ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚኪኤል


ውራይና ኣብ እዋናዊ ጉዳያት ምስ ክቡር ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚኪኤል ምክትል ኣቦመንበር ህወሓት፣ በም/ቀዳማይ ሚኒስትር ማዕረግ መተሓባበሪ ጉዳያት ክላስተር ፋይናንስን ኢኮኖሚን ሚኒስትር መራኸብን ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂን ዝተገበረ ቃለ መጠይቕ ንመንበብቲ ኣቕሪባ ኣላ፤ ሰናይ ንባብ!

debrits


ውራይና፦ ኣብዚ ሐዚ እዋን ተጋሩ፣ ተጋሩ ብምዃኖም ጥራሕ በደል ይበፅሖምን ይፈናቐሉን ኣለው፤ ብፍላይ ኣብ ክልል ኣምሓራ፣ እሞ መሪሕነት ህወሓት ንዚ ነገር ከመይ ይከታተሎ ኣሎ? ዝገደሾም ኣይመስሉን፣ ኣይተሰመዖምን፣ ዋሕስ ኮይኖም ብትግሃት ክንቀሳቐሱ ኣይረኣዮን ዘለው ዝብሉ ሪኢቶታት ይድመፁ ኣለዉ እሞ ታይ ኢኹም ትገብሩ ዘለኹም?
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ብዛዕባ ናይ ተጋሩ በደል ኣይግደሹን ዘለው፣ ኣይስመዖምን ዘሎ እዞም መሪሕነት ህወሓት ዝብል ክብሃል ዘለዎ እውን ኣይመስለኒን። ብጣዕሚ እባ ይስመዐናን የገድሸናን። ካብቲ ካሊእ ብዝያዳ እዩ ክስመዐና ዝኽእል። ምኽንያቱ፡ ሓደ ተጋሩ ኢና ካልኣይ ድማ መራሕቲ ኢና። ስለዚ ድርብ ሓላፍነትን ስምዒትን ኣለና። እንታይ ትገብሩ ኣለኹም ዝብል፣ ክንገብሮ ዝግባእ ህድእ ኢልና ስሚዕትና ውሕጥ ኣቢልና ንቲ ነገር ከይጎሃሃር ተጠንቂቕና ንኾዶ ኣለና።
ከም ትግራዋይ ጥራሕ ኮይንካ ብዛዕባ እቲ ናይ ትግራይ ጥራሕ ተገዲሽካ ኣይኮነን ክርአ ዘለዎ። እቲ ፀገም ብሃገር ደረጃ ዝርአ ስለ ዝኾነ (ዋላ እኳ ብፍሉይ ተጋሩ ዒላማ ዝገብር ተኾነ) ከም ህወሓት በይንትና ንሰርሖ ኣይኮነን። ከም ኢህወዴግ ከም ሃገራዊ መንግስቲ ኮይንካ ዝርአ እዩ። ኣብ ዝተፈላለዩ ቦታታት ብፍላይ ኣብ ኣምሓራ ድምቕ ኢሉ ዝተረኣየሉ፣ ምስ ነበርቲ ተጋሩ እውን ብዙሕ ዝተረኣየሉ፣ ሐዚ እውን ዝርኣየሉ ዘሎ ንቕድሚት ገና መዕለቢ ዘይረኸበ ነገር እዩ። እዙይ ከም ትግራዋይ ወይ ከም ህወሓት መሪሕነት ኮይንካ በይንኻ ትሰርሖ ኣይኮነን። እንተወሓደ ምስ ብኣዴን ኮይና እቲ ነገራት ክንርኦ ኣለና ማለት እዩ። ካብኡ ሓሊፉ ግን እቲ ኣብኡ ዝርአ ዘሎ ምልክታት ንሃገር ዝምልከት ስለ ዝኾነ ከም ኢህወዴግ እትሪኦ እዩ እምበር ከም ህወሓት ንበይንኻ ተነፂልካ ትርኦ ኣይኮነን። ኣብ ቀረባ ብዕብይ ዝበለ ብግልፂ ብኢህወዴግ ደረጃ ተገሊፁ ኣሎ፤ እቲ ኩነታት ከጋጥም ተሎ ግን ብቐጥታ ምስ ብኣዴን ምስቶም ዝምልከቶም ሓለፍትን ኣመራርሓን ንዘራረበሉ ኢና፤ ዓብዪ ኣኼባ ክሳብ ዝመፅእ እውን ኣይንፅበን፤ በብእዋኑ እናተዘራረብና ኢና መፅኢና።
ስለዚ ድርብ ሓላፍነት እዩ ዘለና እቲ ሓላፍነትና ንዋፃእ ኣለና። ክንገብሮ ዝግባእ ነገራት እናገበርና ኢና። ቅድም ኢሉ እውን ዝርርባት ነይሮም እዮም እቲ ኩነታት ምስበኣሰ ብፍላይ ጥቕዓታት ምስኣጋጠመ ድማ ነብሲ ወከፍ ነገር ብኣካል እውን ብኻሊእ መራኸቢ እውን ንዘራረበላን ንከታተላን ኢና። ብስልኪ ከይተረፈ ከምዚኣ ትኸውን ኣላ እናበልና ዝፈልጥዎ ተኾይኖም ግቡእ ስጉምቲታት እናወሰዱ ክኸዱ፤ ዘይፈልጥዎ ተኾይኖም እውን ክፈልጥዎ ዝድለ ምምኽኻራት እንዳገበርና ኢና መፂኢና። ምኽንያቱ ህወሓት ብቐጥታ ናብኡ ከይዱ ዝሰርሖ ነገር ስለዘየለ ከምዚኣ ኢና ክንገብር ንኽእል። እተን ዘለዋ ፀገማት ግቡእ ትኹረት ተዋሂብዎን ክፍትሓ ንከታተለን ኢና። እቲ ዋና ግን እቲ ፀገም ናይ ትግራይ ጥራሕ ኣይኮነን። ንሱ ጥራሕ ብምክትታልን ብምፍታሕን ዝዓርፍ ኣይኮነን፤ ናይ ሃገር እዩ። ትግራዋይ ተጎዲኡ ብዝብል ጥራሕ ክንከድ ኣይግባእን። ኩሉ ይጉዳእ ኣሎ ኢልና ናብ መፍትሒ ክንከድ ኣለና ከም ዓዲ። እቲ ስርዓት እዩ ክድሕን ዘለዎ። ንዚ ብዝሕግዝ ኢና እናሰራሕና መፂኢና።
ውራይና። እቲ ሓደጋ ናይ ስርዓት እዩ ዝብል የስማዕምዕ እዩ። ከም ህወሓት ብቐጥታ ናብኡ ከይድና ክንገብሮ ንኽእል የለን ምስቲ ኣብኡ ዘሎ ኢና ክንረዳዳእ ንኽእል ዝብል እውን እሺ። ግን እቲ ኣብቲ ፀገም ዘጋጥመሉ ዘሎ መሪሕነት ክከላኸል እንተዘይከኣለ ኸ? ሐዚ እቲ ሽግር ዘጋጠመሉ ክልል ኣምሓራ ብኣዴን እዩ ዋሕስ ክኾኖ ዝኽእል ንቲ ዝብደል ዘሎ ትግራዋይ ህወሓት ኣይኮነን እንተይልና ፤ ብኣዴን ግን ኣይኮነን ዶ ዋሕስ ክኾኖስ እቲ ተግባር ኣፀያፊ እዩ ኢሉ እኳ ክኹንኖ ኣይከኣለን። ስለዚ ንዚ ርኡይ ዝኾነ ኣፀያፊ ተግባር ብዘረባ እኳ ክኹንኖ ዘይከኣለስ ከመይ ከይሩ እዩ ብተግባር ክከላኸል ዝኽእል? ብስሩ ንምንታይ ዝብሎ ኣካልስ የለን ድዩ?
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ንዚኣ ንምንታይ ዘይኮነና ኣይንብልን ንሕና ሐዚ። ክኹነን ስለ ዘይግበኦ ኣይኮነን። ክኹነን ነይርዎ ግን ልዕሊ እዙይ ኢና ክንርኦ ዘለና። እቲ ሓደጋ ዓብዪ እዩ ናይ ስርዓት ሓደጋ እዩ። ስርዓት ይፈርስ ኣሎ ዝብል ነገር እዩ ክመፅእ ዘለዎ። ንዝርዝር ፍፃመታት እዚኣ ንምንታይ እዚኣ ዘይትብልዋ ብዝብል ኣይኮነን ክፍታሕ ዝኽእል። እዙይ ስርዓት ንምፍራስ ዝግበር ተግባር እዩ ኢልካ ኣብኣ ኣእቲኻ ኢኻ ትርኣ፣ ኣተኣሳሲርካ ምስ ትርጉማ ክትሪኣ ኣለካ፤ ብዚኣ እያ ክትፍታሕ ትኽእል። ስለዚ ኣብዙይ ክፍተት ነይሩ እዩ ኢልና እኮ ገምጊምና ኢና ንሕና። ንታ ናይ ትግራይ ብትብል ጥራሕ ፈሊኻ ግን ኣይኮነን (ንሱ እውን ተኾኒኑ እዩ ከም ምኹናን መጠን) ከም ስርዓት ከም ዓዲ ናብ ዓብዪ ፀገም ንኣቱ ኣለና እዩ።
ንዚታት መግለፂ ዘይምሃብና መጀመርታ ክንረዳዳእ ሓባራዊ ቅዋም ክንሕዝ ብዝብል እዩ። ክሳብ ሐዚ ዝተረኣየ ፀገማት ግን ከም ፀገም ኢልና ብዝርዝር ኣቐሚጥና ኢና። ብኣዴን እቲ ፀገም ከጋጥም ከሎ ሕማቕ ተግባር አዩ ክኹነን ኣለዎ ኢሎም እንተዝገልፅዎ ፅቡቕ ነይሩ፣ ግን ንሳቶም ከምኡ ተዘይኢሎም ከዓ ንሕና ወፂእና ክንዛረብ ኣይንኽእልን፤ ብሓባር ኢና ክንግምንግም ንኽእል። ኣብታ ገምጋም ግን እዚኣ ንተጋሩ ጥራሕ ትምልከት ኣይኮነትን ንስርዓት እያ ኣብ ሓደጋ ተእቱ ንዓኹም እውን ዝልክም ህዝቢ ንህዝቢ ንምግጫው ሃገር ንምፍራስ እምበር ተጋሩ ጥራሕ ኣጥቂዕኻ ጠጠው ትብል ኣይኮነትን፤ ዕላማኣ ተጋሩ ንምጥቃዕ ስለዘይኮነት። እንታይ ድኣ ስርዓት ንምፍራስ ስለ ዝኾነት። ስለዚ እዙይ ብደንቢ ገምጊምናዮ ኢና። ንባዕሉ ብኣዴን እውን ኣይህሉን እዩ። ንተጋሩ ብምስኳን ኣቢልካ ንቲ ካሊእ ምውቃዕ እዩ። ኣብቲ ዝሓለፉ ስርዓታት ምስዓርን ንዚ ዝንሀ ስርዓት ኣብ ምትካልን ዝነበረ ጉዕዞ ግደ ህዝቢ ትግራይ ዝያዳ ስለ ዝኾነ ንዙይ ብምድኻም ኣቢልካ ንቲ ካሊእ ምውቃዕ እዩ። ብግልፂ እውን “ህወሓት እንድዩ ፈጢርዎም እቶም ካልኦት መሓዙት ውድባት ስለዚ ህወሓት ብምውቃዕ ንቶም ካልኦት ኣብኡ ተለኻ ትወዖም” እዩ እምበር “ትምሕሮም” ዝብል ኣይኮነን እቲ ምንቅስቓስ፤ ብስሩ እኮ ወያነ እንድዮም ዝብልዎ ንኢህወዴግ ዋላ ንቲ ስርዓት፣ ስለዚ ንቲ ፈጣሪኦም ወያነ ብምውቃዕ ንኹሎም ተፍርሶም እያ።
እቶም እታ ስርዓት ክትፈርስ ዝደልዩ ፀላእቲ እዮም ኣብ ተጋሩ ኣትኩሮም ዝኒሀው እምበር ህዝቢ እማ ይከላኸል ኣሎ። ናይ ሰናይ ምምሕዳር ወይ ናይ ልምዓት ሕቶ ዘለዎ ህዝቢ ምስ ተጋሩ ዘባእስ የብሉን። ዕላማ ዘለዎም ስርዓት ናይ ምፍራስ አዮም ትገራዋይ ፈልዮም ዒላማ ዝገብሩ ዘለው። እቲ ዕግርግር እዩ ዝተሓዋወስ ዘሎ እምበር እቶም ተጋሩ ዘጥቅዑ ዘለው እቶም ሰብ ዕላማ እዮም። እዚታት ንምርድዳእ ግን ግዜ ወሲዱ እዩ፤ እቲ ፀገም ናይ ስርዓት እዩ፤ ንቲ ስርዓት ንምፍራስ እዩ ዝብል ንምርድዳእ ነዊሕ ግዜ ወሲዱ እዩ። ስለዚ ንሕና ክንገብሮ ዝነበረና እቲ ውድብ መጀመርያ ናብዚ መደምደምታ እዙይ ክበፅሕ ኣለዎ ቀፂሉ ኸዓ ቃልሲ ክገብር ኣለዎ እቲ ፀገም ብመሰረቱ ንምፍታሕ፣ እምበር ንሕና ዘሊለና ኣቲና እዙይ ዘይበልካ እዙይ በል እንተይልና ካሊእ እዩ ክኾን እቲ ጉዳይ። በቲ ዝገምገምናዮ መሰረት ንቲ ቅድሚ ሐዚ ጌጋታት ስጉምቲ ክወስዱ እዮም ንቕድሚት እውን ጥቕዓት ከይበፅሕ ክከላከሉ እዮም ዝብል ትፅቢት እዩ ዘለና።
ውራይና፦ ኣብ ባይታ እንሰምዖም ዘለና ሪኢቶታት ዋላ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ እውን እናተፀሓፈ ዝቐነየ ግን እዞም መራሕቲ ብደንቢ ዘይግድሾም ከም ዘሎ መርኣያ ኣብቲ ክግበር ዝቐነየ ገምጋማት ብፍላይ ኣብቲ ናይ ኢህወዴግ ስራሕ ፈፃሚ ካብ ህወሓት ሰለስተ ጥራሕ እዮም ሙሉእ ተሳቲፎም ዝብል እዩ። እዙይ ድማ ማንም ዜጋ እቲ ኩነታት ኣስጊእዎ ኣብ ዘለሉ እዋን፣ እሞ ማዕሮ ናይ 15 ዓመት ጉዕዞ ኣብ ዝግምገመሉ እዋን ተበታቲንካ ፈቖዶ ደገን ካሊእን ምኻድ ብስሩ ታይ ይበሃል እዩ ዝበሃል ዘሎ። ብስሩ መራሕቲ ህወሓት ናብ ገዛእቲ ደርቢ ተቐይሮም ንታ ደርቦም ንምሕላው እምበር ንህዝቢ ምግዳሽ ጠጠው ኣቢሎም እዮም ዝብል እዩ ብዓብዩ ዝለዓለኩም ዘሎ። ድሕሪ እቲ ናይ ቤትምኽሪ ኢህወዴግ ገምጋም ዝተዋሃበ መግለፂ እውን ፃዕርታት ህወሓት ዘየንፀባርቕ ስል ዝነበረ ኣብቲ ገምጋም ወይ ተሰኩንኩም ወይ ብውነ ኣይነበርኩምን ዝብል ግምታት እዩ ዝወሃብ ነይሩ ካብ ሕብረተሰብ። ንቲ ንቑሕ ህዝቢ ትግራይ ዝወከሉ ምዃኖም ረሲዐሞ ድዮም? ዝኹሉ ተቓሊሶም ታይ ጉዱ? እዩ ክብለኩም ቀኒዩ እሞ እዚታት ከመይ ትሪኦ?
