ ኣይኮኑን። ተፈለየ ሓሳብ ኣለዎም ነታ ዓዲ ይጠቅም ዶ ኣይጠቅምን ሓሳቦም ፅግዕተኛ መንገዲ ክኸውን ይኽእል እዩ ዲሞክራሲያዊ መንገዲ ዘትሕዝ ክኸውን ይኽእል እዩ በዚ ሌቨል ክግበር ይከኣል። ኣጠቃላሊ ግን ናብ  ህውከትን ዕግርግርን ብዘምርሕ መንገዲ ውሽጣ ውሽጢ ይኹን ብሽፋን ይዅነ ዝኸዱ ሕገ መንግስቲ ዘፍርሱ ሰባት ፀላእቲ እዮም ኣሸበርቲ እውን ይበሃሉ ማለት እዩ። በዚ ደረጃ ይረአ። ኣብቲ ምይይጥና ግን ኣብዛሓ ህዝቢ ነዳምፆ። ዝተፈለየ ሓሳብ ንስማዕ ዋላ እቲ ሙሁር ዝመስሎ ክስምዑ ዋላ ንመናእሰይ እዝንና ክሰፍሕ ኣለዎ። እዙይ ድማ ይጠቕመና እዩ። ዘይረኣናዮ ነገር ክንርኢ ኢና እዙይ እዩ እቲ ምይይጥ ኣብ ዝነበርኩሉ ተፈለየ ሓበሬታ እንተሃልዩካ ኣይፈልጥን።

ውራይና፦ እወ ናይ ህዝቢ ሕቶታት ኣመላልሳ  ኣብ ግዜ ዕጥቃዊ  ቃልሲ ፅቡቅ ነይሩ ዝብል ይለዓል እዩ። ሕዚ ግን ንኣብነት  ናይ እምባ ሰነይቲ ሕቶ ክለዓል ከሎ እቲ ዝተኸየደሉ ከይድታት ነቲ ህዝቢ ብጣዕሚ ዘቖጠዐ እዩ። እቲ ህዝቢ ትፈልጦ ኢካ ተቃላሳይ ህዝቢ እዩ፤ ተወደበ ህዝቢ እዩ። ዝነቕሐ ህዝቢ እዩ። ሕጊ እውን ኣይጥሕስን ኣብቲ ከይድታቱ ተኸታቲለ ካብ ዝፀሓፉ ሓደ እየ ክሳብ ዝፍረጅ ማለት እዩ። ናይ ውድብ መሪሕነት ግን ነዙይ ዝኣልየሉ ዝነበረ፤ ነዚ ዝህቦ ዝነበረ መልስታት በቢ እዋኑ ነቲ ህዝቢ ኣዕርዩ ዘኾሪ እናተነፀለ ክኸይድ ዝገብር እዩ ብሓይሊ ማለት እዩ። ካብ ናትካ ልምዲ እውን ካብታ ናይ እምባ ሰነይቲ እውን ናይ ህዝቢ ሕቶን ኣፈታትሕኡን  ዝምልከትን ናይ ውድብ ልምዲን  ምስታ ናይ ሕዚ ዘላ ብምንፅፃር እንተተካፍለና

ፍስሃ፦ እንታይ ኣሎ ይመስልካ ንእግረ መንገደይ እታ ናይ እግሪ ፅላል ትበሃል ክፍሊ ህዝቢ እናሃለና ፍርዲ ባይቶ ይውስኑ። ይግባይ ናብ ክፍሊ ህዝቢ ይመፅእ። በቢዘቡኡ ህዝቢ ኣኪብና ንውስኖ ህዝቢ ይምስክር። ሕዚ ሎሚ ስርዓት እዩ፤ ዓቃቢ ሕጊ ኣሎ፣ ፍርዲ ቤት ኣሎ፣ መንግስታዊ መልክዕ ክንሕዝ ከለና ተፈልየ ነገር ኣሎ። እቲ ናይ ነበለት ተላዒሉ እውን እዩ። ናይ ነበለት ሕቶ ናይ ህዝቢ ሕቶ እዩ ተባሂሉ እዩ። ውልቀ ሰባት ዘላዓዕለዎ ኣይኮነን ገለመለ ኣይኮነን። ነቲ ሰላም ዝዘርጉ ኣይኮኑን። ናይ ህዝቢ ሕቶ እዩ እዙይ ተላዒሎ እዩ።

ውራይና፦ ኣብኡ ግን ሕዚ ዝተደምደመ….

ፍስሃ፦ ክመፅአካ እየ። ናይ ህዝቢ ሕቶ እዩ። ክሳብ ሕዚ ናይ ተጋደልቲ ኣለው ኣብኡ፣ ስድራ ስውኣት ኣለው ኣብኡ፣ ምስ ውድብ እውን እምነት ኣለዎም። እምነት ኣለዎም ጥራሕ ዘይኮነስ ባዕሎም እውን እዮም ኣምፂአሞ እዚ ስርዓት እዙይ። ዋለ እቲ ሰላማዊ ሰልፍታት ሓደ ሓዲኡ ካብቲ ህዝቢ ዘይገመቶ ነገር   ዝተሓወሰ ከም ዘሎ ሪኢናዮ ኢና።

ውራይና፦ ኣብቲ ኣገላልፃ

ፍስሃ፦ ናይ ህዝቢ ዘይኮነ ገለገለ ውሳነታት ጭርሖታት ክህሉ ይክእል እዩ። ንህዝቢ ዘይውክሉ ዝገበሩ። ሓደ እዙይ እዩ። ናይ ህዝቢ ሕቶ ግን  ቅድሚ ናብ ነበለት ምኻደይ ከምዚ ናይ ነበለት ሕቶ ቡዙሕ ናይ ወረዳታት ሕቶ ኣሎ። ሰማንያን ሸውዓተን ወረዳ እዩ ነይሩ መጀመርታ። ንእሽተይ እያ እታ ባጀት ትመፅእ ከም ቁፅሪ ህዝበና እያ ትመፅእ። ጠቕላላ እናተበተነ ምንም ልምዓት ክተሳልጥ ኣይትኽእልን። ግን ድማ ሰማነያን ሸውዓተን ክፅናዕ እብከሎ ቡዙሓት ሰብ ሞያ ተኣኪቦም ካብ ዪንቨርስታተ እንድዩ ተፀኒዑ ስታቲክ ግን ኣይኮነን። ውዳበ ማለት ደረቅ ኮይኑ ዝነብር ማለት ኣይኮነን። ስለዚ ከም ውድብ  ክልል መንግስቲ እውን ክነፅነዖ ኣለና ዝብል  ወሲኑ ኣሎ። ነቲ ህዝቢ ኣሳቲፍካ ሰብ ሞያ ኣሳቲፍካ ናይ ዝተፈላለያ ወረዳታት እውን ኣለዋ ናይ ነበለት ሕቶ እውን ዝፅበያ ናይ ነበለት ሕቶ ምስ ተፈትሐ ክንቕፅል ኢና ዝብላ ማዓት ወረዳታት ኣለዋ። ስለዚ ክፅናዕ ምስ ተፀንዐ ለውጥታት ክህሉ ይኽእል እዩ። ምስ ህዝቢ ተረዳዲእካ ቤት ምኽሪ ገይርካ እዙይ ከም ፍታሕ ተቀሚጡ ኣሎ ክንሪኦ ኣለና ተባሂሉ። ኣብ ቤት ምኽሪ እውን ከም ዝተዘተየሉ ሰሚዐ ነይረ። ኣብዚ ቀረባ እውን ኮንፈረስ ተገይርሉ ኣሎ። እቲ ዋና ፀገም ንቲ ህዝቢ ክነረድእ ዘይምኽኣልና እዩ። ኮፍ ኣቢልና ተማይጥና ጠቅላላ ክረአ እንከሎ ሓቢሩ ክረአ ኢልካ ኣረዲእኻ ነቲ ህዝቢ

