ኣምበስ ተወልደ

ካብ ኣማኻሪ ልምዓታዊ ስፖርት ባሎኒ መቐለ

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

ሰላም ደሓንዶ ቀኒኹም ተኸታተልቲ መፅሄት ውራይና ንሎሚ ናብ ዝበልክዎ ዝርዝር እንትሰግር ንጋንታታትን ቤተሰብ ጋንታታት መቐለን ወልዋሎ ዪኒቨርሲቲ ዓዲግራትን እንኳዕ ደስ በለኩም! ብምባል እዩ፡፡ ሰናይ ንባብ!

ኩዕሶ እግሪ ዓለም ለኻዊ ቋንቋ እዩ፣ ኩዕሶ እግሪ ማሕበረሰባዊ ሓድነት እዩ፣ ኩዕሶ እግሪ ዓለም ለኻዊ ኢንዱስትሪ እዩ፣ ወዘተ ኣጠቓሊልካ እንትርአ ኩዕሶ እግሪ ፖለቲካ፣ ቁጠባ፣ ማሕበራዊ፣ ባህላዊን ስፖርታዊን ንጥፈት ብምዃኑ ይግበአኒ በሃልቱ ብዙሓት እናኾኑ ካብ ዝመፅኡ'ውን ዝፀንሐ እንተኾነኳ ይግበአኒ ዝብሉ ስለዝግብኦም ጥራሕ ዘይኮነስ ግቡኦም'ውን ስለዝፍፅሙ እዩ፡፡

ሕብረተሰብን ኩዕሶ እግሪን

መሰረትን ደም ሰራውር ኩዕሶ እግሪን ሕብረተሰብ እዩ፡፡ ሕብረተሰብ ሃገራዊት ጋንትኡ እንትትፃወት ባንዴራ ሃገሩ እናንበልበለ ሃገራዊ መዝሙሩ ጎረርኡ ክሳብ ዝልሕትት ዓው ኢሉ ብምዝማር ሃገሩ ንክትስዕር ኣብ ኣህጉራዊን ዓለም ለኻዊን መድረኽ ደሚቓ ንክትወፅእ፣ ባንዴርኣ ልዕሊ ኹሉ ሓፍ ኢሉ ክምብልበል፣ ሃገራዊ መዝሙራ መሪሕ ካልኦት ኮይኑ ክዝመር ይድድግፍን ይፅሊን፡፡ ዓወት እንተጋጥም ብሚሒር ታሕጓስ ዕድመ፣ ፆታ፣ ትምህርቲ፣ ሃፍቲ፣ መዝነት ወዘተ ከይፈለየ እንትሕጎስ፣ ስዕረት ኣብ ዘጓንፈሉ እዋን ድማ ብሚሒር ሓዘን ይጉሂ፡፡

ደገፍቲን ኣባላት ጋንታን ጋንትኦም ንክትስዕር ገንዘቦም ጊዚኦም ሞራሎምን ሞይኦምን ብምውፋይ ጥራሕ ከይተደረቱ ኣብ ዘዝኾነ እዋን ይገብርዎ ኢልካ ናብ ዘይትግምቶ ምሒር ስምዒት ብምእታው ጋንትኦም ንክትስዕር ትእምርቲ ጋንትኦም እንትኸደኑ፣ እንትጥምጠሙን እንተምበልብሉን ብመዝሙር ጋንትኦም ተሰንዮም ሕብረ ምንቅስቓስ እንትገብሩ፣ ስዕረት እንተጓንፍ ሕርር ብጥስ ኢሎም ሓንሳብ ብዳይና፣ ካሊእ እዋን ብኣሰልጣኒ፣ ወይ ድማ ብኣመራርሓ ጋንታ ተዘየለ ብተፃወቲ ኣመኽንዮም ካብ ሜዳ ይወፁ፣ ደጊም ሕሩም ይብሉ ኣብ ቀፃሊ መን ክቕድሞም ኣብ ስታድዮም ትረኽቦም፡፡

ነዚ እዩ ድማ ሕብረተሰብ መሰረትን መሪሕን ስፖርት እዩ ዝበሃል፡፡ ተመልካቲ ዘይብሉ ስታድዮምን ዝናብ ዘይብሉ ክራማትን ሓደ እዩ፡፡ ስለዚ እዚ ይግበአኒ እንተበለ መን ክምጉቶ! ብሓቂ'ውን ዝግብኦን በዓል ዋናን እዩሞ ዝለዓለ ክብረት ዝወሃቦ እዩ፡፡ እስቲ ሓደ ክልተ ኣብነታት ሸው ከብል፡፡ 