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ እ…ዋእ! ብመሰረቱ ዝገርም እዩ እቲ ገሊኡ ኣባሃላታት! ሐዚ ኣይነበሩን ዝብል ከመይ ኢሉ ይመፅእ? ኣብኡ እኮ ኢና ከሪምና። እቲ ሐዚ ዘሎ ስራሕ ፈፃሚ ጥራሕ እንተይኮነ እቲ ነባር ኩሉ እውን እኮ እዩ ኣትዩ ነይሩ። ከምቲ ዝገለፅካዮ ናይ 15 ዓመት እውን ስለ ዝኾነ እቲ ገምጋም እቶም ነባራት ስራሕ ፈፀምቲ ዝነበሩ ኣትዮም እዮም ነይሮም። ህወሓት ድማ ብዙሕ ስለ ዝተከአ ብንፅፅር ብዙሓት ኢና ነይርና ከም ህወሓት እንተሪኢኻዮ። ብመደብ መሰረት ብልኡኽ ንደገ ዝኸዱ ነይሮም ንሱ ልክዕ እዩ፤ ንሱ ድማ ክረምቲ ክረምቲ ኣብ ኣመሪካ ይኹን ኣውሮፓ ዘለው ተጋሩ መድረኻት ስለ ዘለዎም ክንከዶም ሓቲቶምና ስለ ዝነበሩ ምስኣቶም ምዝርራብ እውን ጠቓሚ ስለ ዝኾነ ብተልእኾ ናብኡ ዝኸዱ ነይሮም፤ ተዋፊሮም ብመደብ ማለት እዩ። ክንስርዞ እውን ምኸኣልና ነይርና ግን ኣቐዲምና ተማያይጥና ስለ ዝነበርና ፀገም የብሉን እቲ ዝተረፈ ይኣክል እዩ ኢልና ኢና ሰዲድናዮም፤ እቲ ናይ ወፃኢ ግን ዝስረዝ ኣይነበረን ብዓመት ክረምቲ ክረምቲ ዝገብርዎ ስለ ዝኾነ ክንከዶም ነይርና። ደሓር ከኣ ኣብቲ ናይ ቤት ምኽሪ ኣርኪቦም እዮም። ዝተረፈ ግን ተሳቲፉ እዩ ንቲ ነባር ሓዊሱ ማለት…
ውራይና፦ ግልፂ ንኹን እሞ እቶም ብመደብ ንወፃኢ ከይዶም ዝበሃሉ ዘለው ሰለስተ እዮም። ኣለምን፣ ዶር ኣዲሳለምን ኣመሪካ ነይሮም፣ ሞንጆርኖ ድማ ኣውሮፓ ነይራ….
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ …ኣይ ንሳ እማ ተሳቲፋ እኮ እያ..ዳርጋ ወዲኣ እያ ከይዳ።
ውራይና፦ ዋላ መንጆርኖ ነይራ ተይልና እውን ኣርባዕተ ኢኹም ትኾኑ እቲ ዝተረፈ ኸ ኣበይ ነይሩ ክበሃል እዩ? ብዝኾነ እገለ ነይሩ እገለ ተሪፉ ዝብል ገዲፍና፤ መሊእኹም ዘይምስታፍኩምስ ንቲ ዝነሀ ኩነታት ተሰሚዕኩም ጠመተ ኣይሃብኩሞን ንሱ እዩ ዘርኢ እያ እታ ነጥቢ እምበር እገለ ነይሩ ኣይነበረን ንምባል ኣይኮነን
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ እሞ ዝብለካ ዘለኹ እኮ ንቲ ኩነታት ብደንቢ ርኢናዮ ኢና፤ ድሕሪ እቲ ናይ ጎንደር ሰልፊ ሓምለ 5 ዝነበረ እኮ ክልተ ግዜ ተኣኪብና ኢና። ንቲ ዘጋጥም ዘሎ እዋናዊ ጉዳያት ክንግምግም ተኣኪብና፣ ንቲ ጠቕላላ ጉዕዞ ብዝምልከት ተኣኪብና ሪኢና ኢና ክልተ ግዘ። ካብኡ ሓሊፍና እውን ምስቶ ገሊኦም መሓዙት ውድባት ምዝርራብ ገይርና ነይርና ኢና። እቶም ንወፃኢ ዝኸዱ እውን እንደሃለው ኩላትና ትሸዓተይና እየ ዝብለካ ዘለኹ። ምስተን ኩነታት ዝተኣሳሰረስ ክልተ መድረኽ ገይርና ሓበራዊ መርገፅታት ሒዘና ኢና። ቅድሚ ናብታ ናይ ኢህወዴግ ምእታውና ኢና ክልተ ተቐራረባ መድረኻት ገይርና ካልኦቶም ዘይገበርዎ ምኽንያቱ ኣባና ዝተፈለየ ኩነታት ስለ ዘሎ ንተጋሩ ዘነፃፀረ። ስለዚ ኣየተሓሳስቦምን ዝብል ብስሩ ግደፎ ክኸውን ኣይኽእልን፤ ድቃስ እኳ ዘይህበካ። ከመይ ኢሉ ዘየተሓሳስቦም ዝብል ክመፅእ ይኽእል ተሓሰብካዮ ኸ? ንማንም ተወላዲ እናተሓሳሰቦ ከም ትግራዋይ መጠንስ ኣመራርሓ ኮይነካ ከመይ ኢሉ ከየተሓሳሰበካ ይተርፍ።
እንታይ ዝበሃል ጥቕሚ እሞ ኢኻ ክትሕሉ? ዓዲ ተፈሪሱ ታይ ዝበሃል ጥቀሚ ኣሎ። ኣይተሓሳስቦምን ዝብል ክመፅእ ኣይግባእን ስለ ዘይኸውን። እቲ ካሊእ ዜጋ ዘተሓሳስቦ ዘሎ ስቕ ኢሉ እዩ ዝጭነቕ እምበር በቐጥታ እውን ዝልውጦ ነገር ክህሉ ኣይኽእልን። እቲ ኣመራርሓ ግን ክልውጦ ዝኽእል እዩ፣ ዝሕተተሉ እዩ ዝቕ ኢሉ ክርኢ የብሉን፣ እቲ ዝጭነቕ ዘሎ ተወላዲ ንቲ ኣመራርሓ እዩ ክሓትት። ስለዚ ከም ኣመራርሓ ምጭናቕ ጥራሕ ዘይኮነስ ንቲ ኩነታት እውን ክትልወጦ ኣለካ። ስልጣንካ ተጠቒምካ ክትውስን፣ ነገራት ክልወጡ ክትገብር ግድን እዩ። ሓላፍነት ኣለካ ሓላፍነትካ ክትዋፃእ ኣለካ፤ እዚታት ኣተሓሳሲቡናስ ፍሉይ መድረኻት ኣካይድና ምርድድኣት ገይርና ኢና ከም ህወሓት። ህወሓት ዘበገሶ ኣኼባ እውን ተኻይዱ እዩ ምስቶም ካልኦት፤ ቅድሚ ናብቲ ስሩዕ ኣኼባ ምእታውና እየ ዝብለካ።
ናብቲ ዓብዪ መድረኽ ክንኣቱ ከለና እውን እቲ ብሐባር ከም ህወሓት ዝረኣናዮ ኢና ነቕርብ። ካብኡ ድማ እቶም ነባራት መራሕቲ እውን ስለ ዘለው ብወገን ህወሓት ውሒድኩም እሞ ዝተርፍ ነገር ኣሎ ዘብል ኣይኮነን። ከም ውድብ ኢኻ ትረኢ እምበር ብውልቀ ሰብ ኣይኮነን፤ ናብ ስራሕ ዝዋፈር ብመደብ ምትራፍ ፀገም የብሉን፤ ኣብ ኩሎም መድረኻት ኩሉኻ ትርከብ ማለት እኮ ኣይኮነን። ኩሎም ውድባት እውን ሙሉኣት ነይሮም እኮ ኣይኮነን። ስቕ ኢልካ ናብ ናይ ባዕልኻ ጣጣ፣ ናብ ሳዕስዒት፣ ናብ ዳንኬራ ብምኻድ ዝተረፈ ተልዩ ክልዓል ይኽእል፤ ምኽንያቱ ኣብከምዙይ እዝበለ ኩነታት ከምኣ ዝገብር ተልዩ ዓብዩ ጌጋ ስለ ዝኾነ፤ ብመደብ ምኽንያት ምትራፍ ግን ዝነበረን ዘሎን ዝህሉን እየቱ ፀገም የብሉን። እቲ ዝቐሪ ሰብ ክሳተፍ ድሌት ስለ ዘይብሉ ግን ኣይኮነን፣ ልኡኽ ኮይንዎ እዩ ዝተርፍ። ስለዚ ስለዘይስመዖ እዩ ዝብል ኣይሰርሕን።
እቲ ኣኼባ ድማ ናይ 15 ዓመት ጉዕዞ ገምጋም እውን ስለ ዝኾነ ሓሳብካ ኢኻ ተሸራሽር እምበር ብድምፂ ትውስኖ እውን ስለ ዘየለ ሓደ ጎደለ ክልተ ጎደለ ዘብል ኣይኮነን። ኣብቶም ገምጋማት ናይ ሓባር ምርድዳእ ይሃለውና ስለ ዝኾነ ግድን ብድምፂ ኢድካ ኣውፂእኻ ትውስኖ ኣይነበረን። ኣብቶም ኣተሓሳስባታት፣ ኣብቶም ፀገማት ምርድዳእ ምፍጣር፤ ኣብዙይ ድማ ሓደ እቲ ነባር መሪሕነት እውን ስለ ዝነበረ ብወገን ህወሓት ክቐርብ ዝግበኦ ተሪፉ ዝበሃል ኣይኮነን። ኩሉ ትሸዓቲኡ ይዛረብ ማለት ድማ ኣይኮነን፤ እቲ ዋና ምርድዳእ ትገብር እሞ ብዝተወሰኑ ይቐርብ። ኣብቲ ናይ ቤት ምኽሪ ግን ኩሉ ተሳቲፉ እዩ።ስለ ዘይተሰመዖም እትብል ግን ኣነ ብጣዕሚ እያ ትገርመኒ ዘላ፤ ዋእ ክትድቅስ እውን እኮ ኣይትኽእልን። ኣብቲ መግለፂታት ዝበልካዮ…እቲ መግለፂ ብህወሓት ዝወፅእ ኣይኮነን ከም ኢህወዴግ እዩ ዝወፅእ። ኣብኡ ድማ ገለ መሊኡ ዘይተገለፀ ነይሩ ኣነ እውን ሰሚዐዮ እየ፤ ግን ደሓር ብኣቦወንበር ክበርህ ተገይሩ እዩ። ሃይለማርያም እውን ከም መጠን ናይ ኢህወዴግ ኣቦመንበር ሓፈሻዊ እዩ ዘብርህ እምበር ንህወሓት ዝምልከት ኣየብርህን፤ ንሕና ኢና ዝርዝር ኣቢልና ክነቕርቦ ንኽእል ይሀው ድማ ነብርህ ኣለና ማለት እዩ።
እታ ኣብታ መግለፂ ዝተጣመመት እታ ናይ ወልቃይት ትምልከት እንድያ፤ ደሓር እውን ቀዳማይ ሚንስተር ሃይለማርያም መግለፂ ምስ ሃበ ብቶም ጋዜጠኛታት ምስ እታ ናይ ደንበር መዋሰኒ ተላዒጢጣ ቐሪባ እያ። እዙይ ልክዕ ከምኡታት እንዳበለ ምድንጋራት ከይፈጥር ክትትል ዘድለዮ እዩ ነይሩ፤ ንምንታይ ከመኡ ይኾን እውን ኢልና ኢና። ብስሩ ግን እቲ ናይ ወልቃይት ዝምልከት ክዘራረብ ከሎ እቲ ቤት ምኽሪ፤ ወልቃይት ዝምልከት ኣብ ጎንደር፣ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ወይ ዋሽንግተን ዝለዓል ዘይኮነስ ኣብ ትግራይ ዝለዓል አዩ ክኾን ዘለዎ እዩ። እዙይ ዘልዕሉ ዘለው ሰባት ድማ ከምቲ ቅድም ኢልና ዝበልናዮም ኣጀንዳ ንምፍጣር ብዕላማ እዩ እምበር ክለዓል ዘለዎ ሕቶ ኮይኑ እውን ኣይኮነን፤ እቶም ንቲ ስርዓት ከፍርሱ ዝንቀሳቐሱ ዘለዉ ኣካል እቲ ንህዝቢ ትግራይ ታርጌት ምግባር እዩ። ኣብቲ ናይ ኢህወዴግ ዝተላዓለሉ እውን ብኣዴን ሕቶ ስለ ዘለዎ ዘይኮነስ ኣብ መንገዲ ብዘይ ሕጋዊ መንገዲ ይለዓል ስለ ዘሎ ስርዓት ክሕዝ ኣለዎ ክለዓል እንተኾይኑ ኣብ ትገራይ እዩ ዝለዓል ማለት ናብ ትግራይ እዩ ዝቐርብ ብዝብል እዩ፤ ብዛዕባ እቲ ስርዓት ኣካይድኡ ንምዝራብ እዩ እምበር ዝተላዐለ ነገር ሃሊዩስ ትግራይ ስለ ዘይፈትሖ እሞ ክፈትሖ ኣለዎ ማለት ኣይኮነን። ከም ኣካይዳ ከም ስርዓት ከምኡ እዩ ዝግበር። ወልቃይት ኣብ ትግራይ ክልል ውሽጢ ስለ ዝርከብ ሕቶ ዘለዎ ተልዩ ንትግራይ የቕርብ እያ፤ ብዛዕባ ስርዓት ኣካይድኡ እዩ፤ ፈቖዶ መንገዲ ኣይኮነን ዝላዓል ንምባል እዩ።
ውራይና፦ እቲ ናይ መልቃይት ዝምልከት ግልፂ እዩ ዝመስለኒ ተደጋጊሙ እውን ይበዝርህ ስለ ዘሎ። ኣብኣ ግን ካብ ኣልዕለካያ እውን ምእንቲ ከይርስዓ፤ ኣብታ ናይ መዋሰኒ ናይ ክልቲኦም ክልላት እትምልከት ንነዊሕ እዋን ከይተፈትሐ ብምፅንሑ ዝብል ማዕሮ ክሳዕ ሃገራዊ ኣጀንዳ ኮይኑ ብቀዳማይ ሚንስተር ደረጃ ናይ ክልትኡ ክልል መራሕቲ ትውቀስሉ ከይኑ ቀሪቡ። ብስሩ እቲ ፀገም እንታይ እዩ? ንምንታይ ከ ክትፈትሕዎ ዘይከኣልኩም? ከም ዘለኒ ሓበሬታ ኣብቲ ዝተጣየሸ ኮሚቴ ኮይነካ እውን ማዕሮ ናብቲ ቦታ ብምኻድ ንቲ ጉዳይ ተኸታቲልካዮ ኢኻ እሞ ንማንም ሰብ ብዝርድኦ እስቲ እቲ ነገር ዝርዝር ኣቢልካ ንገረና
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ብ1984 ዓም እንድዩ ተኻሊሉ። እቲ ሐዚ ዘዛርብ ዘሎ ግጨው ዝበሃል ቦታ ድማ ሽዑ በረኻ እዩ ነይሩ። እዚ “ወፍረ ዘመት” እንብሎ ሓልሓሊፉ እንዳኸደ ዝሓርሰሉ እዩ ነይሩ እምበር ነበርቲ ኣይነበርዎን። መሰረቱ ዝፍለጥ እዩ 80፣ 81 ደርጊ ኣብ ዳንሻ ክድብድብ ከሎ ሃዲሞም ዝኸዱ ሰባት እዮም ድሕሪኡ ዝተወሰነ ክሓርሰዎ ጀሚሮም። ደሓር ድሕሪኡ እዩ ቐስ ብቐስ ሰብ እንዳለመዶ ከይዱ። ከምቲ ካሊእ ከባቢ ናይ ፀገዴስ ነዊሕ ዓመታት ሰብ ዝነበረሉ ኣይኮነን። ስለዚ እቲ ህዝቢ ዘለዎ ከባብታት ጣብያታት ዝበዝሕ እንታይ ይዛረብ እንዳተበሃለ ምስተኻለለ እቲ በረኻ ግን ከይተኻለለ ተሪፉ ሽዑ። ደሓር ሰብ እናሰፈረ ብዝኸደ ቁፅሪ ግን ድሌታት እናማዕበለ መፂኡ። ኣብቲ ናይ ማሕረስ ቦታታት ድማ ምድፋእ፤ እዙይ ናትና እዩ ናትና እባ ምብህሃል ተጀሚሩ። እቲ ሰብ እውን ኣብ ገሊኡ ካብ ምሕራስ ሓሊፉ ክነብረሉ እውን ጀሚሩ። እሞ እዙይ የሰሓሓብ ስለ ዘሎ ንጠርሮ ደንጉና እዩ እቲ ዘረባ።
ንሕና ከም ህወሓት እዙይ ሸለል ኢልናዮ ኢና ኢልና ኢና ገምጊምና፤ ኣብ ብኣዴን ጥብቕ ዝበለ እዩ ነይሩ ብደንቢ እዮም ሒዞሞ ነይሮም። ስለዚ ንሕና ዝበልናዮ ግቡእ ትኹረት ኣይሃብናዮን እዩ፤ ንሶም ግን ከም ውድብ ብደንቢ ይርኢዎ ፀኒሖም እዮም። እዙይስ ኣብ ሓደ ሃገር ዝርከብ እንድዩ ብቲ ናይ ከባቢ ዝውዳእ እዩ ብዝብል ኣቕሊልና ሪኢናዮ ፀኒሕና። ንሕና ትኹረት እነሃብናሉ ንስኹም ግን ተቃልልዎ ነይርኩም ኢሎምና ብኣዴን እውን ሓቆም እዮም።
ብመሰረቱ ነዊሕ እዩ ፀኒሑ፤ ብኢትዮ-ኤርትራ ኩናት ግዜ እውን ተላዑሉ ነይሩ፤ ይፅናሕ ብዙይ ኣብ ኩናት እንደሃለና ተባሂሉ። ደሓር እውን ብ1997/8 ተላዒሉ፤ ሽዑ ይፀናዕ ተባሂሉ ግን ምሉእ መፅናዕቲ ኣይነበረን። እንመን እዮም ሰፈሮም ታይ እዮም ዝዛረቡ ዝብል ኣብ ባይታ ዘሎ ብዝግባእ ብዝርዝር ኣይተፀንዐን ነይሩ፤ ዝሓሸት ንሳ እያ ተሰሪሓ ቅድሚኡ ስቕ ኢሉ እዩ እቲ ጉዳይ ተላዒሉ እምበር ዝተገበረ ነገር ኣይነበረን፤ እዚኣ እውን ግን ምልእቲ ኣይነበረትን፤ ምርድዳእ ብዝፈጥር ኣይተኸየደን። ካብ 2006 ዓም ከዓ ከምብሓዱሽ ተላዒሉ፣ ግጭታት ውን ክርአ ጀሚሩ። ድሕሪኡ መዕለቢ ዘይንገብረሉ ኢልና ብስራሕ ፈፃሚ ደረጃ ሪኢናዮ። ኣንኢስና ኢንዲና ንሪኦ ነይርና ትሕቲ ጣብያ ዝኾነ ኣጀንዳ እዩ ብዝብል። ብዝኾነ ብስራሕ ፈፃሚ ደረጃ ኮሚቴ ተጣይሹ ከይድና ሪኢናዮ ሽምግልናየ፣ ምስክርየ ተባሂሉ ምስ ረኣናዮ ፤ ናዕዴር ትበሃል ኣላ ብኣምሓራ ገፅ፣ ኣርባዕተ እንስሳ ዝበሃል እውን … እዚታት ዝፍለጥ እዩ መቦቆሉ፤ ትግርኛ ዝዛረቡ እውን ኣለው ብዙሓት ግን ትዝበዝሕ ኣምሓርኛ እዩ ዝዛረብ ብዝብል አዩ ንኣምሓራ ተኻሊሉ። ብታሪኽ ተመፂእና መሰረቱ ይፍለጥ እዩ ሸሞንተ ማይቤት እዩ ዝበሃል ዝበዝሕ ካብ ኣኽሱም ከባቢ ዝኸደ እዩ፤ ግን ኣብ ከይዲ ዝተቐየረ ነገር ስለ ዘሎ ማለት ብዙሕ ዝበለ ኣምሓርኛ ዝዛረብ ስለ ዝኾነ ታሪክ ገዲፍና መንነት ንግበር ስለ ዝኾነ በቲ ሕገ መንግስቲ መሰረት ብኡ ከይድና፤ እምበር ብታሪክ ተኾይኑ ካብኡ ንላዕሊ ውን ይኸይድ እዩ ብዙሓት ቦታታት ኢና ክንሓቲት። እታ መንነት ዋና መለኪዕታ እታ ቋንቋ ስለ ዝኾነት ብኣ ትኸዳ፤ ዝበዝሕ ታይ ይዛረብ ሐዚ ብዝብል። እምበር ሐዚ እቲ ዝበልኩዃ ናዕዴር ዝፍለጥ እዩ ናዕዴር ኢልካ ዶ ኣምሓራ ኣሎ እዩ ግን ሐዚ ዝተሰማዕማዕናሉ ቅድሚ ሐዚ ዝተኸለለ በቃ ተኸሊሉ እዩ እቱ ዘይተኸለለ ግን ኣብ ትሕቲ ናዕዴር ዝመሓደር ዝነበረ ንኣምሓራ ኣብ ትሕቲ ዳንሻ ዝመሓደር ዝነበረ ድማ ንትግራይ ይዅን ብዝብል እዩ፤ ናዕዴር እትበሃል ጣብያ ብኣምሓራ ዳንሻ ድማ ብትግራይ እየን ንታ ግጨው ትበሃል ዘዋስናኣ። ኣብ ከምዙይ ኢና በፂሕና ነይርና፤ ከምዙይ እናሃለና እዩ እቲ ዕግርግርግራት ተላዒሉ እዙይ እውን ናብኡታት ተወሲኹ ዓብዪ ኣጀንዳ ኮይኑ ዝኒሀ። ነገሩ እቲ ኣጀንዳ ኣብ ካሊእ እዩ ዝለዓል እምበር ኣብቲ ከባቢ ምንም ጠሸም እውን የላን ሐዚ፤ ንኻሊእ ኣጀንዳ ስለ ተደለየ እዩ ዋዕ ኢልካ ዝዝረበሉ ዘሎ እምበር ኣብቲ ከባቢ ዘሎ ክልትኡ ህዝቢስ ብዙሕ ዘግድሹ እውን ኣይኮነን። ስለዚ ድሕሪ 2006 ዋላ እኳ ነኺስና ሒዝና ኣብዚ ዝብለካ እንተብፃሕናዮ ግህ ብዘስማዕምዕ ዕፅው ዘይምባልና ጌጋ እያ ደንጉና ኢና ብዝብል ወሲድናያ ኣለና ሐዚ ግን ቀልጢፍና ክንውደኣ ኢና።
ውራይና፦ እዚ ሐዚ ዝኒሀ ኩነታት ብሓደ ገፁ ከም ፀጋ ክውሰድ ዝግበኦ እዩ ዝብሉ ሪኢቶታት ኣለው፤ እዙይ ታይ ማለት እዩ ከም ተጋሩ ሓድነትና ክነስጥም ህወሓት እውን ንቲ ኩነታት ናብ ረብሓ ክተውዕሎ ዝበለፀ ጠንኪራ ክትወፅእ ዕድል ዝፈጥረላ (ብስሩ ‘ውን ዕድለኛ ውድብ ዝተበሃለትሉ ቅነ እዩ) ኩነታት እዩ እንዳተበሃለ፤ ንዙይ መበገሲ ድማ ብዙሕ ተስፋ ቆሪፁ ድሕር ኢሉ ዝነበረ ሙሁር ይኹን ነባር ተቓላሳይ ንቲ ውድብ ይጠቅም ዝበሎ ሓሳባት ዘቕርበሉ ኣጋጣሚ ብምርኣይና እዩ። ነገር ግን መሪሕነት ህወሓት ንዚ ዕድል ክጥቀመሉ ድልው ኣይመስልን፤ ሐዚ ‘ውን ንሕና ካብ እንብሎ ወፃእ ኣይንቕበልን ዝብል ዘሎ እዩ ዝመስል፤ እዙይ ትኽክለኛ ኣካይዳ እዩ ዲኻ ትብል? ብስሩ ካብ ደገ ዝመፅእ (ካብቲ ሙሁርን ነባር ተጋዳላይን ካሊእ ግዱሽን ) ሓሳባት ንምቕባል ድልዋት ዲኹም? ምስ ከምዚኦም ዝበሉ ኣካላት ንምዝርራብ ከ ፍቓደኛታት ዲኹም?