 ዝዓበየ ምርድዳእ ገይርካ ክንዲ እቲ ዝድለ ናይ ምርድዳ ስራሕቲ ስለ ዘይተገብረ እዩ እቲ ፀገም ፈጢሩ እየ ዝብል ኣነ።

ውራይና፦ ሓደ ውድብ ተቐባልነት ንክህልዎ ሰለስተ መሰረታዊ ነገራት ዘድልይዎ ይመስለኒ እቲ መንነቱ። እዙይ ሕዚ ኢትዮጵያ ካብ ዝመርሑ ዘለው ውድባት ብምብጋስ እየ ንዓይ ትርጉም ዝህበኒ። ሓደ ውድብ ህዝቢ ናተይ ክብሎ እንተኮይኑ ኣቦቋቁሉኡ ይውስን ከም ዘኮነ ይርዳእ ኣለኹ። ካልኣይ እቲ ውድብ ዝሕዞም ፕሮግራማት። ደው ዝበለሎም መትከላት ኣይዶሎጂ ክኾኑ ይክእሉ እዮም። ሳልሳይ ተግባሩ ማዓልታዊ ፍፃመታቱ ክኸውን ይኽእል እዩ። ኣነ ካብታ ናይ ኢትዮጵያ ኮንቴክስት ዘበልከዎ እዩ እምበር ዳህሳስ ኣካይደ ኣይኮነን። ሕዚ ህወሓት እንታይ ዕድል ኣለዋ ኣቦቋቁላኣ እዩ እቲ ሓደ ኣፈጣጥራኣ ካብ ህዝቢ ብዘይ ዝኮነ ይኹን ሓገዝ ናይ ደገ ክትብል ትኽእል ኢኻ ህዝቢ ሓቁፉ ዘዕበያ ውድብ ክትብላ ትክእል ኢኻ። ደሓር ርክባት የለን ማለት ኣይኮነን ኣፈጣጥራኣ ግን እዙይ እዩ። እዚ ዕድል እዙይ ግን ህወሓት ብእትገብሮ ዘላ ፍፃመታት ትስእኖ ኣላ ዝብል እምነት ኣለኒ። እቲ መሰረታዊ መትከላታ እውን ሽግር ዘለዎ ኣይኮነን፤ ነገር ግን ነዚ እተፈፅመሉ ኣገባባትን  እትፍፅመሉ ኣገባባት እዩ ዝፈልዮ ዘሎ እዩ። እቲ ውድብ ሕዚ ብዘለዎ ድኽመታት ከይትነፅጎ እቶም ዝበልኩኻ መሰረታዊ ነገራት ኣለውዎ። ስኽ ኢልካ ከይትሽከሞ ድማ ሕዚ ዝኒሄ ተግባራት ሕማቕ ኮይኑ። ዉድብ እዙይ እዙይ ፀገማት እኒሄዋ ክትመሃር ኣለዋ ብምባልካ ጥራይ ፅልኣት ይበፅሐካ ይበፅሐና ኣሎ። ከመይ ኢልካ ክኽየድ ኣለዎ ትብል?

 

ፍስሃ፦ ከምቲ ዝበልካዮ እቲ ታሪኻዊ ኣመፃፅኣ ሓደ ናይ ታሪኽ ምትእስሳር ፈጢሩ ኣሎ። ንውድብና ኣብ ኣድያቦ ህዝባውያን በዙይ ሓሊፎ እኮ እዩ ዝብላ ነይሩ። ሕዚ ተፈጥረ ዓበይቲ ዓወታት ኣሎ። ሽግራት እውን ተፈጢሩ ኣሎ። ንምንታይ እዩ መፂኡ ምስቲ ዓንተዎ ዝበልክዎ ምትእስሳር ፅቡቅ እዩ። ንሕና ኣብ ስልጣን ዘሎ ሰብ ንባዕሉ መስዋእቲ ገይሩ ለይትን ቀትርን ሰሪሑ። ቀዳመ ሰንበት ዕረፍቲ ዘይብሉ ሃፍታም ሰብ ምፍጣር እዩ። ኣብዙይ ፈተና ኣሎ እቲ ዝበልኩኻ እዩ ኣብ ስልጣን ኮንካ። ስለዚ ኣብዙይ ዘሎ ተፈጥረ ሽግር እዩ። ገሊኡ ስልጣን ከም መፃንሒ ይወስዶ። ገሊኡ ዘይውስን ኣሎ ንምንታይ እንተወሲነ ክጋገ እየ ዝብል። ገሊኡ ክሓድር እየ ዝብል እዙይ ኣናተደመረ እናተደመረ መፂኡ ኣብቲ ውሽጥካ ዲሞክራሲ ፅንዕ ፅንዕ ኢልካ ተቃሊስካ እቲ ኣተሓሳስባታ እናፅናዕኻ በቢእዋኑ ጥንክር ጥንክር እናበልካ ዘይምኻድ እዩ። እቲ ቀንዲ ሽግር ኣብቲ ፓርቲ እዩ። እዙይ ገምጊምዎ እዩ እቲ ምኽንያት። እዙይ ንኽፍጠር ድማ ባህርያዊ እዩ። ምናልባት እዙይ ኣብ ኣፍሪካ ዘየለ ስርዓት እዩ። ህወሓት/ኢህወደግ ኣጋጣሚ ኮይኑ ከምዚ ኢሉ መፂኡ እምበር ኣብኣየናይ ኣፍሪካ እዩ ኣብ ውሽጡ ምንቕቓፍ እናገበረ ናብ ፅግዕተኛ ሓይሊ ምብስባስ ክኸይድ እየ እናበለ ዝኸይድ። ከምቲ እትፈልጦ ኣብ ኣፍሪካ  እቶም ሚኒስትራት ሚሊየነራት እዮም። ናይ ኢንቨስተራት ፀዊዕኻ ንሳቶም እዮም ዝመፁ። ኣብ ኣውሮፓ ኣብ ኣሜሪካ ከይድካ መን እዩ ዝመርሖ እቲ ካፒታሊዝም እዩ ዝመርሖ። በዚ ምኽንያት ንግዕዝይና ነዃል የለን። ኣብ መነግስቲ ስልጣን ኮይንካስ ንምምዝማዝ ባይታ የለን ዝተወደአ እዩ። ኣብ ኣፍሪካ ግን ከምኡ እዩ። ስለዚ እዙይ እዩ እቲ ሽግር ድሕሪ ሓሙሽተ ዓመት እውን ክመፅእ ይኽእል እዩ። ሕዚ ኣዕሪና ድሕሪ ዓሰርተ ዓመት እውን ክመፅእ ይክእል እዩ። ኩሉ ግዜ ግን ኣብቲ ውሽጢ እቲ ውድብ ቃልሲ እናረሰነ ንህዝቢ እውን ከም ዝደፍአካ ዝቑስቁሰካ እቲ ውዳበታቱ እናበርተዐ እንተኸይዱ እቲ ካፒታሊዝም እንተተመስሪቱ ይውዳእ ኣሎ እቲ ሽግር። ስለዚ ከምቲ ዝበልካዮ ሕዚ እቲ መንእሰይ እውን ሓደ እቲ ታሪኻዊ ነገር ይሪኦ ኣሎ። መስመር ይሪኦ ኣሎ። ኣብ መንጎ ጭንቂ ኣሎ ዝብል መፍትሒ ዝመስለኒ ኣነ እቲ ውድብ ክዕረ ምግባር እዩ።