ሃገርና ኢትዮጵያ ድሕሪ 33 ዓመታት ተሳትፎ ምሕላፍ ናብ ፅዋዕ ኣፍሪቃ ዝነበረ ምንቅስቓስ ንዘክር፡፡ ሃገራዊት ጋንታና ብ1974 ኣብ ሃገረ ሊቢያ ተኻይዱ ዝነበረ ውድድር ፅዋዕ ሃገራት ኣፍሪቃ ምስተሳተፈት ዳግም ናብቲ መድረኽ ዝተመለሰት ኣብ 2007ዓ/ም መፃረዪ ኔሩ፡፡ ነቲ መፃረዪ ኣብ ዝሓለፈትሉ እዋን ህዝቢ ኢትዮጵያ ዓበየ ነኣሰ፣ ተምሃረ ኣይተምሃረ፣ ከተመታይ ገጠረታይ፣ ሃፍታም ድኻ፣ መራሕቲ ተመራሕቲ ከይፈለየ ቀልብና፣ ዘረባና፣ ደርፍና መራኸቢ ብዙሃና፣ ኣከዳድናና ወዘተ ፅዋዕ ኩዕሶ እግሪ ሃገራት ኣፍሪቃ ከምዘነበረ እንትነስተብህል ሓያልነት ኩዕሶ እግሪ ምዕዛብ ይከኣል፡፡ ነዚ እዩ ድማ ህዝቢ ብዘለዓለ ብርኪ ይግበአኒ ዝብል፡፡

ኣብዚ እዋን ጋንታታት መቐለን ወልዋሎ ዩኒቨርሲቲ ዓዲግራትን ካብ ላዕለዋይ ሊግ ናብ ፕሪሚየር ሊግ ንምሕላፍ ኣብ ዝነበረን ግጥማት ደገፍቲ እተን ጋንታታት ጥራሕ ዘይኮኑስ ነበርቲ እተን ከተማታት ኮነ ኣብ ቀረባን ሩሑቕን ዝርከቡ ተወለድቲ እቲ ኸባቢ ዘተኣናገድዎ ታሕጓስን ጓሂን፣ ነዚ ስዒቡ ዝነበሩ ኣዎንታዊ ኮኑ ኣሉታዊ ተርእዮታት ኣብ መድረኽ ኩዕሶ እግሪ እንትንሪኦ፣ እቲ ህዝቢ ናብ ሓደ ቁርፀኛ መስርሕ እንተእቲኻዮ በዓል ዋናነቱ ከመይ ከምዘረጋግፅ ምስክር እዩ፡፡ እወ! ነዚ እዩ ድማ ሕብረተሰብ በዓል ዋናን ይግበአንን ዝብል፡፡

መንግስቲን ኩዕሶ እግሪን

እቲ ኻሊእ ይግበአኒ በሃላይን ብዘይካይስ በሃሊ በዓል ዋና መንግስቲ እዩ፡፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ዝኾነ መንግስቲ ድልየቱ ዓይነት ፖለቲካዊ እምነትን ኣካይዳን (Political ideology) ይሃልዎ ኩዕሶ እግሪ ከምብዋዛ ዝርኢ ኣሎ ኢልካ ምዝራብ ኣየድፍርን፡፡ ምኽንያቱ ኩዕሶ እግሪ ቀጥታዊን ዘይቀጥታዊን ፅልውኡ ኣብ ውሻጠ መንግስቲን ኣብ ዋኒን ፖለቲከኛታት ዘለዎ ተኽእሎ ምእታው ዓብዪን ዓጋቲ ዘይብሉን ብምዃኑ እዩ፡፡ ሓደ ክልተ ኣብነታት ከቕርብ፡፡

ኣብ ሓደ እዋን እዩ ኢሎምዎ መራሒ መንግስቲ ኣሜሪካ (ፕሬዚዳንት ሬገን) 1982 ዓ/ም/ፈ መበል 14 ፅዋዕ ኩዕሶ እግሪ ዓለም ኣብ ሃገረ ስፐይን እንትካየድ ነቲ ሃገሮም ዘየላትሉን ህዝቦም ግዲ ዘይገብረሉን ብኣንፃሩ ድማ ዓለም ብዓለማ አዒንታን ቀልባን ኣብ ስፐይን ዝገበረትሉ ውድድር ብኣጋጣሚ ክዕዘብዎ ዕድል ብምርካቦም እንትሓቱ ፅዋዕ ኩዕሶ እግሪ ዓለም ከምዝኾነ ይንገሮም፡፡