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ እቲ ኩነታት ቅድም ኢለ ገሊፀዮ እንድየ፤ ግን ስቕ ኢልካ እኮ ኣባና ዘነፃፀረ ሸግር ስለ ዘሎ ናብቲ ትግራዋይ ዘሊልካ ኣይትኣቱን። ናብቲ ሙሁር ይኹን ናብቲ ካሊእ ስቕ ኢልካ ተጓይኻ ኣይኮንካን እትኸይድ። ቀደም ሰዓብ ናይ ነገራት ኣለው ፖለቲካሊ ክትሪኦ ከለኻ። ፖለቲካ እንዲና ንዛረብ ዘለና፤ ምዕሩይ ኣተሓሕዛን ኣካይዳን ክህሉ ኣለዎ፤ ናብ ካሊእ ጣጣ ዘይአትወካ ከኸውን ኣለዎ። እቲ ፀገም ናይ ትግራይ ጥራይ ተዝኸውን ከምቲ ዝበልካዮ ምስቲ ትግራዋይ ሙሁሩስ ይኹን ካሊእስ ትዘራረብ፣ ኮፍ ኢልና እስኪ ንዘራረብ ትብል፣ ከመይ እዩ፣ ከመይ ንኺድ ክትበሃሃል ትኽእል። እዚኣ ግን ናይ ሀገር እያ፣ ናይ ስርዓት እያ ኢልናያ ኢና ንዛ ኩነታት። እዚኣ ገዲፍካ ድማ ሐዚ ካሊእ ክትዘራረብ ኣይትኽእልን፤ ተቐባልነት ዘለዎ እውን ኣይኸውንን። ንዚ ኩነታት ንምርኣይ ግን ብመን ንጀመር እያ እታ ቀደም ሰዓብ ናይ ነገራት ዝብለካ ዘለኹ፤ ብትግረዋይ ሙሁር ንጀምር፣ ብትግራዋይ መንእሰይ፣ ብተጋዳላይ፣…ብመን ንጀምር? ክትብል ከለኻ እቲ መልሲ ንቐደም ብበኣዴን ንጀምር፣ ብመሓዙት ውድባት ንጀምር፣ ብኢህወዴግ ንጀምር ዝብል እዩ ዝመፅእ፣ ንሱ እዩ ልክዕ። ብቲ ዝመርሕ ዘሎ ንጀመር፡ ሓደ እቲ ሽግር ካብኡ እዩ ዝምንጩ ዘሎ ብዋናነት ንሱ ይመርሕ ስለ ዘሎ፡ ካልኣይ ከም መሪሕ መጠን ናይ ምውሳን ተኽእሎ ስለ ዘለዎ መጀመርታ ምስቲ ዝውስን ትረዳዳእ፤ ሓባራዊ መርገፂ ትሕዝ ከም ሃገር እቲ ፀገም ከም ሃገር ስለ ዝኾነ ዋላ ኣብ ትግራይ ፍሉይ ተወሳኺ ነገር ተሃለዎ። እዙይ ገዲፍካ ናብ ትግራይ ተጎይኻ ግን ልክዕ ኣይኸውንን። ዘሕልፎ መልእኽቲ እውን ካሊእ እዩ ክኾን፤ ኣብቲ ልዕሊ ስምና ዘጥፉኡና ከምኡ እንተንገብር ከኣ ብቃ ኣይበልና እንዶ ብዛዕባ ባዕሎም ጥራይ እዮም ዝጭነቑ እምበር ብዛዕባ ሃገር ድኣ ታይ ኣእትይዎም ዝብል እዩ ዝኾን። ከምኡ ተኾይኑ ድማ ዋላ ምስቶም ፈተውትና ‘ውን ክንበኣስ ንኽእል ኢና። ከምዙይ ናይ ኣካይዳ ጌጋ ድማ ንቲ ትግራዋይ ናብ ሓዊ ዘእቱ ሓዊ ዘባርዕ እምበር መፍትሒ ዘምፅእ ኣይኮነን። ዘጎሃህር እምበር መልክዕ ዘትሕዝ ኣይኸውንን ንበይንኻ ተፈሊኻ ምዝርራብ፤ ንትግራዋይ ኣየድሕን ንታ ዓዲ አየድሕን። ስለዚ ቀደም ሰዓብ ኣለዎ ናይ ኣካይዳ ማለት እዩ፤ ንምነታይ ቀልጢፎም ዘየዘራረብና፣ ቀልጢፎም ዘይኣከቡና ክበሃል የብሉን። ናይ ትግራይ ጥራይ እንተትኸውን ነይራ እያ ከምኣ ትግበር። ትግራዋይ ዝበለፀ ይስመዖ እዩ ዝብል ልክዕ እዩ፤ ብብዙሕ ምኽንያት ሓድ ንዚ ስርዓት ብዙሕ ከፊሉሉ እዩ፣ ካልኣይ ብኣመፃፅእኡ እውን ስርዓት ክህሉ መንግስቲ ጠጠው ክብል ዝገብርን ንዕኡ ዝጭነቕን እዩ፣ ሳልሳይ ድማ ብፀላእቲ እውን ታርጌት ይግበር ስለ ዘሎ እዩ፤ ስለዚ ንትግረዋይ ዝያዳ የተሓሳስቦ እዩ ንስ ልክዕ እዩ። ንኹሉ ዝምልከቶን ዝስምዖን እኳ ተኾነ ንቲ ትግራዋይ ብፍሉይ ተተሰመዖ ግን ነውሪ የብሉን ብቶም ምኽንያታት። ንበይኑ ስለ ዝተሓለቐላ ግን ኣየድሕናን ንዛ ስርዓት እዚኣ ኩሉ እንተተሓሊቑላ እያ ትድሕን፤ እንተዝደሊ እውን በይኑ ትገራዋይ ኣይሕልዋን እዛ ስርዓት። ናይ ብዓልትና ወሳኒ ግደ ክህልወና ይኽእል እዩ ግን ኩላትና ብሓባር ተዘይኣቲና ክትብተን እያ። ስለዚ ናይ መፍትሒ መንገዲ ምፍላጥን መጥንቃቕን ተድልያ እያ ማለት እዩ። ኣተሓሳስባና ትኽክል እንዳሃለወ ኣካይዳና እንተዘይተጠንቂቕና ዘሕልፎ መልእኽቲ ካሊእ እዩ። ደሓር ከምዙይ ኢና ደሊና ኢልካ ኣይኸውንን።
ዝተፈላለየ ስሚዒታት ክህሉ ይኽእል እዩ፤ ንሕና ‘ውን ይስመዐና እዩ፤ ብዙሕ ትግራዋይ ከም ዝስምዖ እውን ንፈልጥ ኢና ግን ንቀደም እዚኣ ንግበር ኢና ኢልና። መግለፂ ዘይትህቡ ዝብል ‘ውን እኮ ነይሩ እዩ ግን ቅሩብ ንተዓገስ ተባህልና እምበር ሽግራት ዘይበፅሕ ነይሩ ወይ ዘይረኣናዮ ኰይና እኮ ኣይኮነን። ከም ህወሓት በይንና ወጺእናስ ኣይንዘራብን ኢና ኢልና፤ ኣይኮነን ተዛሪብናስ ከይተዛረብና እኳ ክንደይ ኢሎም፤ ስለ ዝተዛረብኩ እኮ ኣይኮነን ምንም ናይ ፌስ ቡክ ኣካውንት ዘይብለይ እንደሃለኹ ብሽመይ ኣካውንት ከፊቶም ከምዙይ ኢሉ ከምዙይ እባ ኢሉ እንዳበሉ ዝዛረቡ ዝነበሩ፤ ስለዚ ንቶም ፀላእቲ እውን መሳርሒ ክንከውን ኢና ምስ ፈተውትና እውን ከበኣሰና እዩ ንተዓገስ ሐዚ ብስሚዒት መግለፂ ኣይንሃብ ኢልና። እምበር ዘይስመዐና ኮይኑ እኮ ኣይኮነን። ይስመዐና ጥራይ ዘይኮነስ የቃፅለና እባ። ሐዚ ኣብ ጎንደር ትግረዋይ ክጋፋዕ? የቃፅል እባ! ዝኹሉ መስዋእቲ ተኸፊሉ ኣብ ደብረታወር፣ ኣብ ጉና…ዞም ኩሎም ብፆት ተሰዊኦም፤ ንሰላም ኢሎም ንባንዴራ ኢሎም ግን ኣብኣ ሰብ ሰላም ስኢኑ፣ እታ ባንዴራ እውን ተደርብያ ካሊእ ባንዴራ ሒዙ ሰብ፤ እዙይ ይስመዐካ ጥራይ ዘይኮነስ የቃፅል እባ ወደይ። ናይ ባዕልትና ይኹን ናይ ካሊእ ብሄር ቤሄረሰብ ሀዝብታት ማዕርነት ንምርግጋፅ ኢና ተቓሊስና፣ ንዙይ እዮም ተሰዊኦም እቶም ጀጋኑ፤ ግን እታ ማዕርነት እተንፀባረቕ ባንዴራ ተገዲፋ ካሊእ ክትሓዝ ክትርኢ…. መስደመም እዩ። ትግራዋይ ተወቒዑ ጥራይ ዘይኮነስ እቲ ባንዴራ እውን ወሪዱ….እዙይ ሪኢናስ ናብ ካሊእ ስሚዒት ከይንኣቱ ከይንጋገ እውን እዩ ክነግረና ዘለዎ፤ እዚኣ ውሕጥ ኣቢልና ኢና ተፀሚምና፣ ዋላ ተሰኩኖም ንበሃል፣ ዋላ ኣይስመዖምን ንበሃል ህድእ ኢልና ስርዓት ነድሕን ንብል ዘለና። ደሓር እንታይ ከም ንግበር ክሪኡና እዮም።
ካብ ሐዚ ግን ተረዳዲእና ስለ ዘለና፣ እንተወሓደ ብገምጋም ሐሒሳብና ተወሃሂብና፣ ዝመስለና ተዛሪብና፣ ናብ ምርድዳእ በፂሕና፣ እቲ ሓደጋ ናይ ስርዓት እዩ ኢልና ስለ ዘለና በቢዝመሰለና እንተከድና እውን ፀገም ኣይህልዎን። ንምንታይ ክሳብ ሐዚ ስቕ ኢልኩም ንዝብል እየ ዝገለፅኩልካ እምበር ድሕሪ ምርድዳእና ዝመሰለና እንተበልናን እንተሰራሕናን ካሊእ መልእኽቲ ኣየሕልፍን። ስለዚ መድረኻት ጀሚርና እውን ኣለና ክንቅፅለሎም ኢና። እቲ ሙሁር ዝብሎ ኣለዎ፤ ብፍላይ እቲ ተጋዳላይ ድማ ኢሞሽናሊ እውን ዋጋ ዝኸፈለሉ ስለ ዝኾነ ክዛረብ ይደሊ እዩ ሓሳብ እውን ኣለዎ። ከመይ ኢልና ንኺዶ እዩ እምበር ክሳብ ሐዚ ኣፅኒሑና ናይ ኩሉ ንደሊ ኢና፤ ናይ ሙሁረ በሎ፣ ናይ ተጋዳላይ በሎ፣ ናይ መንእሰይ፣ ናይ ካሊእ ነሎ የድልየና እዩ። ብስሩ እኮ ንኹሉ ይምልከቶ እኮ እዩ። ናይ ዓዲ ጉዳይ እንድዩ ብፍላይ ኣብ ከምዙይ ዝበለ ጉዳይ ድማ ኩሉ እዩ ዘገድሾ። ንሕና ብኣጋጣሚ ስለ ንመርሕ ዘለና እዩ ዝምበር ናይ ኩሉ እኮ እዩ። ሙሁር ይኹን ካሊእ ዝምልከቶ ይኹን ክነዛርቦ ኣለና ክነዳምፆ ኣለና። ናይ ሓባር ስራሕ እዩ..ብስሩ ኸዓስ ሓሳብ ኣይንደልን ‘ውን ዝበሃል ኣይመስለኒን።