ውራይና፦ ብኸመይ? በየናይ ኣገባብ?

ፍስሃ፦ እቲ ቃልሲ ተጀሚሩ እንድዩ ዘሎ። እንታይ ይመስለካ ሕዚ ከይዲ እንድዩ እዙይ  ኣብ ውሽጡ ተጋገየ ምኳኑ ውሽጡ ክፍትሽ ኣለዎ እቲ ዝመርሕ ዘሎ። እቲ ዝመርሕ ዘሎ ከይዓረየ ናብ ታሕቲ ምውራድ  መፍትሒ ኣየምፅእን። ስለዚ እዩ ድማ ኣብ ሚድያ ይኹን  ኣብ ገለ ንሕና እንታይ ሽግር ኣለና ኢልካ ምሕሳው ይከኣል እዩ።እዙይ ኣልሚዕና ከምዙይ ጌርና ቀሊል እዩ።ከምቶም ካልኦት ዝገብርዎ።ግን ተመሊሱ ሓዊ እዩ ዝኸውን።ነቲ ኣብ ታሕቲ ዘሎ ማዓት ዝሰርቕ ዘሎ እውን ግብፂየ ኤርትራ እንተበልና ተመሊሱ ሽፋን እዩ ዝኾኖ።ነቲ ሽግር ኣየቃልዕን ብዝብል ኤክስተርናላይዝ ተገይሩ ኣሎ። ተስፋ ኣለኒ ድማ ኩሉ ከመዓራረ እዩ። ተፈላለዪ ኣሰራራሓታት እውን  ወፂኦም ኣለው ንህዝቢ ክግለፅ እዩ ማለት እዩ። ኣብ ሙሁራት ይኹን ኣብ መንእሰይ ይኹን ኣብ ማሕበራት ይኹን እንታይ ንስራሕ ዝርዝር ወፂኡ ኣሎ። ሓደ እቲ ፓርቲ ምዕራይ እዩ እቲ መሰረታዊ ይመስለኒ።ካልኣይ ግን ኣብቲ መንእሰይ ዝስራሕ እዙይ ሃናፂ ብዝኾነ መንገዲ ደጋፊ ክኸውን ኣለዎ ማለት እዩ። ኣይፈልጥን ንገሊኡ ስልጣን ማለት ይጠቅሞ ይኸውን እዩ። ስልጣን ማለት ሕማም እዩ ብናተይ ቀዳም ኣይትፈልጥን ሰንበት ኣይትፈልጥ በዙይ ሓወይ ይበሃል በዙይ ግዛዕ ትበሃል። ከቢድ እዩ ህዝባዊ ዕላማ ስለ ዘለካ እምበር ተራ ሰብ ኮይንካ ደቂስካ ምሕዳር ዝበሃል ቀሊል ነገር የለን። ስለዚ እንታይ  እዩ እቲ መንእሰይ ክውደብ ኣብ ናይ ሙሁራት ዝበሃል እንተሃልዩ ክውደብ ዝተፈላለዩ ውድባ እንተሃልዩ እውን መሰሉ እዩ ነውሪ ኣይኮነን። ከምቲ ሕዚ ንስኹም ሚድያታት ጀሚርክምዎ ዘለኹም ሚዛናዊ ገይርካ ካብቲ ሓደ ካብቲ ካሊእ ሓሳብ እናመፅአ እቲ ህዝቢ ክፈልጥ እዙ ዘመቹ ባይታ ንኽፍጠር ምስ ተፈጥረ ድማ ብኣግባቡ ክጥቀመሉ ኣለዎ ዝብል ሓሳብ ኣለኒ። ክቃለስ ኣለዎ እንተተቃሊሱና እውን ኢና ክንዕሪ ንኽእል። እቲ ፓርቲ እውን ድፍር ኢሉ እንተተቃሊስዎ እዩ  በቢዝመፀ ደንገርገር ክብል የብሉን። ብሱሩ እውን ሓደ ፓርቲ ከልኦ ኣይከልኦ ኣይኮነን ህዝቢ ትግራይ መስዋእቲ ከፊሉ ዘምፀኦ እዩ ኩሉ ነገር። ኣነ ኣብ ስልጣን ሃልየ እገለ ኣብ ስልጣን ሃልዩ ዝከልኦ የለን። ካልኣይ እቲ መንእሰይ ንሱ ጥራሕ ዘይኮነ ንባዕሉ እውን ኢንተርናላይዝ ክገብር ኣለዎ። ንኣብነት ኣብ ወረዳታት እንተሪኢኻ ብምልኡ እቲ ወረዳ መንእሰይ እዩ። ኣብ ዞባታት እውን ልዕሊ ስሳ እዩ። ማዛጋጃ ቤት ኪድ መንግስቲ ሰራሕተኛ ኺድ ብምልኡ መንእሰይ እዩ። ኣብ ላዕሊ እዩ ዘሎ እቲ ቁሩብ ውሕድ ንሱ እውን ፅባሕ ዝወርድ እዩ። ስለዚ እቲ መንእሰይ ኣነ እንታይ እየ ዝገብር ዘለኹ ከመይ እየ ዘገልግል ዘለኹ ክብል ኣለዎ። ንኣብነት  ኣብ ሆቴል ክንጥቀም ከለና እናተመላለሱ ጢዒምኩም ዶ እንታይ ኣሎ እናበሉ ዓሰርተ ግዜ ይመላለሱ። ንምንታይ ነጋዳይ ገንዘብ ክረክብ ይደሊ እዩ። ማዛጋጃ ቤት ከይዱ ግልጋሎት ምስ ረኸበ ጢዒሙካ ዶ ዝብሎ የለን ምኽንያቱ ብቀጥታ ካብኡ ገንዘብ ኣይረክብን ንሱ ዝሸይጥ እንተኮይኑ ዕላማ እዩ ዝሸይጥ። ስለዚ ኣሕዋተይ ዝተሰውእሉ ዕላማ ይሸይጥ ኣለኩ ኢሉ ነቲ ዝግልገል ሰብ ከመይ ኣለኹም  እንታይ ኣሎ? ዘይትኸውን እንተኾይና እውን ከምዚኣ እድያ ኮይና ምባል፤ እዚኣ ቅርሺ ኣይተውፀአላን። እንተኣብዩካ እውን ከምዘኣ እንድያ ኰይና ክንሪኣ ድማ ካብኡ እንተኣብይዎ ድማ ቅርታ ሰማዒ ኣሎ። በቲ ኣታሐሳስባ እውን ንህዝበና ክነገልግል ኣለና። ወላዲና እዩ ሓውና እዩ ኢልካ ክተገልግል ኣለካ። እንታይ ክሕግዘኩም ዓልኩም ሓደርኩም ተዝብል እኮ ፍርቂ ምተመለሰ። ገፅ እኮ ይኣክል ኢሉ ይኸይድ። ሕዚ ኣብ ወፃኢ ዓዲ እንታይ ይገብሩ  good morning  እንታይ ክሰርሓልካ ገለመለ ይሓቱ ንምንታይ ካብታ ቤት ትምህርቶም ተማሂሮማ እዮም። ዜጋ ከመይ ጌርካ ከም ዝህነፅ መሰል እንታይ እዩ ፈሊጦማ ርእሶም ዝተቀየሩ ሰባት እዮም። ስለዚ ርእስና ክቅየር ኣለዎ። ንሕና እውን ሓላፍነት ንውሰድ። እንተሪኢኻዮ እኮ ብምሉኡ ኣብ ዪንቨርስትስ ፣ኣብ ምምሕዳረስ ፣ኣብ መዛጋጃቤታ፣ ኣብ ታክሳስ መንእሰይ እዩ ዘሎ። እዙይ ግን ኩሉ ነገር ናብ መንእሰይ ምድርባይ ኣይኮነን። ንሕና ግን ክንዕሪ ኣለና። ንሕና እንተዓሪና ድማ ፂዒርና  ነቲ መንእሰይ ክነምህሮ ኣለና። ስለዚ እቲ መንእሰይ ፀረ ውድብ ከይኸይድ ጨነቆ ዝበልካዮ ነገር እዙይ ሓደ ልቢ እዩ ዓብዪ ነገር እዩ። ግን ድማ እታ ልቢ ጥራሕ ከይዳ ከይዳ መቆፃፀሪ ዘይብላ እንተኮይና ነንርእስኻ ክስታይ ምኳን እዩ ዝመፅእ። ማሕበራት ኣለዋ ናይ ልበን ክዛረባ  ኣሰራርሓ ይውፃእ እዩ። ኣባልና እውን ውድብና ክምዙይ እያ እንተበለ ዝጠቅም የብሉን ናብ ሓዊ እዩ ዝኣቱ። ኣብ ሙሁራተ እውን ኣሰራርሓ ይውፃእ ኣብ ሚድያ እውን ኣሰራራሓ ይውፃእ።ዝተፈላለየ ሓሳባት ኣብ ምትእንጋድ ኣሰራራሓ ይውፃእ። እቲ ኣሰራርሓ ነቲ ህዝቢ ግልፂ ይኹን በቐፃሊ ድማ ክቃለስ ኣለዎ ዋላ ክውደብ ኣለዎ ዝብል ኣነ እውን እዙይ እዩ ዝረኣየኒ።

ውራይና፦ እቲ ዋና ፀገም ዘሎ ግን መንእሰይ ዓበዪ ብዝብል ግድን ብዕድመ ዘይኮነስ እቲ ትብዓት ዘለዎ ሰብ ዘይምፅጋዕ እዩ። ኣብ ጉዕዞ ውድብ ካብ ግዘ ናብ ግዘ እንዳማዕበለ ዝመፀ ዝመስለኒ ዓቕሚ ዘለዎ ሰብ ምድፋእ እዩ ኣብ ከክንዲ መሕቋፍ። ሓደ ኣብዙይ ከልዕሎ ዝደሊ ምሳኹም ዝነበሩ ተቓለስቲ ብፆትኩም ብዝኾነ ኣጋጣሚ ካብቲ ውድብ እንትወፁ ሰላም ንኽትብልዎም ኢኹም ትስከፉ፤ እዙይ ዓብዪ ሕመቕ እዩ ዝመስለኒ። ኣብ ቃልሲ ዝለዓለ ግደ ተፃዊቶም ቁልፊ መሪሕነት ዝህቡ ዝነበሩ ጀጋኑ ማዕሮ ሰላም ኣይብለካን ዓይነት ኣካይዳ ኣነ ይገርመኒ እዩ፤ ንምንታይ እዩ ከምኡ ዝኾን? ንሃትካ ትዕዝብቲ እንታይ እዩ?