እቲ ሃገሮም ዘየላትሉ ዓለምለኻዊ መድረኽ ኣግሪሙሎም፡፡ ኣሜሪካ ዘየላትሉ ዓለም ምህላዉ ኣስተብሃሉ፡፡ ፕረዚዳንት ሬገን ናብ ሃገሮም ምስተመለሱ ካብ ዓለም ዝተነፀልሉ ዓይነት ስፖርት ኣብ ሃገሮም ንክዓቢን ክጥመትን ንሰብ ሞያ ብምእዛዝን ኣድላዪ ዝበሃል ዝለዓለ በጀት ብምስላዕን ኣሜሪካ ዘየላትሉ ዓለም ከይህሉ ገበሩ፡፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ሃገረ ኣሜሪካ ኣብ መድረኽ ኩዕሶ እግሪ ዓለም እንተወሓደ ክሳብ ርብዒ ፍፃመ ትረአየሉ ውድድር ናብ ምዃን በፂሑ ይብለኩም፡፡

ካሊእ ኣብነት ክውስኽ፣ ሃገረ ቻይና ብኢንዱስትሪ እናማዕበለት እንትትመፅእ ናብ ዓለም ዕዳጋ ክትኣቱ ደለየት፡፡ ቅድሚ ምእታዋ ግና ከመይ ከምትኣቱ ምኽሪ ደለየትሞ ካብ ሃገራ ቻይናን ሃገራት ምዕራብን ሰብ ሞያ ብምትእኽኻብ እንታይ ይሐሸኒ ኢላ ምኽሪ ሓተተት፡፡ ምኽሪ እቶም ሰብ ሞያ ድማ “ስምዒ ቻይና ዓለም ዝፈልጠኪ ብበዝሒ ህዝቢኺ እዩ፡፡ ፈለማ ምስ ዓለም ተላለዪ፡፡ ነዚ ድማ ዝቐለለን ፍቱንን ፈውሲ ኣብ መድረኽ ውድድር ፅዋዕ ኩዕሶ እግሪ ዓለም ወይ ኣብ ኦሊምፒክ ፀብለልታ ኣርእዪ፣ እንተኽኢልኪ ክልቲኡ ተዘየለ ሓዲኡ ንምስንዳእ ፈትኒ፣ ኣብዞም መድረኻት ዘለኪ ውፅኢት ንምህርትኺ ብቐሊሉ ብምልላይ ምስ ዓለም ዘራኽብ ገመድኪ እሰሪ ኣሽዑ ዓለም ብቐሊሉ ክፈልጠኪ እዩ ኢሎምዋ፡፡ ጌራቶ ድማ ኣብ መድረኸ ኦሊምፒክ ምስ ኣሜሪካ ክሳድ ንኽሳድ እናተሓናነቐት እንትትርከብ ብመዳይ ምስንዳእ ድማ መድረኽ ኦሊምፒክ ክተሰናድእ ቀኒዕዋ ኣብ 2008 መበል 24 ሓጋይ ኦሊምፒክ ቤጂንግ ኣሰናዲኣ፡፡ መሰናድኦኣ ዓለምና ዛጊድ መዘና ኣይረኸበሉን ዝተብሃለሉ ኦሊምፒክ ኣሰናዲኣ ዓለምን ቻይናን ተላለዩ፡፡ ሕዚ ቻይና ስራሕ (Made in China) ኣብዘይኣተዎ የለን፡፡ እወ መንግስቲ ካብ ኩዕሶ እግሪ ንፅል እንተይሉ ሳእቤኑ ከቢድ እንትኾን ቀሪቡን ምችው ባይታ ፈጢሩን እንተመፂኡ ዙርያ መለሽ ረብሓ ከምዘለዎ ምዕዛብ ይከኣል፡፡

በዓል ሃፍቲን ኩዕሶ እግሪን

ኣብ ዓለምና ሰብ ሃፍቲ ናብ ኩዕሶ እግሪ ምእታው ካብ ዝጅምሩ ልዕሊ ሓደ ሚእቲ ዓመትኳ እንትቑፀረ ኣብ ሃገርና ግና ዛጊድ ሸከም መንግስቲ ኮይኑ ይርከብ፡፡ ነዚ ቀንዲ ምኽንያቱ ድማ ኩዕሶ እግሪ ከም መሀደሲን ጊዜ መሕለፊን ጥራሕ ዝርአ፣ ካብ ሸማተር ኣወዳድባ ሊግ ክወፅእ ብዘይምኽኣሉ፣ ዛጊድ ኩዕሶ እግሪ ከም ሓደ ዘፈር ንግዲ ተጌሩ ስለዘርኣይን ሰብ ሃፍቲ ኣብ ኩዕሶ እግሪ ንክዋፈሩ ዘግብር መስርሕን ሕግን ብዘይምህላዉ እዩ፡፡

ተሞክሮ ዓለምና ከምዘረድአና እንተኾይኑ ግና መድረኽ ፕሮፌሽናሊዝም ኣብ ዝተቐልቀለሉ እዋን ሰብ ሃፍቲ ጠጒጎም ዝኣተውዎ ዓውዲ ዘፈር ንግዲ ምዃኑ ምርዳእ ይከኣል፡፡ ንኣብነት ኣብ ሃገረ ኮሎምቢያ ንዝነበረ ኩነታት እንትንዕዘብ