ውራይና፦ እቶም ዝመፁ ሐሳባት ምድንጋራት ዝፈጥሩ እዮም ዝብል ካብ ውድብ ኣባላት ክልዓል ይስማዕ እዩ ብፍላይ ካብ ነባራት ተጋደልቲ ዝለዓል ሓሳብ ተኾይኑ ማለት እዩ፤ ኣብ ቀረባ ውን ካብ መራሕቲ ውድብ ኣብ ውሽጥና ዝንሀው ፀላእቲ እንዳበሉ ብፍላይ እቶም ቅድሚ ሐዚ ናይ ህወሓት ኣመራርሓ ዝነበሩ ዝፅሕፍዎ ዘለው ኮኒኖም ንምንታይ ይፅሕፉ ኢሎም ክሕነዩ ንዕዘብ ኣለና፤ ካብዚ ብምብጋስ እውን እዩ ሓሳብ ክቕበሉ ድልዋት ኣይኮኑን እትበሃሉ ዘለኹም።
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ዝኾነ ሰብ ተላዒሉ ሓሳቡ እንትገልፅ እኮ ናይ ባዕሉ ቅዋም እዩ ዘንፀባረቅ ዘሎ። ንምንታይ ተዛረብካ እኮ ኣይበሃልን። መሰል እውን ስለ ዝኾነ ንምንታይ ተዛረብካ ዝብልስ ክመፅእ እውን የብሉን። እዞም መሪሕነት ህወሓት ነበር ምዝራቦም እውን ታይ እዩ እሞ ሓጥያቱ። ኣብ ካሊእ እውን እኮ ኣመራርሓ ዝነበረ፤ ሽግራት እንትለዓሉ ምዝረቡ ልሙድ እዩ፤ ንምንታይ እዩ ዝሕድሽና ወይ ኣባና እንትኾን ፍሉይ ትርጉም ክወሃቦ ዝድለ። ንምንታይ ይፅሕፉ ዝብል ብዋናንት ሕልንኦም እዩ ዝምልሶ፤ ግን እቲ ኩነታት ድማ የዛርብ እዩ፤ ኣይኮነን ንሳቶም ዝተቓለስሉ ስርዓት ማንም እንድዩ ዝዛረብን ዝፅሕፍን ዘሎ። ክንርኦ ዘለና እቲ ዝፅሕፍዎ ነገር እዩ፣ ትሕዝትኡ እዩ ክርአ ዘለዎ ማለት ትቕበሎ ነገር ክህሉ ይኽእል ዘይትቕበሎ ነገር ክህሉ ይኽእል እምበር ንምንታይ ይፅሕፉ ወይ ይዛረቡ ግን ክበሃል የብሉን። ኣነ ክርኦ ከለኹ ሓሳቦም ምሃቦም ሓጥያት ኣለዎ ዝብል የብለይን፣ ዝትፈለየ ትርጉም ተዘይ ንህቦ በሃሊ እየ። ብድሕሪቱ ታይ ይህልዎ፣ ታይ ንምባል እዩ ዝብል ዘይኮነ ከጨንቅና ዘለዎስ፣ እቲ ኩነታት ዘዛርብ እዩ ኢልና ንቲ ሓሳብ ልክዕን ዘይልክዕን ምባል እዩ ክኸውን ዘለዎ። ኣይኮነን ኢትዮጵያዊ እሞ ተጋዳላይ ብቲ ቃልሲ ዝሓለፈ ናይ ወፃኢ ሰባት እኳስ ብዛዕባ እዚ ኩነታት ይዛረቡ ኣለው። ኣበይ ነይሮም እዮም ሐዚ ዝዛረቡ ዝብል ክመፅእ ዘለዎ ኣይመስለኒን፤ ኣብ ድላዮም ይንበሩ ዝመሰሎም ሓሳብ ኣቕሪቦም ኣለዉ ንቲ ሓሳብ ሪአኻ ትኽክል እዩ ትኽክል ኣይኮነን ምባል እዩ። ስቕ ካብ ምባል እንተተገለፀ እዩ ዝጠቅም፤ ንባዕልና ንኽንፍትሽ እውን ዝሕግዝ እዩ። ዘይንሪኦ ነገር ከይህሉ ክንርኢ ዝገብር እዩ። ንምንታይ ሐዚ ዝብል ዝተፈላለየ ትርጉም ክወሃቦ ይኽእል እዩ ግን ንሱ ይጠቅም እዩ ዝብል የብለይን፤ ኣብቲ ቁምነገር ኣብቲ ሳብስታንስ ምድሃብ እሞ እዙይ ይጠቅም እዙይ ኣይጠቅምን ምባል እዩ ጠቓሚ ዝኸውን። ብሓፈሻስ ሓሳብ ምምፅኡ ጠቓሚ እዩ እየ ዝብል ኣነ፤ ካሊእ ነናይ ባዕሉ ትርጉም ክህቦ ይኽእል እዩ። ካብ ድላዩ ኣንፈት ይምፃእ ሓሳብ ኣይንፀልእን ይጠቕመና እዩ፤ ዝጠቕመና መሚና ክንወስድ ንኽእል፤ ግን ሓሳብ ክመፅእ ኣለዎ ኣይንፅለኣዮ እዩ ናተይ ቅዋም።
ውራይና፦ ድሕሪ እቲ ናይ ኢህወዴግ ኣኼባ ከም ህወሓት ኣኼባ ጀሚርኩም ነይርኩም ….
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ እታ ሐዚ..ብቐዳማይ ዝነበረት ድያ?
ውራይና፦ እወ
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ እሺ..
ውራይና፦ ….ግን ኣናዊሕኹማ፤ እዙይ ንምንታይ ኮይኑ? እቲ ገምጋም ናብ ሰብ እውን ይጣበቕ ስለ ዝተበሃለ ገሊኦም ዶ ኔትዎርኮም ንምትዕርራይን ንኻልኦት ምትንዃላትን ዶስ ወይስ ብቕንዕና እዩ ዝብል ምጥርጣራት ፈጢሩ ነይሩ እሞ ምኽንያቱ እንተብራህኻልና
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ እቲ ጠቕላላ ገምጋም ክንውድኦ ኢልና እኮ ኣይኮናን ጀሚርናዮ ነይርና። ብቲ ብኢህወዴግ ደረጃ ዝተተሓዘ ኣንፈት ንሕና ከመይ ኢና ንኸድ ከመይ ንዳሎ ንቲ ናይ ባዐልና ገምጋም ዝብል ሓፈሻዊ ኣንፈት ንምሓዝን ንምርድዳእን ኢና እኮ ተኣኪብና ነይርና። በቢኸባቢና በቢስራሕና ንቲ ዝበፃሕናዮ መደምደምታ ዝሕግዝ ምድላው የድልየና እዩ ንሱ ከመይ ንኺዶ ኢና ተዘራሪብና። ኣብ ህዝቢ ይኹን ኣብ ኣባል ይኹን ብቲ ናይ ኢህወዴግ መንፍስ ኣኼባ ነካይድ ብኡ ድማ ንባዕልና ውሽጥና ንምፍታሽ ምድላው ንግበር እዩ።
ውራይና፦ ኣብቲ ትግራዋይ ይለዓሉ ካብ ዘለው ስግኣታት ሓደ ዝስማዕ ዘሎ፤ እቶም ንተጋሩ ዒላማ ገይሮም ዝንቀሳቐሱ ዘለው ምስቲ “ናይ ተጋሩ ልዕልነት እኒሀ” ዝብልዎ ተኣሳሲሩ ሃፋትም ተጋሩን ተጋሩ ዝመርሕዎም ትካላትን ወይ ‘ውን ተጋሩ ብበዝሒ ይንቀሳቐስሉ ዝበሃል ክፍተሽ ኣለዎ ዝብል መንግስቲ አውን ኣልዒልዎ ኣሎ ዝብል ስግኣታት ኣሎ። ንኣብነት ኣብ ጋምቤላ ብቐዳማይ ሚንስተር ደረጃ ኮሚቴ ተጣይሹ እውን ምፅራይ ይገበር ዝብል ስለ ዝነበረ፤ አዙይ እንተኾይኑ እቲ ኩዕሾ ናባና ይድርበ ኣሎ ማለት ጌጋ ተሃልዩ እውን ኣባና ትኽክል ተኾይኑ እውን ኣባና ይኸውን ኣሎ። ምናልባት አዚ ጉዳይ ተላዒሉ ተኾይኑ ክተብረሀለይ ኢለ እየ፤ ብዙይ ስግኣቶም ዝገልፁ ስለ ዘለው።
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ከምኡታት ዝብል ዝተላዓለ ነይሩ እንድዩ ብዝተፈላለየ መንገዲ፤ ኣብ ጋምቤላ እባ ከምዙይ ኣብ መይቴክ እባ እዙይ ዝብል ነገራት፤ ግን ከምኡ ዝብል ነገር ኣይስረሕን ኢና ኢልና። እቲ ዋና ነገር ዘጭበርበረ እንተልዩ ወይ ዘይፍትሓዊ ነገር እንተሃልዩ ከም ስርዓት ከም ሃገር ኢኻ ትፍትሽ እምበር ትግራዋይ ዝብል ፈሊኻ ዝበሃል ክህሉ የብሉን እዩ እቲ መደምደምታ። ብምጥቕቓም፣ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ሃፍቲ ዘዋህልል ተልዩ ትግራዋይ ስለ ዝኾነ ንሕና እውን ኣይንኸላኸለሉን። ንቲ ለፊዑ፣ ፅዒሩ፣ ላዕሊ ታሕቲ ኢሉ ናብርኡ ዘካይድን ሃፍቲ ዘዋህልልን ትገራዋይ እውን ሽሙ ዘጥፍእ ስለ ዝኾነ ብደንቢ ኢና ክንኩንኖ ዘለና። ሽም እቲ ህዝቢ አውን ስለ ዘጥፍእ ብደንቢ ክንርኦ ኣለና። ካብቶም ካልኦት ብዝተፈለየ ትግራዋይ ይፈተሽ፣ ይምርመር፣ ይፃረ ዝብል ግን ፈፂሙ ክኾን ዘይብሉ እዩ፤ እዙይ ካሊእ ዘረባ እዩ ክሕሰብ የብሉን። ናይ ማንም ብሄር እንተይበልና ኢና ክንፍትሽ ዘለና፤ ብኣጋጣሚ ናይ ትገራይ ተላዒሉ ክኾን ይኽእል እዩ፤ ክትፍትሽ ግን ንኹሉ ትፍትሽ። ኣብዙይ ሌላን ጉሌላን እንተልዩ ካብ መሰረቱ ተበላሽዩ ማለት እዩ፤ ክህሉ የብሉን። እታ ልዕልነት እትብል ኣጀንዳ ቀሪፆም ግን ይሀው ኣብዚኣ እኒሃ ህንፃ፣ ኣብዚኣ ኢና ግዛዕ፣ ኣብ ጋምቤላ እባ እኒሃ ታይዶ ክብሉ ዝፍትኑ የለውን ማለት ኣይኮነን፤ እዙይ ብመሰረቱ ጌጋ እዩ፤ ፍሉይ ተጠቀምቲ ይኾኑ ኣለው ንምባል ዝመፅአ እዩ፤ እቲ ስርዓት ንምፍራስ ዝጥቀምሉ ሓደ ፕሮፖጋንዳ እዩ።