ፍስሃ፦  ፅቡቅ ሓሳብ እዩ እንታይ ይመስለካ እዞም ሰብ እዚኦም እቶም ዝወፁ ኣብቲ ቃልሲ ናብዙይ ንምብፃሕ ዓብዩ ተራ ዝነበሮም  መራሕትና እዮም። እቲ ናይ ኣመራርሓ ተራ ካብ ሓደ ናብ ሓደ መጠኑ ክፈላለ ይኽእል ይኸውን። ኮሚቴ ኮይኖም ግን እቲ ሓደ ዓበይቲ ክልስ ሓሳብ ኣብ ምውፃእን ኣብ ምትግባርን ገሊኡ ኣብ ምትግባር ኣብ ምፍፃም ዝተፈላለዩ መንገድታት ግደ ነይርዎ እዩ። ኣብቲ ዕጥቂ ቃልሲ እዙይ ናይ እከለ እዙይ ናይ እከለ ተባሂሉ ኣይፍለጥን ከም ጉጅለ ኢና ንሓስቦ ነይርና። ስለዚ ከምቲ ዝበልካዮ እዞም ብፆት እዚኦም ዓብዩ ተራ ነይርዎም ብዝተፈላለየ መዳይ። ብመስዋእቲ ዝሓለፉ ከም ዕድል ካብ መስዋእቲ ዝተረፉ እዮም። ሕዚ እቲ ኣፈላላይ መፂኡ ኣብቲ ኣፈላላይ እውን ገሊኦም ተፈልዮም ነይሮም ተመሊሶም። ገሊኦም እውን ምስቲ ውድብ ተሓዊሶም ዋላ ኣባላት ኣይኹኒ እምበር ዳረጋ ኣብ ኩሉ ምንቅስቃስ ዘይፍለዩ ብፆት ኣለው። ካብቶም ዝወፁ ማለት እዩ። ናብቲ ግሁድ ተቓውሞ ናይ ትምክሕትን ገለን ዝኣተው ኣለው፤ ናብ ምንም ከይኣተው  ስኽ ዝበሉ እውን ኣለው። ኩሎም ከም ሓደ ኣይንውሰዶም ማለት እየ። ገሊኦም ድማ ጭልጥ ኢሎም ኣብ መስቀል ኣደባባይ ይቅርታ ዝሓቱ ኣብቲ ዕግርግር ዝተሳተፉ ኣለው ማለት እዩ። እዙይ ኣሎ አቲ ዋና ዝፈሊ ዕላማ እዩ እቲ ሰብነት ኣይኮነን ከምቲ ዝበልካዮ። እቲ ዕላማ ግን እንተተፈላልዩ ኣጋጣሚ እውን ሓቢርካ  ክትሰቲ ክትውዕል  ዘይትክእለሉ ክህሉ ይኽእል እዩ። ምኽንያቱ ምስቲ ዕላመ ዝቀርበካ ኢኻ  ምስቲ ብሓሳብ ዝጥዕምካ ኢካ ንስኻ ሓቢርካ ሻሂ ትሰቲ። ካብ ካሊእ ዕላማ ከይተላዓልካ ስለዚ በዚ ምኽንያት ምፍልይ መፂኡ ኣሎ። ካብዙይ ሓሊፉ ግን ሶሻሊ ከመይ ኣለኹም ኢልካ ክትራኸብ ከለኻ  ምውጋዕ ግን ክግበር ዘለዎ እዩ እምበር ነውሪ ኣይኮነን። ቁሩብ ቅሬታ ዝሓደሮም ክህልዉ ይኽእሉ። ኣብ ሓዘን ክትራኸብ ከለኻ  ሓደ ሓደ ግዜ ርክብ ይግበር እዩ። ብደንቢ ኮፍ ኢልካ ክትፃወት የድሊ እዩ። ሓደ ግዜ ብርዛፍ ተወዊኣ ሰበይቲ ኣውዓሎም ብምሉኡ ኣመራርሓ እዩ መፂኡ ዝተረፈ የለን ኮፍ ኢልና ናይ ቀደም ዝነበረ ኣዕለልና። ከምኡ እንተዘይ ጌርና ደኣ እንታይ ሰባት ክንበሃል። ስለዚ ኮፍ ኢልካ ዘይምውጋዕ ርእሰ ተኣማንነት ምስኣን እየ ዝወስዶ ኣነ። ኣብዙይ ገብሩ ይመፅእ ኣብ መንገዲ እንተረኺቦዮ ሰላም ኢለዮ ይሓልፍ ተወዲኣ። ኣብቲ ዕላመ ግን መሰረታዊ ኣፈላላይ ኣለና ኣብ መድረኻት እቲ ሓሳብ ህዝቢ ዘጥፍእ ምኳኑ ብግልፂ የብርህ። ንሱ እውን ብዝመስሎ ብግልፂ የብርህ። እዙይ ማለት እቲ ኣተሓሳስባና  እንተዘይ ኮይኑ እቲ ሶሻል ርክብና ገሊአም ብፆት ኣለዉ ኮፍ ኢሎም  ብደንቢ ዘውግዕዎም ኣለው። እናተቃረቡ እውን ኣለዉ። ምንም ማለት ኣይኮነን ከምኡ እዩ ክውሰድ ዘለዎ። ስለዚ እቲ ሶሻል ክነዕብዮ ኢና ፀገም የብሉን። ስዘሊ እቲ ዝበልካዮ ፀገም የብሉን ሓቢርካ  ሻሂ እንተሰተኻ  እንተውጋዕኻ ደስ ይብሎ እቲ ሰብ። ተኮራሪፍካ ምኻድ ግን ዝጠቅም ባህሊ እውን ኣይኮንን። ኣብቶም ናይ ኣሜርካ ሕዚ ትሪኦ ከምዙይ ኢኻ ኢኺ ክበሃሃሉ ትሪኦም ድሕሪ መረፃ ግን ተሓቋቁፎም ትሪኦም። እዚ ባህሊ ክነማዕብሎ ኣለና ።

ውራይና ፦ ካብቶም ናይ ስራሕትኻ ሓደ ኣብቲ ናይ ከተማ ድሬዳዋ ኔርካ መቐለ እውን ኔርካ ኣብ ናይ ከተማነት ኣካይዳ እነልዕሎ ሓደ ነገር እንታይ እዩ ኣዲስ ኣበባ ምምእኻል ምኽታም ጥራሕ ዝብል የንፀርፅረና እዩ። መንግስቲ ጥራይ ን ኣዲስ ኣበባ እዩ ዘልምዕ ዘሎ ኣዲስ ኣባበ እዩ ዘኸትም ዘሎ።  እዙይ ከመይ ኢኻ  ትርኦ?