ኣብ መወዳእታ ካልኣይ ኲናት ዓለም ኣብ ሃገራት ላቲን ኣሜሪካ ኩዕሶ እግሪ ካብቲ ዝተገመተሉ ንላዕሊ ተቐባልነት ዝረኸበሉ እዋን ኔሩ፡፡ ነዚ ድማ ኣብ መጀመሪያ 1930ታት ሓደሽቲ ስታድዮማት ብምህናፆምን ከምኒ ሪቨር ፕሌት ዝበላ ጋንታታት ፅቡቕ ቅዲ ኣፀዋውታ ብምፅዋት ነቲ ኣጋጣሚ ክጥቀማሉ ብምኽኣለንን ኣብ ኩዕሶ እግሪ ዕሙቕ ፍቕሪን ስምዒትን ክፍጠር ኸኣለ፡፡ በዚ ኣጋጣሚ ብዙሓት ደቡብ ኣሜሪካዊያን ዳይረክተራት (ኣተሓባበርቲ) ካብ ቦነስ ኣይረስ ፕሮፌሽናል ጋንታታት ናብ ኮሎምቢያ ብምዕዳም ምሕዝነታዊ ግጥም ክገብሩ ምጅማሮምን እዚ ፍፃመ እዚ ዕዉት ብዝኾነ መንገዲ ብምዝዛሙን ነጋዶ ውሽጢ ዓዲ እቲ ኩነታት ስለዝመሰጦም መዋእለ ነዋዮም ብምምዳብ ፕሮፌሽናል ተፃወቲ ብምምፃእ ኣብ ኮሎምቢያ ፕሮፌሽናል ሊግ ክጣየሽ ጌሮም እዮም፡፡ ስለዝኾነ ድማ ኣብ መዘናግዒ ዘፈር ንግዲ ስፖርት ዘሎ መኽሰብ ዘዋፅእን ዝለዓለን ምዃኑ ተገንዘቡ፡፡

ይብለና ፊፋ ንመበል 100 ዓመት ምስረትኡ ኣብ ዘሰናድኦ መፅሓፍ (100 Years of football, the FIFA centennial book, 2004:81)

ናብ ትግራይ ንመለስሞ ነቲ ዝነበረ ኩነታት ብኣፅንዖት ንዘክሮ፡፡ እቲ ኩነታት ዝጀመረ ድሕሪ ፀወታ ጋንታታት መቐለን ባህርዳርን እንትኾን ኣብ መንጎ ጋንታት ወልዋሎ ዓዲግራት ዩኑቨርሲቲን መቐለን ብቀጥታ ናብ ፕሪሚየር ሊግ ትሓልፍ ጋንታ ኣብ ምውሳን ዓብዪ ግደ ዝነበሮ ብምዃኑ ንመፍቀርቲ ኩዕሶ እግሪ ብሓፈሻ ንደገፍቲ ጋንታታት ወልዋሎ ዓዲግራት ዩኒቨርሲቲን መቐለን ድማ ብፍላይ ብዝለዓለ ፅልውኡ ዘዕረፈ ኔሩ፡፡

ነቲ ፅልዋ ቀልጢፎም ዝተረድእዎ ግና ልዕሊ ዝምልከቶም መራሕቲን ኣብቲ ኩነታት ዝነበሩ ኣካላትን ኣብ ዘፈር ምፍራይ ጨርቂን ተዛመድቲ ተግባራት ጨርቂን ዝተዋፈሩ ወገናት ኔሮም ነቲ ኩነታት ኣፀቢቖም ብምስትብሃል ዝተጠቐምሉ፡፡ (ንዕዳጋ ስፖርት ኣመልኪተ ኣብ መፅሄት ውራይና ሕታም መበል 35 ለካቲት 2009፣ ገፅ 28/9 ምርኣይ ይከኣል)

በዚ መሰረት እቶም ትካላት ትእምርቲ፣ ማልያ፣ ሻርፕ፣ መንዲል ርእሲ፣ ቆቢዕን ካልኦት ንጋንታታት ወልዋሎ ዓዲግራት ዩኒቨርሲቲን መቐለን ዝገልፅ ብምስራሕ፣ ብምስፋይ፣ ብምቕራብን ብምሻጥን ንሶም ከሲቦም ንኻልኦት ስራሕ ፈጢሮምን ጥራሕ ዘይኮነስ ነቲ ኩነታት ዝተፈለየ ዋዒ ንክህልዎ ጌሮምዎ እዮም፡፡ (ንዕዳጋ ስፖርት /ኩዕሶ እግሪ ኣመልኪተ ኣብ ካሊእ እዋን ክምለሶ እየ፡፡)