እዚታት ግን ክፀሪ ንደልዮ ኢና ንሕና ‘ውን። ምስ ካሊእ ምትእሰሳር ከም ዘይብላ ክትረአ ኣለዋ። ብሽም ትግረዋይ ሰሪሑ ዝሃፍተመ ብፍሉይ ተጠቒሙ ክበሃል የብሉን፤ ሌባ ተኾይኑ ድማ ሌባ ተባሂሉ ይውቃዕ ንኻሊእ ኣየፅርፍ። ከምታ ዝበልካያ ትግራዋይ ንበይኑ እትብል ከይትኸውን ግን ክንጥንቀቕ ኣለና። ሐዚ ግብሪ ዘይኸፍል እንተይልካስ ትግረዋይ ጥራሕ ኣይትብልን፣ ትግራዋይ ኮይኑ ግብሪ ዘይከፈለ ኣየናይ እዩ ኣይትብልን፣ ብዘይ ኣግባብ ልቓሕ ዝረክብ ተይልካ ከምኡ፣ ኮንትሮባንድ እንተልይካ እውን ከምኡ ንኹሉ ኢኻ ትፍትሽ፣ ስርዓት ተትሕዝ እምበር ብቢሄር ፈሊኻ ዝበሃል ክመፅእ የብሉን። ምፅራይ እንትግበር ግን ብዘይ ኣግባብ ትግረዋይ ከይጥቃዕ ንከላኸለሉ ጥዑይ ተኾይኑ ማለት ንታ ዝቐረፅዋ ኣጀንዳ ክብሉ ጥዑይ ከይልክሙ ክትትል ተድሊ እያ፣ ሌባ ተኾይኑ ድማ ንኹንኖ። ናይ ማንም ሌባ ብሽም ትግራዋይ ከም ዘይንጣበቕ ሓደ ጥዑይ ትገራዋይ ድማ ከይልከም ከይጥቃዕ ጥንቃቐ ክግበር ከም ዘለዎ፤ እቲ ምፍታሽ ግን ንኹሉ ብሄር ክኾን ከም ዘለዎ ኢና ተረዳዲእና። ካብዚ ወፃእ ፈሊኻ ዝግበር ፈፂሙ የለን። ብተግባሩ እምበር ብቢሄሩ ክፍለ የብሉን።
ኣብ ጋምቤላ ክራይ ኣካብነት እንተልዩ፣ ዘይሕጋዊ መሬት ውራ እንተልዩ እቲ ስራሕ ይረአ እምበር ንምንታይ መን ትግራዋይ እዩ ከምኣ ዝገበረ ትበሃል ኢና ኢልና፤ ንምንታይ ደድሕሪ ትግራዋይ ይጉየ ኣሎ ኢና ኢልና። እዙይ ብጣዕሚ ጌጋ ኣካይዳ እዩ እዩ ተባሂሉ። እቲ ኣተሓሳስባ ኣሎ እዩ ግን ጌጋ እዩ ፤ ኣብ ጋምቤላ እኮ ህወሓት ኣየመሓድርን! ንማንም እንድዩ እቲ ዕድል ዝወሃብ ዝኸደን እቲ ሕጊ ዘማለአን ይጥቀም። ከመይ ኢሉ ምጥቕቓም ዝብል ይመፅእ። ስለዚ ዘስግእ የለን። ሌባ እዩ ክሰግእ ዘለዎ እምበር ትግራዋይ ብምዃን ክሰግእ የብሉን ብደንቢ ክንከታተሎ ኢና ብስሩ። ሚዛን ክሕሉን ብትኽክለኛ መንገዲ ክኸየድን እዩ ተደምዲሙ።
ውራይና፦ ብመሰርት እቲ ሓፈሻዊ ገምጋምኩም ካብቶም ቀንዲ ምንጪ እቶም ኣብዚ እዋን ዝረኣዩ ዘለዉ ፀገማት ሓደ ናይ ኣመራርሓ ጉድለት እዩ፤ ብፍላይ ድማ ናይ ላዕለዋይ ኣመራርሓ፤ ስለዚ ብኡ ኢና ምስትኽኻል ንጅመር ኢልኩም ኣለኹም። ሐዚ ብቐጥታ ኣብቲ ላዕለዋይ ኣመራርሓ ዘለው ሽግራት ፈቲሽኩም ስጉምቲ ክትወስዱ እንተይልኩም ንዕኡ ዝትክእ ኣመራርሓ ኣዳሊኹም ድኹም? ሐዚ ኣብ ህወሓት እንተሪኢና ኣርባዕተ ዝኾኑ ፖሊት ቢሮ ኣባላት ተገምጊሞም እንተዝወርዱስ ካብቲ ማእኸላይ ኮሚቴ ካብቶም ዝተገምገሙ ዝሐሸ ፖሊት ቢሮ ክኾን ዝኽእል እኒሀ ትብል? ምናልባት ናብ ምንቅስቓስ እንተዝእቶ መራሕቲ ክኾኑ ዝኽእሉ ይወፁ ይበሃል፣ ኣይሰኣኑን እውን፤ ሐዚ ብቐጥታ ግን ንቲ ሰብ ብርህ ኢሉ ዝረኣዮ፣ እገለስ እንተመርሐና ፅቡቕ ዝብሎ እኒሀ ትብል?
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ብመሰረቱ ክትግምግም ከለኻ መን ኣሎ መን የለን ብዝብል ንሰብ እንዳረኣኻ ኣይግምገምን። ካብ ኩነታት ተበጊስካ ኢኻ ሓፈሻዊ ገምጋም ተቕምጥ።
ውራይና፦ እኮ! ምስ ገምገምኩም ክፍተትና ናይ ኣመራርሓ እዩ ኢልኩም ኣብ ቀረባኹም ድማ ካባኻትኩም ዝሕሽ መራሒ ኣይንርእን ዘለና እሞ እቲ ክፍተት ንግዚኡ ብምንታይ ይምላእ እኮ እየ ክብል ደልየ
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ፀገም ኢነሀ ኢልካ ማለት እኮ ሕጥጥጥ ኣቢልካ ትድርብዮ ንኹሉ ማለት እኮ ኣይኮነን። ብሐባር እንድና ንሰርሕ በሓባር ንቲ ኩነታት ንግምግሞ እሞ ነናብ ነብሲ ወከፍና ክወርደ ከሎ ድማ ገሊኡ እቲ ፀገም ባዕሉ ክእርሞ ይኽእል ይኸውን ምስተነገሮ ማለተይ እየ፤ ገሊኡ ተሓጋጊዝካ ዝእረም ይኸውን፤ ካብዙይ ወፃእ ዘሎ ዝተወሰነ እዩ ዘይክቕፅል ዝኽእል። ብመንፅር ናይ ውለቅኡ ስራሕ እንትረአ ምንም ዘይጥፈአ እውን እኮ ክህሉ ይኽእል እዩ፤ ግን ከም ሓባር ስለ ትግምግም ብሓፈሻ ቅዋም ትወስድ። ብስሩ ግን ክንደይ ኣለና ዝወርድ ክንደይ ከ ኣለና ክድይብ ዝኽእል ኢልካስ ኣይትግምግምን እየ ዝብል ዘለኹ። ኣለናን የብልናን ብዝብል ዘይኮነስ ብታ ወድዓዊ ገምጋም ኢኻ ቅዋም ትወስደ። ካብኡ ክፅረግ ዝግበኦ ይፅረግ። ንፖሊት ቢሮ ካብ ማአኸላይ ኮሚቴ ዝሓሸ ዝበልካዮ ትትክኦ። ማእኸላይ ኮሚቴ ብዙሕ ሰብ ተጎዲሉካ ጉባኤ ትፅውዕ እሞ ትመልኦ እምበር ሰብ ክጎድለኒ እዩ ኢልካስ ገምጋም ኣይትገድፍን።
ብስሩ ግን ክትግምግም ከለካ እቲ ፀገም ኣለካ ዝተበሃለ ሰብ ናይ ግድን ይባረር ማለት ኣይኮነን፤ ቀደም እውን እኮ ሓደ ኩናት ከበላሹ ከሎ ኮፍ ኢልካ ትግምግም እሞ እቲ ናይ ሐባር ጉድለት ኣየናይ እቲ ናይ ወልቀ ኸ ኣየናይ ኢልካ ነፂርካ ብኸመይ ከም ዝእረም እውን ነፂርካን ተረዳዲእኻን ተመሊስካ በታ ዝነበረት ብረትን ብቲ ዝነበረ ሓይሊ ሰብን ትዕወት። እዙይ ማለት እቲ ገምጋም ዝሓገዘካ ነገር ኣሎ ማለት እዩ። ብስሩ ክስተኻኸል ዘይኽእል እንተኾይኑ ግን ተሸኪምካዮ ኣይትኸይድን፤ ሓጣጢጥካ ትድርብዮ፤ ብዙሕ እንተጎዲሉካ በቲ ዝበልኩዎ ይትካእ። ተዳልዩ ዝተቐመጠ ኣመራርሓ ዝበሃል እውን እኮ የለን። መድረኽ እዩ ዝፈጥሮ እምበር ተሰሪሑ ዝተመቻቸወ ( ሬድ ሜድ ዝበሃል) ክህሉ ኣይኽእልን። ብቻስ ናብ ሰብ ምቑፃርስ ኣንኣቱን፤ ኩሉ ዝፅረግ ተኾይኑ ኩሉ፣ ፍርቁ ተኾይኑ ፍርቁ ይፅረግ፤ ብጣዕሚ ውሑድ እውም ክኸውን ይኽእል። ንተኣማምን ብቲ ውድባዊ መስርሕን ጥንካረን እዩ ክኾን ዘለዎ።
ውራይና፦ እቲ ቀፂሉ ዝመፅእ መፍትሒ ናይቲ ፀገም ውሽጥኹም ምስ ፈተሸኩም ማለት እዩ፤ ምስ ህዝቢ ዝግበር ምዝርራብን ምርድዳእን እዩ፣ እዙይ ዘላቒ መፍትሒ ዝናደየሉ ‘ውን ዝበልኩሞ እዩ። እዙይ ፅቡቕ ነገር እዩ። እቲ ዋና በዓል ዋኒን እቲ ህዝቢ ስለ ዝኾነ ምስኡ ኮይንካ እዩ ኩሉ ነገር ክግበር ዘለዎ። ናብ ህወሓት ክንመፅእ ከለና ግን ካብ ልምዲ ከም እንሪኦ ህዝቢ እንትትብሉ ተር ኢልኩም ናብቲ ሓፋሽ ጥራሕ ኢኹም ትጎዩ እምበር ናብቲ ልህይቅ (ኤሊት) ኣይትሪኡን። እቲ ሓፋሽ ኣየድልን ኣይኮንኩን ዝብል ዘለኹ ግን ድማ ምስ ኤሊት ምርድዳእ ተዘይሃልዩ ንቲ ሓፋሽ ዝኸፋፍሎ እዩ ዝኸውን። ሐዚ ከይድካ ንኣያይ(ወላዲየይ) ከምዙይ ግበር ከምዙይ ግበር እንተበልካዮ ንዓይ እንተዘይ ኣእምኒካኒ ኣነ ከይደ ድማ እዙይ ኢኻ ትገብር እንተይለዮ ተኾነ ንዓይ ይኣምን ተዘየለ ድማ ይደናገር። ብስሩ እውን እቲ ኤሊት ብባህሪኡ ፀላዊ እዩ ሓሳብ ‘ውን ስለ ዘለዎ፤ ንዓኹም ይጠቕመኩም እዩ ሓሳብ ስለ ዘመንጩ፤ ግን ሓንሳእ ተወላዋለይ ሓንሳእ ፅግዕተኛ እናዳበለኩሞ ኢኹም መፂእኹም። እዙይ ግን ሐዚ ዘዋፅእ ኣይመስለኒን፤ ምኽንያቱ ቀደም ካብ ህወሓት ወፃእ ቅሩብ እዩ ነይሩ ሐዚ ብዙሕ እዩ ኣብ ደገ ዘሎ። ስለዚ ምስ ህዝቢ እንትትብሉ ንዙይ ዝሓውስ ተዘይ ኮይኑ ከፀግመልኩም ይመስለኒ? ብስሩ እውን ግን ንስኻትኩም ትፅውዕዎ መድረኽ ጥራሕ ዘይኮነስ ካሊእ ነፃ ኣካል ዘዳልዎ ነፃ መድረኻት እውን ክህሉ ኣለዎ፣ ንዙይ ክተበረታትዑ ኣለኩም፣ ኣብ ነፃ መድረኽ ንሰኻ እውን ተፀዊዕኻ ትኸይድ ካሊእ ሓሳብ ኣለኒ ዝብል ግዱስ እውን ሓሳቡ ዘቕርበሉ ክህሉ ኣለዎ ዝብል ሰፊሕ ሪኢቶ ኣሎ። ኣብዚታት ዘለካ ሓሳብ