ፍስሃ፦ እቲ ዋና ነገር ግን እንታይ እዩ ኣርባናይዜሽን ዝምልከት ዝወፀ ፖሊሲ ኣሎ። ቁጠባ እንታይ እዩ ከመይ ይኸይድ ከመይ ይዓቢ እንታይ ክንገብር ኣለና ዝብል ማለት እዩ። ብመሰረቱ ኣርባናይዜሽን  ዝመፅእ እቲ ገጠር ኮመርሻል ዝኮነ ሓረስታይ ክነፈጥር ከለና ንባዕሉ ጥራሕ ዘይኮነስ ንዕዳጋ ከፍሪ እንከሎ እናፍረና ንኸይድ ኣለና ሕዚ። እቲ ገጠር እውን ከምኡ እናተመርሐ ይኸይድ ኣሎ። እዙይ እንታይ ይፈጥር ሕልፊ ዝኾነ እቶት እናፈጠረ ይኸይድ እሞ ወፃእታት እውን ይዓቢ። ሓንቲ ክዳን ዝነበረ ክልተ ክዳን፤ ሞባይል ዘይነበሮ ሞባይል፤ ነዚ  ወፃእታት ንምብፃሕ ኣናእሽትይ ከተማታት ይፍጠራ። እዘን ኣነእሽተይ ከተማታት ግልጋሎት ክህባ ይኽእላ እየን። ዋና ነገር ግን ምስ ማኒፋክቸሪግ ናይቲ ሓረስታይ ዝገብራ እየን። በዚ ኣንፃር ቡዙሕ ዝኸድናዮ ነገር የለን። ፉሉይ ትኹረት ክግበረሉ ተባሂሉ ኣሎ እዩ። እተን ከተማታት ግን ምስ ዓበያ በቢ ደረጅኡ ቀደማይ ደረጃ ካልኣይ ሳልሳይ ደረጃ ከተማ ኢልካ ነቲ ከተማ ዝምጥን መሰረተ ልምዓት ክተማልእ ኣለካ። መብራህቲ ዝግበር መነገዲ ዝስራሕ ብመሰረቱ ነቲ ህዝቢ ኮይኑ ግን ነቲ ማኒፋክቸሪግ ብዝብል ግን ተሰሪዑ ኣሎ። ንኣብነት ኣብ ትግራይ ቀዳማይ ደረጃ መን እየን ካልኣይ ደረጃ መን እያ ዝብል ኣብኡ ዘድልያ ማይ ዝብል እዙይ ብደረጃ ሃገር ብሓባር ተረዳዲእና ንገብሮ ዘለና እውን እዩ። ምኽታም ምዓት እዩ ሕዚ ኣብ ትግራይ ተትሪኦ። ገሊኡ ኣብ ሰርቪስ ገሊኡ ኣብ ወርቂ ምእራይ ቡዙሕ ነገር ኣሎ።

ከምዚ ኣዲስ ኣበባ ዝበልካዮ ግን ኣነ ዝረኣየኒ ያው ኣዲስ ኣበባ ርእሰ ከተማ እዩ ብባህሪኡ ኣብኡ ኢነቨስት ዝገብር ናይ ወፃኢ ይኹን ውሽጢዓዲ ሰብ ቀልጢፉ ትርፊ ክረክብ  ዝደሊ ዓበይቲ ሆቴላት ክኸውን ይኽእል ገለ ፋብሪካታት ክኸውን ይኽእል። ዓለም ለኸ መንገዲ ኣየር ናብ ባቡር ዝኸይድ  ክኾን ይኽእል ብባህሪኡ ኣብ ካለእ ዓድታት እውን ሕዚ ኣብ ለንደን እቶም ዓበይቲ ትካላት ኣብቲ ማእኸል እዮም ዘለው። ኣብ ማንቸስተር ሊቨርፑል ድማ ንእስ ዝበሉ ኣለው። ባህሪኡ እዩ። እዙይ ግን ሽግር እውን ኣለዎ። ሓደ ኣብቲ ፍትሓውነቱ ዘይምብፃሕ ሽግር ኣለዎ። ካልኣይ እውን እቲ ገጠር ናብ ሓደ እናተኣከበ  ስእነት ስራሕ ዝስፋሕፋሓሉ ዕድል እውን ክህሉ ይኽእል እዩ። ስእነት ስራሕ ዝበዝሖ እንተኾይኑ ናብ ቅልውላው ዘእቱ  ከተማ ክኾን ይኽእል እዩ። ሕዚ በዙይ መንገዲ እዩ ባቡራት ዝስርጋሕ ዘሎ። ዓበይቲ መንገድታት ዝዝርጋሕ ዘሎ ብእኡ ምኽንያት እዩ። እዘይ ብሓፂሩ ለዋጣይ ዘይኽክን ይኽእል እዩ። ናይ መንግስቲ መኻይን ጥራሕ ዝሓልፋሉ ክኾን ይኽእል እዩ። ንቐፃሊ ግን መንፀፍ እዩ። እቲ በዓልሃፍቲ እውን ውፅእ እናበለ ክኸድ እዩ። ባቡር እንተረኺቡ ዓበዪቲ ኣስፋልት እንተረኺቡ። ካልኣይ እውን መተባብዒ እዩ ኣብ ክልላት እንተኸይዳካ ሕዚ እዚ ናይ ኢንድስትሪ ዞባታት ኣዋሳ ፣መቐለ ተጀሚሩ ኣሎ። ኣብ ኩሉ እናኸደ እውን እዙይ ክንህበኩም ኢና ሓሙሽተ ዓመት ናይ ታክሲ ሪሊዝ እንተኾይኑ ኣዋሳ እንተኮንኩም ሓሙሽተ፣ መቐለ እንተኸድኩም ሸውዓተ፣ ጎንደር እንተኸድኩም ከምዙይ እናተባህሉ እንተኸዱ እናተተባብዐ እናተስፋሕፈሐ ክኸይድ እዩ። ከም ፖሊሲ ግን እንታይ እዩ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሓደ ሓደ ሳምፕላት ይስራሕ እዩ ከም ንኣብነት ናይ ክላስተር ሲስተም ገዛ ቁፅሪ ምምዝጋብ ትኮድ  ገለ ዝበሃል መለስ እናሃለወ ተጀመረ እዩ ኣዲስ ኣባበ ተሎ ይወዳእ እሞ ምኽንያቱ ድሬዳዋ ጀሚርና መቐለ እናሃለኩ ጀሚሩ  ኣዋሳ ይጅምሩ ማለት ቅንጥብጣብ ኮይኑ ሕዚ ብጀርመን ተታሒዙ ሕዚ ይውዳእ ኣሎ ይመስለኒ፤ ኣብኡ ምስተጀመረ ናብ ኩሉ ናይ ምኻድ ከምኡታት ኣሎ። ከም ፖሊሲ ግን ኣዲስ ኣበባ ጥራሕ ከይስፋሕፋሕ እዩ  ኣብ ኩሉ ክስፋሕፋሕ እዩ እቲ ሓሳብ። ሽግራት ግን ኣሎ ኣብ ምትግባር።

ውራይና፦ ኣብ ከተማታት ካብ ዝተስፋሕፍሑ ሓደ ኮብልስቶን እዩ። ምናልባት ምስ ፍስሃ ተኣሳሲሩ እዩ ዝለዓል ከብልስቶን ከመይ እየ?