ኩዕሶ እግሪ ክንደየናይ መኽሰባይን ዘዋፅእን ዓውደ ዘፈር ምዃኑ ግና ናብ ካሊእ ምጥማት ዘድሊ ኣይኮነን፡፡ ኣብ ዝሓለፈ ኣብ ከተማና ከተማ መቐለ ዝነበረ ኩነታት እንትትዕዘብ ኩዕሶ እግሪ ኩሉ ነብሱ ንግዲ ከምዝኾነ ምርኣይ ይከኣል፡፡

እንኳዕ ደስ በለክን!

ጋንታታት ኩዕሶ እግሪ መቐለን ወልዋሎ ዩኒቨርሲቲ ዓዲግራትን ካብ ዝነበራሉ መድረኽ ውድድር ላዕለዋይ ሊግ ናብ ዝበረኸን ዝለዓለን ሊግ ኩዕሶ እግሪ ፕሪሚየር ሊግ ኢትዮጵያ ብምሕላፈን ካብ ደገፍተን ሓሊፉ ንብዙሕ ትግራዋይ ዘሐጎሰ ዓወት ብምምዝጋበን ደጊመ እንኳዕ ደስ በለክን ክብል ይፎቱ፡፡

ኣብ ዘበናዊ ውድድር ኩዕሶ እግሪ "ዓወት" ብሰለስተ ብርኪ መቒልካ ምርኣይ ይከኣል፡፡ ኣብ ክሊ ዘለኻዮ ሊግ ኮይንካ ፅዋዕ ምዕታር ዝለዓለ ዓወት ተባሂሉ ዝውሰድ እንትኾን እዚ ዓወት እዚ ድርብ ዓወት ሓዚሉ ስለዝመፅእን ጋንታ ናብ ቀፃሊ መድረኽ ውድድር (ካብ ብሄራዊ ሊግ ናብ ላዕለዋይ ሊግ፣ ካብ ላዕለዋይ ሊግ ናብ ፕሪሚየር ሊግ፣ ካብ ፕሪሚየር ሊግ ናብ ፅዋዕ ጋንታታት ኣፍሪቃ ወዘተ) ስለዘበርኽ ድርብ ዓወት ብምሕዛሉ ታሕጓሱ ዝለዓለ እዩ፡፡

ካልኣይ ዓወት ካብ ዝነበርካዮ ሊግ ናብቲ ልዕሌኻ ዘሎ ሊግ ምሕላፍ እንትኾን ኣብ ካልኣይ ብርኪ ዝስራዕ ዓወት እዩ፡፡ ብሰብ ዋና ጋንታ፣ ብኣባላት ኣመራርሓ ጋንታ፣ ብኣሰልጠንቲን ኣባላት ጉጅለ ኣሰልጠንቲ (Coaching staff) ደገፍቲን ኣጠቓላሊ ቤተሰብ ጋንታን ዘሐጉስ ፍፃመ ብምዃኑ ብዝለዓለ መጠን የሐጉስ፡፡ ኣብነት ንጋንታታት መቐለን ወልዋሎ ዩኒቨርሲቲ ዓዲግራትን ምጥቃስ ይከኣል፡፡ ፅዋዕ ኣይዓተራን ግን ካብዝነበርኦ ሊግ ናብ ፕሪሚየር ሊግ ብምብራኸን ዝነበረ ታሕጓስ ምርኣይ ይከኣል፡፡

ሳልሳይ ዓወት ጋንታ ኣብ ሓደጋ ምውራድ ፀኒሓ ከይወረደት እንትትተርፍ ዘሎ ሓጎስ ብቐሊሉ ዘይግመት እዩ፡፡ ስለዚ ኣብ ኩዕሶ እግሪ ዋላ መጠኑ ይፈላለ ኩሎም መሐጎስቲን ከም ዓወት ዝረኣዩን ፍፃመታት እዮም፡፡

ብርግፅ ኣብ ፕሮፌሽናልን ናብ ዕዳጋ ዝኣተወ ኩዕሶ እግሪ ዝወነኑ ሊጋትን ጋንታታትን ንኣብነት ኣብ ሃገራት ኣውሮፓ ናብ ቻምፒዮንስ ሊግ ምሕላፍ ባዕሉ ዝለዓለ ዓወት ተባሂሉ ዝውሰድ እዩ፡፡ ስለዚ እዞም ኣርባዕተ ዓወታት ብስምዒት ዝግለፁ ዓወታት ጥራሕ ዘይኮኑስ ጥቕሚ መኽሰብን እንጀራን ሓዚሎም ስለዝመፁ ኩሎም በቢ ደረጅኦም ዘሐጉሱ እንትኾኑ፣ ብኣንፃሩ ኣብ ሃገርና ድማ ሓጎስ'ምበር ብመዳይ ጥቕሚን እንጀራን ግና ዕዳን ዕንድዳን ከምዝኾኑ ኣስሚረ ናብቲ እዋናዊ ዋዒን ሓጎስን ክመልሰኩም፡፡