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ሓደ ክብለካ ዝደሊ… ፖለቲካዊ ስራሕ ናይ ኩሉ እዩ። ኣብ ኩነታት ዓዱ ዝምልከት ኩሉ በዓል ዋኒን እዩ ኢና ንብል፣ ከምኡ እዩ እውን። ምስቲ ሓፋሽ ኣብ ታሕቲ ወሪድካ ዝግበር ዝርርብ ብጣዕሚ ወሳኒ (decisive) እዩ። ብጣዕሚ መሰረታዊ እዩ። ዋላ መፅሓፍ ኣየንብብ፣ ክልሰ ሓሳባት ኣየመንጩ… እታ ዋና ነሃቱ ናብራ ምቕያር እንድያ፤ ንዕኣ ተኸውን ሓሳብ ከምፅእ እዩ። ካብ ኮርያ ኣምፀኣያ ካብ ግዛዕ ኣምፀኣያ አዚኣ ትጠቕመኒ እያ እዚኣ ኸዓ ኣይትጠቕመኒን ክብለካ እዩ። ስለዚ እታ ምስኡ ትግበር ዝርርብ ብጣሚ ትኽክለኛ እያ። ዋላ ምስቲ ኤሊት ክንድድላይካ ተተዘራረብካ ከይዳ ከይዳ ንዕኡ ዘይተሐጉስ ተኾይና ትረጉም የብላን።
እዚኣ እታ ምስ ህዝቢ ምስቲ ሓፋሽ ኩሉ ግዜ ክትህሉ ኣለዋ ንሱ አዩ እቲ ወሳኒ እትብል ኣስሚርካ፤ ኤሊት ድማ ግደ ኣለዎ። ኤሊት ናይ ባዕሉ ተራ ኣለዎ ብቲ ናይቲ ሓፋሽ ዘይትካእ ግደ ኣለዎ። ምስቲ ኤሊት ትገብሮ ምይይጥ ካሊእ እዩ ክኾን ዝኽእል። ብክልሰ ሓሳብ (ቲኦሪ) ደረጃ ክትማየጥ ትኽእል ኢኻ። እቲ ትማየጦ ግን ንረብሓ እቲ ሓፋሽ ብዝሕግዝ እዩ ክኸውን ዘለዎ እምበር ስቕ ኢልካ ንሙሁራዊ ኣኩሮባት ጥራይ ክኾን የብሉን። ከምቲ ዝበልካዮ መድረኻት ክሀሉ ኣለዎ። ከምቲ ዝድለ ኣይኮነን እምበር መድረኻት እውን እኮ ኣሎ እዩ። ናይ ሙሁር ዝብል ወዳበ እኮ ኣለና እዩ ከምቲ ዝድለ ዝኸደ ኣይኮነን እምበር። እቲ ሙሁር ክሳተፎ ከም ዝግባእ ይሳተፍ ኣሎ፣ ክሕግዞ ከም ዝግባእ ይሕግዝ ኣሎ ዝበሃል ግን ኣይኮነን። ኣብዚታት ዘለና ሕፅረት ብዙሕ አዩ፤ ካብቲ ክነስተኻኽሎ ዘለና ሓደ እውን እዙይ ክኸውን እዩ። ከም ውድብ ክንገብሮ ዝግባእ ክንገብር ኣለና፤ ከምቲ ዝበልካዮ ነፃ መድረኻት እውን ክህልዉ ኣለዎም ብጣዕሚ ጠቓሚ እዩ። ኣብቲ መድረኻተ ንሕና እውን ዘለና ሓሳብ ነቕርብ ካሊእ መማረፂ ሓሳባት እውን ንሰምዕ። ኣብቲ ናይ ውድብ መድረኻት እውን ንነገሩ ናትና ጥራይ ስማዕ ኣይኮነን ክበሃል ዘለዎ፤ ፀዊዕኻስ ንዓይ ስምዐኒ ጥራሕ ዘይኮነስ ንስኻ ኸ ታይ ሓሳብ ኣለካ እውን እዩ ክበሃል ዘለዎ። መሪሕ ውድብ እንድዩ እዙይ ንቲ ዓዲ ዝመርሐሉ ዘለኹ ኣተሓሳስባ እዙይ እዩ ኢሉ የቕርብ እሞ እዚኣ ወስኹላ አዚኣ ቀንሱላ ወይ ካሊእ ሓሳብ ኣሎ ዝብል ተልዩ ድማ የቕርብ፤ ከምዘኡ እዩ ክኾን ዘለዎ። ኣብዙይ እቲ ውድብ እውን ተበግሶ ክወስድ ኣለዎ ካብ ደገ ዝመፅእ ተበግሶ እውን ክበረታታዕ ኣለዎ። ሐዚ ጅማሮታት ኣሎ እዩ፤ ቲንከ ታንክ ኢልና ጀሚርና ኣለና። እቲ ሙሁር ብፉሉይ ንርኣዮ ብዝብል ኢና እቲ ቲንክ ታንክ ነጣይሾ ኢልና ጀሚርናዮ ዘለና።
ውራይና፦ ኣብኡ ግን እቲ ቲንከ ታንክ ዝብል ካብ ኣልዐልካዮ፤ እቲ ሓሳብ ፅቡቅ እዩ፤ ከምዙይ ዝበለ ብውዳብ ደረጃ ወይ ብትካል ደረጃ ምጥያሽኩም ብጣዕሙ ግቡእን ትኽክለኛን እዩ። ግን እቶም ሓሪኹሞም ዘለኹም ሰባት ዝበዝሑ ኣብ ውሽጥኩም ዘለው ነሃታትኩም ኣባላት እዮም። እዚኦም ድማ ኩሉ ግዜ ምሳኹም ዘለው እንዳገምገሙ ዝውዕሉ እንድዮም እንታይ ዝተፈለየ ሓሳብ ኣምፂኦም ከማኽሩ? ዝብል ብሰፊሑ ክለዓል ሰሚዐ ኣለኹ። ስለዚ ካብ ደገ ዘለው ሙራት እንተገበርክሞም ዝሓሸ ዝኸውን ኣይመስለካን?
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ እንታይ መሲሉካ፤ እዙይ ክርአ ዘለዎ ሙሁራት ብምዃኖም እዮም ዝእከቡ ዘለዉ እምበር ኣባላት ብምዃኖም ኣይኮኑን። ብቲ መሓዉሮም ካሊእ እዩ፤ ኣብ ዞባ ክህሉ ይእል፣ አብ ወረዳ ክኾን ይኽእል፣ ኣብኡ ተወዲቡ ዘሎ ከም ኣባል እዩ ኣብኣ ድማ እታ ስራሕ እዩ ዝርእን ዝግምግምን። ኣብዙይ ከም ሙሁር እዩ ተወዲቡ ዘሎ ስለዚ ብታ ሙሁርነቱ ዘለቶ ሓሳብ ወይ ምርምር እዩ ዘቕርብ። ኣብታ ስርሑ ግን ከምኣ ትበሃል የላን እታ ስራሕ አዩ ዝገብር፣ ይመራመር ኣይኮነን ዘሎ። እቶም ምሳና ዘለው ሙሁራት ‘ውን ሙሁራዊ ዓቕሞም ዝጥቀሙላ መድረኽ ኣይነበረቶምን እኮ እያ። ግን ድማ ኣብ ውሽጥና ዘለው ጥራሕ እውን ኣይኮናን ኢልና ካብ ደገ ‘ውን ኣእቲና፤ ካልኣይ ድማ አዚ መጀመሪ እዩ ገና ክሰፍሕ እዩ። ምስ ሙሁራት ዘራኽበና ሓደ ገመድ እዩ ክሰፍሕ እዩ። ኣብ ውሽጥኻ ዘለው ገዲፍካ ንናይ ደገ ጥራሕ ትርኢ ዝብል ግን ትኽክል እውን ኣይኸውንን። ካባና ንጀምር ብኡ ነስፋሓዮ እዩ። ሙሁር እንተይልና ኣይንፈላሊ ኣባል ዘይኣባል ኢልና ኣይንፍለ just ሙሁር ዝብል ንውሰድ። እቲ ኣብ ቀረባኻ ዘሎ ገዲፍካ ናብ ካሊእ ምዝላል ‘ውን ግድን ኣይኮነን። ብስሩ ኸዓ ንምስላጥ እውን እቶም ኣብ ቀረባ ዘለዉ ንቲ ውድብ እውን ስለ ዝፈልጥዎ፣ እንታይ እዩ ኢሎም ከፅንዕዎ ግዜ ሰለ ዘይወስደሎም ቀልጢፎም ናብታ ምርምር ይኣትዉ፤ ብኣ ድማ የተሓሕዝዎ ንቲ ካሊእ እውን። እዙይ ብስሩ እንደዓበየ ዝኸይድ እዩ። ብዙሓት እነሳትፈሉ ዓብዪ ናይ ሓሳብ መመንጨዊ ኢና ክንገብሮ። ስለዚ ሓሳብ ዘመንጩ ካብኡ ሓሊፉ እውን ሰብ ዘፍሪ ክኸውን እዩ።
ውራይና፦ ኣብ ዓድና ፀገፈም እኒሀ ካብ ዝበሃል ፅንሕ ኢሉ ኣሎ። ኣብ ውድብ ድማ ምንም ፀገም የለን፣ ፅቡቕ ኣለና ዝብሉ ብዝሓት እዮም፤ ብፍላይ እቲ ሐዚ ዝንሀ ላዕለዋይ መሪሕነት ፅቡቕ ኣለና ናይ ምባል፣ ዕግበት ናይ ምርኣይ ዝንባለ ዝዓብለሎ ነይሩ ክሳብ ቀረባ። ንስኻ ንባዕልኻ ‘ውን ካብቶም ፀገም የብልናን ዝብሉ፣ ነገራት ከይግምገሙ፣ ከይፍተሹ ዓፅዮም ሒዞም ዘለው እዩ ትበሃል። ብዙሕ ሰብ ኣባኻ ተስፋ ነይርዎ ማለት ብዕድመ እውን ንኡስ እዩ፣ ተማሂሩ እዩ፣ ብኔትዎርክን ጠልቆምቆማትን እውን ኣይሕመን እናተበሃልካ ፅቡቕ ኣራእያ ነይርዎ ሰብ ኣባኻ፤ ናይዙይ ውፅኢት እውን ኣብ ጉባኤ ቀዳማይ ኣውፂኡካ ጉባኤተኛ፤ ብውፅኢቱ ግን ከምቲ ዝብለካ እዩ ዘሎ ግምታት እሞ ኣብዚ ዘለካ ሓሳብ?