ፍስሃ፦ ኮብልስቶን ከመይ ኢና ጀሚርናዮ ቅድም ኣትሒሩ ሰፋሕቲ ኣብቲ መማህራን ክበብ ነይሩ። ብዝኾነ ድሬዳዋ ምስ ከድኩ ኣጋጣሚ ከዚራ ዝበሃል ከባቢ ኣሎ። ማእኸል ከተማ ፅላል ገለ ዘለዎ። ብእግረይ እናተጓዓዝኩ ኮብልስቶን ሪኤ ፍርስርስ ዝበለ። ኣይፈልጦን ነይረ ኣይረኣኽዎን ብድሕሪኡ ሰብ ሞያ  ዓበይቲ ዓዲ ናይቲ ከተማ  ፀዊዕና። ብፍላይ ሰብ ሞያ ነይሮም ኣብኣ እዙይ እንታይ እዩ ንዑናይ ኢለ ናብቲ ቦታ ወሲደዮም። እዙይ ናይ ፈረንሳይ መንግስቲ ባቡር ክምስርት እንከሎ ከምዙይ ሰፋሕቲ ነይሩ እናፈረሰ ከይዱ እምበር ኢሎምኒ። እሞ እዙይ ደኣ ዘይንገብር ሓደ ስእነት ስራሕ እውን ይቀርፈልና ተባሂሉ ክትዕ ተላዒሉ የዋፅእ እዩ ኣየዋፅእን ዝብል። ደሓር ንጀምሮ ኢልና ወሲና። ምስ ወሰና እምበኣር መንገድን መጓዓዝያን ይሓዞ እቲ እምኒ ፀረባ እውን እቲ እምኒ ይውፃእ እሞ ከምኡ ጌርና ክንጅምር ኢልና። ብድሕሪኡ ፀራቢ ስኢና ድሬዳዋ መብዛሕትኡ ምስናይ ኮንትሮባንዳ ከባቢ ስለ ዝነበረ ኣጋጣሚ ጋሻ ኣበራ ሞላ እውን ናይ ፅሬት ኣብኡ ይሰርሕ ነይሩ። ፀረብቲ ኣምፀአልና ኢልናዮ ካብ ኣዲስ ኣበባ ኣምፅኡ። ከመይ ከም ዝፀርቡ ነጊርናዮም ብዒስራ ሳላሰ መናእሰይ ጀሚርናዮ። ናብ ኢንተርኔት እንናኣቲና ከመይ ከም ዝነፀፍ ሪኢና እቶም ሰባት እውን ይፈልጥዎ ነይሮም። ሓሸዋ ብታሕቲ እናገበርና  ሽዑ ጀሚርና።  ኣብ ድሬዳዋ  ድሕሪ ቴስዓን ሸውዓተን ብፍላይ ኣረዲእናዮም። እንጀራ ጥራሕ ፍጠሩልና እምበር ክንሰርሕ ኢና ኢሎም። ካብኡ ሓደ ሽሕ  ክልተ ሽሕ ሰላስተ ሽሕ ሓሙሽተ ሽሕ መንእሰይ ኣትዩ። ባጃጅ ዝገዝአስ ገዛ ዝገዝአስ ናብረኦም ቀይሮም። ብድሕሪኡ ኣርከበን ካሱ ኢላላን ከተማ ልምዓት ሚኒስትርን ምክትልን ነይሮም።ሃረር ኣኼባ ነይሩና ሓደ ኣርባዕተ ኪሎ ሜትሮ ኣንፂፍና ነርና እስኪ ንርኣዮ ተባሂሉ ተራኣዩ ዳሓር ናብ ላዕሊ እውን ቀሪቡ እኒ መለስ ተራእዩ እምበኣረ እዙይ ብደንቢ ስርዓት ነትሕዞ ተባሂሉ ጀርመን እውን መፂኦም  ብቲቪቲ ይተሓዝ ናብ ኩሉ ነግፋሓዮ ተባሂሉ እቲ ስራሕ እናተጋፈሐ ከይዱ ማለት እዩ።እዙይ እዩ እቲ ኣመፃፅእኡ ነይሩ እቲ ኣጋጣሚ።

ውራይና ፦ ኣብዛ ሃገር ዝመፀ ልምዓት ኩሉ ዝምስክሮ እዩ። ኣብ ትግራይ ግን ብእኡ መልክዕ ኣይመፀን እዩ። ህዝቢ ትግራይ ሕልፊ መስዋስቲ ከፊሉ እናሃለወ ኣብቲ መሪሕነት እውን እናተሓምየ እናሃለወ። ሰብ ሃፍቲ  ሰበ ስልጣን ከምዙይ በሉ እናተባህለ ኣብ ዘለዎ እዋን ክምተን ካልኦት ከም ዘይኮነት ጭቡጥ እዩ። ድሕሪ ተሃድሶ እውን ዝምስገነሉ  ኣብ ትግራይ ኣሎ ኣይብልን ኣነ። ኣብ ትግራይ እዚኣ ትበሃል ዓብዩ ምቅስቓስ ኣይተኻየደን። ምናልባት ብኡ ድዩ ዝግምገምስ ናትይ ተጋገየ ገምጋም እዩ?