ጋንታታት መቐለን ወልዋሎ ዩኒቨርሲቲ ዓዲግራትን ናብ ፕሪሚየር ሊግ ብምሕላፈን ኩሎም ቤተሰብ ጋንታታት መቐለን ወልዋሎ ዩኒቨርሲቲ ዓዲግራትን፣ ህዝቢ፣ መንግስቲ፣ ቤት ፅሕፈት ጉ/መ/ስን ክልል ኮነ ከተማ፣ ፌዴሬሽን ኩዕሶ እግሪ ትግራይ ኮነ ኮሚቴታት ኩዕሶ እግሪ እተን ከተማታት፣ ኣብ ትግራይ ዝርከባ መራኸቢ ብዙሃንን ብሓፈሻ መፍቀርቲን ቤተሰብ ስፖርትን ትግራይ በዘን ጋንታታትን ተሓጒሶም እዮም፡፡

እወ ተተሓጎሱ ይግበኦም እዩ፡፡ እዚ ታሕጓስ ድማ ምንጪ ንቐፃሊ ተግባራት መተባብዒ'ምበር ኣብኡ ጠጠው ንምባል ኣይኮነን፡፡ እዚ ዓወት "ንዝነበረ ብዓወት ዘኸምበተ ንመፃኢ ከቢድ ዕማምን ተግባርን ዘሸከመ" ተጌሩ ክርአ ይግባእ፡፡ ስለዚ ጋንታታት ጊዚአን ኣብ ታሕጓስን ተሃድሶን ከባኽንኦ የብለንን፡፡ ኣብ ዓመቱ ዘፀልምት ዓወት ከይኸውን ሕዚ ምስራሕ ከድሊ እዩ፡፡

ፕሪሚር ሊግ ኢትዮጵያ

ብፌዴሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ካብ ዝመሓደሩ ውድድራት ብዓበይቲ ደቂ ተባዕትዮ ዝካየዱ ሰለስተ ሊጋት እዮም፡፡ ካብዚኦም ድማ እቲ ዝዓበየ ፕሪምየር ሊግ እዩ፡፡ ፕሪሚየር ሊግ ኢትዮጵያ ብ1990ዓ/ም ብ8 ጋንታታት ዝፈለመ እንትኾን ሕዚ 16 ጋንታታት ጠርኒፉ እናወዳደረ ይርከብ፡፡

ኣብ ውሽጢ ሓደ ሊግ ዝርከቡ ጋንታታት ኩሎም ተመሳሳሊ ብቕዓት፣ ሃፍቲ፣ ምውህላል ብሉፃት ተፃወቲ፣ ተሞክሮን ካልኦትን ኣብ ግምት ብምእታው እንትረአዩ ኣብ 3 ወይ 4 ጉጅለ ተመቓቒሎም ዝስርዑ እዮም፡፡

በዚ መሰረት እቶም ኣብ ቅድሚት ዝስርዑ ንፅዋዕ መንዓተረ ዝነሓንሑ ጋንታታት እንትኾኑ እቶም ካልኣይ ድማ ንዘይምውራድ ዝፃወቱ ጋንታታት እዮም፡፡ ኣብዞም ክልተ ጉጅለ ዝስርዑ ጋንታታት ውሑዳትን እንተበዚሖም ኣብ ነፍሲ ወከፎም ኣብ ጠንካራ ሊጋት 3 ወይ 4 እንትኾኑ ዝተረፉ ኩሎም ፅዋዕ ንምውሳድ ዘይሓስቡ ክንወርድ ኢና ኢሎም ዘይሰግኡ እዮም ይብልዎም፡፡ ኣብ ከም ኣውሮፓ ዝበሉ ዓበይቲ ሊጋት ድማ ንፅዋዕ መንዓተረ እንተዘይቀኒዕዎም ናብ ቻምፒዮንስ ሊግ ንምእታው ዝፃወቱ ከም ራብዓይ ጉጅለ ይስሰርዑ እዮም፡፡