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ እዙይ መሰረት የብሉን እየ ዝብል ኣነ። ሽግር የብልናን ክብል ኣይክእልን ኣነ። ብኣይ ደረጃስ ሽግር የብልናን ንምባል ብጣዕሚ ዘይኸውን እዩ፤ ምኽንያቱ ካብቲ ካሊእ ንላዕሊ እኮ መዓት ጥርዓን እዩ ዝመፅእ፣ ብዙሕ ሽግራት እኮ እዩ ዝቐርበልና፤ ስለዚ ከመይ ኢለ ሽግር የብልናን ይብል? ካብኡ ኸዓ ኣብቲ ጉባኤ እኮ ሽግር ኣለና ኢሉ ጉባኤተኛ ደምድሙ እዩ፤ ኣነ ድኣ ከመይ ገይረ የብልናን ክብል? ኣይ ብቲ ጉባኤ ዝተመረፅኩ እንድየ። ኣብቲ ጉባኤ እኮ ዘለና ሽግር ዘርዚርና ኣውፂእና ኢና፤ ከመይ ገይረ ንፅባሒታ ንዕኣ ክኽሕዳ ይኽእል? እዙይ መሰረት ዘይብሉ እየ ዝብሎ።
ውራይና፦ ኣብ ቴለቪዥን ሓደ ግዜ ብኢህወዴግ ኣመራርሓ ደረጃ ዝንበረኩም ዘተ እንትመሓላለፍ እኮ ንስኻ ፀገም የለን ኢልካ ንቲ ዝቐረበ ገምጋም ተኸላኺልካዮ ነይርካ። እንተዘኪርካዮ ብዛዕባ ናይ ዳዊት ገረዝጊሄር ተላዒሉሉ ኣብ ዝነበረ ማለተይ እየ።
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ኣብቲ ገምጋም ንሱ እውን እኮ ሓዱሽ ኣጀንዳ ኣይተኸፈተን። ብዛዕባ ሰናይ ምምሕዳር ዝምልከት እንድዩ እቲ ዘሎ ፀገማት ብመፅናዕቲ ተደጊፉ ቀሪቡ፤ ኣብኡ እቲ ሽግራት ከምዘሎ ወሲኸሉ እምበር ኣይተቐወምክዎን። እታ ዝሓለፈት ተቖሪፃ እያ ሓሊፋ ብዛዕባ ዳዊት እትምልከት ጥራይ ዝተዛረብክዋ። ናይ ዳዊት ዝምልከት ምንም መልሲ ኣይተወሃቦን ዝብል ኣይቕሪቦም ኣነ ድማ እቲ መልሲ ኣይዐገቦን እምበር መልሲ እማ ተዋሂቡ እዩ ኢለ እታ ዝነበረትኒ ሓበሬታ ኣቕሪበ። እዙይ ድማ ልክዕ እዩ። ዳዊት ብቲ ዝተወሃቦ መልሲ ኣይተሓጎሰን፤ ናባይ መፂኡ እውን ከምዙይ ኢሎምኒ ኣለው ልክዕ ኣይኮነን ኢሉኒ። ስዘሊ እቲ መልሲ ኣየዕግቦን እዩ ክበሃል ነይርዎ እምበር ፈፂሙ መልሲ ኣይተወሃቦን ዝብል ጌጋ እዩ፤ እታ ናይ ዓድዋ እትምለከት መልሲ ተዋሂባቶ እያ። ኣጠቓላሊ ገምጋም ካሊእ ዘረባ እዩ፣ ናይ ሓደ ውልቀ ሰብ ከምዙይ ነይሩ ኢልካ መረዳእታ ምሃብ ድማ ካሊእ እዩ። ይሕመቕ ይፀብቕ ንዳዊት መልሲ ተዋሂብዎ እዩ ኢልካ ምዝራብ ከመይ ኢሉ ኣብ ትግራይ ምንም ዓይነት ናይ ሰናይ ምምሕዳር ሽገር የለን ማለት ይኸውን? ኣብታ ዘረባ ንሳ ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ ካሊእ መድረኻት እኮ መዓት ግዜ ኣብ ትግራይ ብዛዕባ ዘሎ ናይ ሰናይ ምምሕዳር ፀገማት ተዛሪበ። ኣብታ መድረኽ ንሳ እውን ከምቲ ዝበኩኻ ተቖሪፃ ስለ ዝሓለፈት እያ እምበር ብዛዕባ ዘለውና ሽግራትስ ብዙሕ እየ ተዛሪበ። ኣብ ስራሕ ዘለና እኮ ብደንቢ ኢና ንፈልጦ እቲ ዘሎ ክፍተታት፤ ካሊእ ስብ ንባዕሉ ዘጓነፎ እዩ ዝፈልጥ ንሕና ግን ኣብ ዝኾነ ዘጋጠመት እያ እንተስ ብገምጋም እንተስ ብጥርዓን ትመፀና። ስለዚ እናፈለጥካ ሽግር የለን ምባልስ ክመፅእ ኣይኽእልን፤ ብስሩ ከመይ ኢሉ ከምኡ እዩ ዝብል ከምዝተበሃልኩ እምበር ኣነስ በቢመድረኹ ሽግር ኣሎ እየ ዝብል። ኣብ ኩሉ ኣብ ነብሲ ወከፍ ስራሕና ሽግር ኣሎ ማለት ድማ ኣይኮነን፤ ኣብቲ ሽገር ዘለዎ ኣለዎ ንብል ኣብቲ ዘየብሉ ድማ የብሉን ንብል፤ ኣነ እውን እዚኣ እየ ዝበልኩ። ሰብ ብዝደለዮ ክትርጉሞ ይኽእል ናተይ ሓሳብ ግን ከመዚ ዝብላካ ዘለኹ እዩ።
ውራይና፦ ካብ ህዝቢ ዝመፀኩም ሕቶ ኣብ ምምላስ ጉድለታት ይረኣየኩም ኣሎ ከም ኣመራርሓ። ንኣብነት ናይ እምባሰነይቲ ሕቶ ዘተኣናገድኩምሉ ኣገባብ ልክዕ ኣይነበርን፤ እቲ ነገር ናብ ዘየድሊ ወሲድክሞ፤ ክሳብ ሐዚ እውን መዕለቢ ክትገብርሉ ኣይከኣልኩምን፤ ኣብ ልዕሊኡ ድማ እቲ እትህብዎ ሐሳባት ሓደ ኣይኮነን ከም ኣመራርሓ…ዝብል ብሰፊሑ እናተዘረበ እዩ ኣብ ህዝቢ፤ ንምንታይ እዩ ከምኡታት ኮይኑ?
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ እዚ ናይ እምባሰነይቲ ሕቶ ዝምልከት ብቐረባ ዝከታተሎ ኣይኮንኩን፤ ንቲ ክልል ዝምልከት ስለ ዝኾነ፤ ግን ይፈልጦ እዩ እቲ ጉዳይ። እቶም ኮሚቴ እውን ናብዚ መፂኦምኒ ነይሮም ቅድሚ እቲ ሰልፊ ምግባሮም። ቅድሚኡ አውን ይላዓል ከም ዘሎ ይሰምዕ ነይረ። ብዝኾነ ምስኣቶም ዝተገበረ ምይይጥ ውሑድ እዩ ኣይብልን። ብዙሕ ኣመራርሓ እኮ ከይዱ ኣዘራሪብዎም እዩ። ኣብዙይ እውን እቲ ክብሃል ዘለዎ ኢልናዮም ኢና። ንሳቶም ግን ትሕቲ እታ ወረዳ እትብል ክንዘራረብ ኣይንደለን ዝብል ተሪር ቅዋም ነይርዎም።
ውራይና፦ ብውሕዱ ግን ሰልፊ ምስ ገበሩ ኣብኡ ተረኺብኩም መልሲ ክትህቡ ነይርኩም፤ ማለት እቲ መልሲ ናይ ግድን ወረዳ መሊስናልኩም ኣለና ይኹን እናበልኩ ኣይኮንኩን ግን ዋላ ኣይኸውንን ምባል ‘ውን መልሲ ስለ ዝኾነ።
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ሰልፊ ቅድሚ ምግባሮም ብስራሕ ፈፃሚ ደረጃ ናብኡ ከይዶም ኣዘራሪበምዎም። ኣብቲ ሰልፊ ድማ ምንም ሓዱሽ ኣጀንዳ ኣይነበረትን። ኣይተሓጎስናን በቲ ዝሃብኩምና መልሲ እዮም ኢሎም። እቲ ሰልፊ ‘ውን እኮ ተፈቒድሎም ኣይኮኑን ኣካይደሞ። እቲ ሰልፊ ብፅቡቕ ኣካይዳ ብጣዕሚ ኣንደበት ብዘለዎ እዮም ኣካይደሞ ንሱ ደስ ዝብል እዩ ግን ክፍለጥ ዘለዎ ኸኣ ከይተፈቐደሎም ብዓልቶም እዮም ኣካይደሞ።
ውራይና፦ ግን እኮ ሓላፍነት ወሲዶም ፈሪሞም እኮ እዮም ኣካይደሞ። እዙይ ድማ ሕገ መንግስታዊ እዩ ዝመስለኒ?
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ እወ ኮ! እሞ ነዙይስ ሓደጋ ከይጋጥም ኢኻ ክትሕሉ ትኽእል እምበር ኣፍልጦ ሂብካስ ኣብኡ ተረኺብካ መልሲ ኣይትህብን እቲ ሰልፊ ብኣግባቡ ክሳብ ዘይተፈቐደ። እቲ ህዝቢ ተቓላሳይ ስለ ዝኾነ ብስል ህዝቢ ስለ ዝኾነ እየ ሰላማዊ ገይርዎ እምበር ከይተፈቐደልካ ምውፃእ ግቡእ ኣይኮነን። እቲ ዋና ግን እቲ ኣጀንዳስ ካብ ዝግባእ ንላዕሊ ተዘሪብሉ እዩ፤ ወረዳ መልሱልና ትብል ደረቕ ሕቶ እያ ንሳ ድማ ኣይትኸውንን ተባሂላቶም እያ ብተደጋጋሚ። ናብዚኣ መፂኦምኒ እንተለው እኮ ኣነ እውን እታ ናይ ወረዳ ሕቶኹም ሐዚ እውድሕር ዘይመለሰልኩም ውድብ ንሳ ሕቶ ኾይና ትቐፅል እሞ ትሕቲኡ ዘሎ ሕቶታት ግን ኣቕርቡ እሞ ክንምልሰልኩም ኢለዮም ኣይኸውንን ንሳ ጥራይ መሉስልና ኢሎም።
ውራይና፦ ወረዳ ሐዚ ኣይንምልሰልኩምን ክትብሉ ከለኹም ግን ዘዕግብ ምኽንያት ክተቕርቡ ነይርኩም ንስኻትኩም እውን። ንኣብነት እቲ ወረዳ ንምዃን ተባሂሉ ቅድሚ ዕስራን ገለመለን ዓመታት ዝወፀ ረቛሒ እተን ኣርባዕተ ነጥብታት ኣማሊእናየን እዮም ዝብሉ፤ ስለዚ ንሰዅም ወይ ሓዱሽ መመዘኒ ኣፅኒዕኹም ክተቕርቡ ነይርኩም ወይ ድማ ሓንሳእ ተፀበዩና ኣፅኒዕና ክንነግረኩም ክትብልዎም ነይርኩም እምበር ሎሚ ኣይንምልስ ፅባሕ ኣይንምልስ ኢልካ ግትር ምባል ፅቡቕ ኣይመስለኒን
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ብዝኾነ እንታይ መሲሊኳ እቲ ውድብ ቅዋም ዝሓዘስ ናይ ሓደ ወረዳ ኣይኮናን ንምልስ እዩ። ኣነ ብውልቂ እውን ዝበልክዎም ንስዅም ሕቶ ስለ ዘቕረብኩም ኣይምለሰልኩምን። ካሊእ እውን ሕቶ ዘቕረበ ኣሎ፤ እንተዘይ ኣቕረበ እውን ዝግበኦ እንተኾይኑ ክምለሰሉ ኣለዎ እየ ኢለዮም። ንስኹም እማን እዩ ናይ ባዕልኹም ኢኹም ትሓቱ፤ ከም ውድብ ክትሪኦ ከለኻ ግን ትግራይስ ከመይ ተመሓድራ ትብል እያ ብሓፈሻ ትርአ እያ እታ መልሲ። እቲ ዝበልካዮ ቅድሚ ሐዚ ዝነበረ መመዘኒ ሐዚ ዘየኽይድ ክኸውን ይኽእል እዩ። ምኽንያቱ ብዙሕ ነገር እዩ ተቐይሩ። ስለዚ ሐዚ ክፅናዕ እዩ ዘለዎ ኣጠቓላሊ ከም ትግራይ። ወረዳ ‘ውን ክንቅይር ተኾይና፣ ዞባ ‘ውን ክንቅይር ተኾይና፣ ብኣጠቓላሊ ሪኢኻ ኢኻ ኣብዙይ ኣእቲኻ እቲ ሕቶኦም ትምልሰሎም። በቢዝተለዓሉ በቢሓደ ኣይኮንካ ክምለስ ዘለዎ። ናይ ወረዳ ሕቶ ብቲ ዝብለካ ዘለኹ ብመፅናዕቲ ከም ክልል ብዝግብር ናይ ኣወዳድባ ምትዕርራይ እዩ ክምለስ ዘለዎ ዝብል እዩ ዘለኒ።
ውራይና፦ ለይቲ ምድሪ ግዜኻ ሰዊእኻ፣ ንዘቕረብኩልካ ሕቶታት ብትዕግስቲ አዳሚፅካ ብዝግባእ ስለ ዝመልስካለይ ብሽም መንበብቲ ውራይና ካብ ልቢ የመስግነካ ዶ/ር። ክብረት ይሃበለይ ብጣዕሚ።
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ኣነ እውን ብጣዕሚ የመስግን ክብረት ይሃበለይ።