ፍስሃ፦ ህዝቢ ትግራይ ቡዙሕ መስዋእቲ ከፊሉ እዩ ግልፂ ታሪክ እዩ። ንዘልኣለም እውን ብታሪኽ ሰፊሩ ካሊእ ህዝቢ ክመሃረሉ ዝነበረ ፅንዓት መስዋእቲ  ንወለዶ እውን ክሓልፍ ዝግባእ እዩ። ህዝቢ ትግራይ ግን ሕልፊ ስለ ዝተቃለሰ ሕልፊ ክረክብ ድማ ኣይተጋደለን። እንተነኣሰ ማዕረ ክጥቀም ኣለኒ ኢሉ እዩ ተጋዲሉ። ማዕረ ዶ ይጥቀም ኣሎ ምርኣይ ግን ፅቡቅ እዩ። ቀዳማይ ነገር ማዕረ ከጥቅም ዘይኽእል ወይ ሕልፊ ከጥቅም ዘኽእል ስርዓት የብልናን። ሕገ መንግስቲ ይብል ፓርላማ ውክልንኡ ኣወሳሰንኡ ኣብ ባጀት ቀመሩ ኩሉ ግልፂ እዩ። ከፈናፍን ብዘይኽእል እዩ ተቀሚጡ ሕገ መንግስቲ። ባጀት ኣወሳስና ቀመር ኣለዎ እታ ትግበአና ትበፅሐና። እዚኣ ሓንቲት ወሳኒት እያ። መሰረተ ልምዓት ዝምልከት ንሕና ብክልል ንውስን ብሃገር ደረጃ ዝውሰን ድማ ብሃገር ደረጃ ይውሰን። ተረፈ ግን ኣነ ህዝቢ ትግራይ ሓደ ሽግር እቲ ሪሶርስና ተበልዐ እዩ ሓመድና ተበልዐ እዩ። ኣብ ካልኦት ክልላት ማዓት መሬት ኣለዎም መዓት ክስታይ ኣለዎም። በዚ ህዝቢ ትግራይ ሓደ ዘኩርዕ ዝሰርሖ ናይ ሃፍቲ ተፈጥሮ ስራሕቲ  ንኢትዮጵያ  ገሊኡ ካብ ዕጥቃዊ ቃልሲ ኣትሒዙ ስለ ተጀመረ  ዘኩርዕ ነገር እዩ። ዝገርም እዩ። ክንደይ ደሪቁ ዝነበረ ለሚዑ እዩ። እዙይ ድማ ኣዶ ቆልዓ እንዳ ተሸከመት ንስራሕ ተባሂሉ አቲ መንግስቲ እውን ሞብላይዝ ገይርዎ እዩ ስኽ ኢልካ ኣይኮነን ሓደ ሓደ ግዜ እውን እቲ ልምዓት ኣፋኩስና እንተሪኢናዮ እቲ ንመሃረሉ ነገር እውን ኢና ንስእን። ስክኢሉ ኣይኮነን መፂኡ ድቃስ ተሳኢንዎ እቲ ህዝቢ ድቃስ ሲኢኑ፣ እቲ ሙሁር ድቃስ ስኢኑ፣እቲ መንአሰይ ድቃስ ስኢኑ ኩልና ዘምፃእናዮ እዩ። ሓደ ሕልፊ ዘምፀአ እውን የለን። ትምህርቲ እንተሪኢኻዮ ኣወዳድር ካብ ማንም ክልል ዝሰነፍና ኣይኮናን። ኣብ ጥዕና አወን ካብ ማንም ዝሰነፍና ኣይኮናን። ኣብቲ መሰረታዊ ነገር። ኣብቲ ተፈጥሮ ሃፍቲ ምክንኻን ካብ ማንም ንላዕሊ ዝሰነፍና ኣይኮናን። ኮመርሻላይዝድ ሕርሻ ኣብ ምፍጣር እውን ካብ ማንም ዝሰነፍና ኣይኮናን። እቲ ሽግር ግን  እንታይ እዩ  መሬትና ፀቢብ እዩ። እቲ ናይ ቴክኖሎጂ ኣጠቃቅማ ገና ብደንቢ ኣይኣተናዮን። ኣብ ገሊኡ ብፍላይ ጭቅጭቃት ኣሎ። እዙይ ብምኻድ መንፅር ዋላ እቲ ናይ ክልል ዳታ ብምርኣይ ዋላ እቲ ናይ ሃገር ደረጃ ረአይ ህዝቢ ትግራይ ታሕቲ እዩ ዝብል የብለይን። ኣበገሊኡ ኣብነት የርኢ እዩ። ንምንታይ ህዝቢ ሞብላይዝ ገይሩ ስለ ዝኸደ እዩ። በዙይ ሚዛን እንተሓዝናዮ ፅቡቅ እዩ።

ክልተ ግን ኣበሃህላ ኣሎ። ብሓደ ወገን ህዝቢ ትግራይ ተጠቂሙ ዝብሃል። ብዙይ ድማ ኣይተጠቐምና ዝብል። አቲ ትግራይ ተጠቒማ ዝብል መዕቀኒኦም መክላከያ ይብሉ። ገሊኦም ድህንነት ይብሉ። ገሊኦም ኣብቱይ ይብሉ። ትእምት ይብሉ ግዛዕ ይብሉ። ዝተፈለየ ተጠቕመ ኣይኮነን። ብርግፅ ትእምት ናይባዕሉ ልዕሊ ሰላሳን ሓደን ሽሕ ሰራሕተኛ ሒዙ  ተፈላለዩ ነገራት ኣብ ምልዓል ዓብዩ ተራ ኣለዎ። ህዝቢ ትግራይ ግን ሕልፊ ተጠቀመሉ ክንዲ ፍረ ጣፍ የለን። እዙይ ግልፂ ክኾን ኣለዎ እዙይ መላእ ህዝቢ ኢትዮጵያ  ክበርሃሉ ኣለዎ። መላእ ህዝቢ ኢትዮጵያ   እንተዘይ በሪህሉ ድማ ሓደጋ እዩ። ሓንቲ ኣብነት ክነግረካ ኣብቲ ናይ ቴስዓን ሸውዓተን ዕግርግር ኣብ ጥቁር ኣምበሳ ደኩተራት ኣመያይጠ ነይረ ሓደ ሰሙን። ሰሙን  ፀሪፎምና ደሓር ግን ንሰራሕተኛታት እናፈረሙ ከይዶም። ህዝቢ ትግራይ ብፉሉይ ይጥቀም ኣሎ ዝብል ኣልዒሎም። ኖ ኣይተጠቀሙን ዝበሉ ግን ኣምሓሩን ኦሮሞን ነይሮም። ኣበይ ዝነበሩ ኣብዛ መቐለ ዪንቨርስቲ ዝነበሩ። ሪአሞ ብሓደ ይብልዑ ብሓደ ይሰትዩ ነይሮም። ኣብዚኣ እማ ኣይትምፅኡና  ክሳብ ሎሚ ተደናግሩና ነርኩም ኢሎም ኣብ ካሊእ ንቃዎም ኢሎም ሓቢሮም ተቃዊሞም። ስዘሊ ኣበዙይ እውን ናብቲ ዪንቨርስቲ ዝመፅእ ዘሎ ምስክር ይኹን። ህዝቢ ንህዝቢ ይፋለጥ ይረዳዳእ። እዙይ ተዘይ በሪሁ ሓደጋ እዩ። ንሕና እውን ተበዲልና ኢና ዝብል ዓይነት እንተኾይኑ ዝበድለና ስርዓት የለን። ዝበድለና ስንፍና እኳ እንተሃለወ ግን ክሳብ ክንድዙይ ዝሞትና ጌርካ ምውሳድ ቁሩብ ተትሪእዎ እውን ፅቡቅ እዩ።

ውራይና፦ ብቀፃልነት ኣብ ዝህልዉ መድረኻ ክነራኸብ ተስፋ ይገብር ብዝተረፈ የቐንየለይ።

ፍስሃ፦የቐንየለይ ኣነ እውን ።