እዚ ኩነታት ናብ ሃገርና ምልስ ኣቢልና እንትንሪኦ ንፅዋዕ መንዓተረ ንጋንታ ቅዱስ ጅወርጊስ ዝተገደፈ ኮይኑ ካልኦት ግና ዓቕመንን ኩነታተንን በቢጊዚኡ እናዓበየን እናወረደን ዝፅገማ ብምዃነን ሓዲኣ ካብታ ካሊእ ብመሰረቱ ትፍለ እያ ኢልካ ንምቕማጥ ዘፀግም እዩ፡፡ ንኣብነት ኣብዚ ዓመት እዚ ወረድቲ ጋንታታት ዝተፈለያ ኣብ መወዳእታ ፀወታ እንትኾና ካብ ምውራድ ናፃ ዝነበራ ውሑዳት ከምዝነበራ እንትንዝክር እቲ ኣፈላላይ ክሳብ ክንደየናይ ፀቢብ ከምዝኾነ ምርኣይ ይከኣል፡፡

ብወገን ጋንታ ቅዱስ ጅወርጊስ ኮይንካ እንትትሪኦ ብርግፅ እቲ ጋንታ በዝሒ ደጋፊን ፅዕንቶ ምፍጣር ተኽእልኡ ዓብዪ ኣብርእሲ ምዃኑ መንፈስ ሰዓራይነት (Winning sprit) ዘማዕበለ ካብ ምዃን ወፃኢ ብመሰረቱ እታ ሃገር ካብ ዘለዋ ብቕዓትን ክእለትን ብርኪ ኩዕሶ እግሪ ዝተፈለየ ክእለትን ዓቕምን ዘለዎም ተፃወቲ ኣለውዋ ንምባል ኣየድፍርን፡፡ እቲ ብወሳናይ መልክዑ ዘሎ ጉድለት ኣብ ካልኦት ጋንታታት ዘሎ ተስዓሪ መንፈስ እዩ፡፡

ስለዚ ጋንታታት መቐለን ወልዋሎ ዩኒቨርሲቲ ዓዲግራትን ከስምራሉ ዝግበአን ናብ ፕሪሚየር ሊግ እንትሓልፋ ብዓይነቱ ናብ ዝተፈለየን መሰረታዊ ኣፈላላይ ናብ ዘለሉ ሊግ ዘይኮነስ ካብአን ብመሰረቱ ናብ ዘይፍለይ ተመሳሳሊ ጋንታታት ናብ ዝርከብኦ ግን ድማ ሓደ ብራኸ ሓፍ ዝበለ ሊግ ይኣትዋ ምህላወን ክኣምናሉ ይግባእ፡፡

ብርግፅ ኣብ ፕሪሚየር ሊግ ዘለዋ ጋንታታት ካብ ሓደሽቲ ጋንታታት ዝሐሸ ልምዲ፣ ተሞክሮ፣ ብኣንፃራዊነት ልምዲ ዘለዎም ተፃወቲ፣ ብዳያኑ ዘይድፈሩ ብመጋጥምቶም ዝፍርሑ ተፃወቲ ክህልወን ከምዝኸእል፣ ዘድሊ በጀት ወዘተ ስለዘለዎም ኣናኢስካ ክረኣዩ ኣለዎም ማለተይ ኣይኮነን፡፡ ግን ድማ ብርኪ ኩዕሶ እግሪ ሃገርና ኣብ ተመሳሳሊ ስለዝርከብ ጋንታታት መቐለን ወልዋሎ ዩኒቨርሲቲ ዓዲግራትን ነቲ ኣለና ዝብልኦ ክፍተታት ንምምላእ ጥራሕ ጠመተ ብምሃብ፣ ኣብ ፈላሚ ዓመት ንዘይምውራድ ቀፃሊ ዓመት ናብ ማእኸል እናበላ ዝሰግራ ክኾና ኣለወን፡፡

በዚ መሰረት ኣብ መብዛሕትኡ ጋንታታት ሃገርና ዝርአ ናብ ፕሪሚየር ሊግ ምሕላፍ ማለት ናብ ዝለዓለን ዝኸበደን ሊግ ከም ምሕላፍ ብምውሳድ ዘለወን ፀጋን ጥንካረን ኣብ ግምት ከየእተዋ ጋንተአን ኣፍሪሰን ጋንታ እንትሃንፃ፣ ናብ ዓወት ዘብቅዕወን ተፃወቲ ብሓደሽቲ እናተተክኡ ዓመት ክልተ ዓመት ከይፀንሓ ቁልቁል እንትወርዳ እንሪኦ ተጓንፎ ኣብ ጋንታታትና ከየጋጥም ወሓለታት ኩና ንምባል እዩ፡፡

ብመሰረቱ ኩዕሶ እግሪ ማለት ብጋንታን ጋንታዊ ዕማምን ዘለዎ ብምዃኑ ጋንታዊ ጥንካረ ወሳኒ እዩ፡፡ ብርግፅ ብጣዕሚ ውሑዳት፣ ዝለዓለ ብቕዓትን ክእለትን ዘለዎም ተፃወቲ ጋንትኦም ናብ ዓወት ዘብቅዕሉ ኣጋጣሚ የለን ተዘይተብሃለኳ ንሶም'ውን መፃውቲ ስለዝደልዩ ደገፍ ካልኦት ምጥላቦም ኣይተርፍን፡፡

ስለዚ ጋንታታት ወልዋሎ ዓዲግራት ዩኒቨርሲቲን መቐለን ፈለማ ዘለወን ጠንካራ ጎኒ ብምግምጋም ዘለወን ክፍተታት ይፈትሻ፡፡ ድሕሪዚ ብጣዕሚ ብዝተፀንዐን ዝተመረፀን መንገዲ ሓድነትን ስምረትን ጋንታ (Team Cohesion) ከየፍረስካን ከየጥፋእኻን ክፍተታት ክምልኡ ዝግብኦም ውሑዳትን ዝተኣመነሎምን ተፃወቲ ንምምላእ ብዝተፀንዐን ውሕሉል ብዝኾነን መንገዲ ጥራሕ ዘይኮነስ ሓድነትን ስምረትን ጋንታ (Team Cohesion) ብዘጠናኽር መንገዲ ክሰርሓ ተዘይፈቲነን ብስመ ምእታው ፕሪሚየር ሊግ ዝግበር ዕድጊት ገንዘብ ኣባኺኑ ሞራል ድዒኹ ናብ ዘየድሊ ኩርናዕ ስለዝግልፍ ሃየ ንምባል እዩ፡፡

ካልኣይ ዝለዓለ ጥንቃቐ ዝሓትት ኣብ ዓወት ዝቕልቀሉን ተቛደስቲ ዓወት ዘምፅእዎ ሓደሽቲ ሓሳባት ብስም ውሑዳት ደገፍ ስለዝመፁ ብውሕሉል መንገዲ ክተኣልይኦ ይግባእ፡፡ ተዘየለ ኣብ ዓወት ዝተቛደሰ ኣብ ስዕረት ኣቋዳሲ ኮይኑ ምምፅኡ ኣይተርፍን፡፡ ብስመ ጋንታታት ትግራይ ኢኹም ዝምፃእ ዘሎ ሽንገላ መሰል ደገፍ ኣይግድንን፡፡ እቱ ምንታይ ኣብ ላዕለዋይ ሊግ በይንኽን ጥራሕ ትወዳደራ ጋንታታት ትግራይ ከምዘይኮንክንን ከምዘይነበርክንን ዘክራ፡፡ ውፅኢት ስለዘለክን ጥራሕ እዩ ንኻልኦት መፈጠረን ኣረሲዑ መንገፍ ነጋፊኽን በዚሑ ዘሎሞ ዕዝብ ምባል ኣይኸፍእን፡፡ ተዘየለ ነታ ተፈጢራ ዘላ ጊዚያዊት ምልዕዓል ጠቕሊላ ስለተፀልምታ ጥንቃቐ ግበራ ክብል ይደሊ፡፡ ብዝተረፈ ግና ካብ ላዕለዋይ ሊግ ናብ ፕሪሚየር ሊግ ብምሕላፍክን ሕዚ'ውን ሓጎሰይ ክገልፅ ይፎቱ፡፡  

ተገባባእቲ ዝበዝሕዎ ፍፃመ

ቀደም ቆልዑ ኮይና ሓደ ቖልዓ ዝኾነ ነገር እንተረኺቡሞ ንበይኑ ክገብራ እንተደልዩ ከይትገባብኡኒ ብምባል ዝረኸባ ነገር ንብሕቱ ይገብራ፡፡ ብኣንፃሩ ካልኦት ቀዲሞም ክንገባበአካ እንተይሎሞ ዝረኸበ ይርከባ እታ ዝተረኸበት ሓባራዊ ዋንነት ትኸውን ኔራ፡፡ እወ ቀደም ኣብ እዋን ቁልዕነት ዝነበረ ምግብባእ፡፡ ሎሚ ድማ መልክዑ ቀይሩ ኣብ ቖልዑ ዘይኮነስ ኣብ ዓበይቲ ኣብ ውልቀ ሰባት ጥራሕ ዘይኮነስ ብብርኪ ትካል ተገባባእቲ ስለዝረእኹ ትዕዝብተይ ከካፍለኩም ደልየ እየ፡፡

ኣብ ዝሓለፈ ፍፃምኡ ዝረኸበ ውድድር ኩዕሶ እግሪ ላዕለዋይ ሊግ ብዙሕ ኣብ ስፖርትን ኩዕሶ እግሪን ዘይልሙዳት ፍፃመታት ኣተኣናጊዱ ሓሊፉ እዩ፡፡ ካብዚኦም እቲ ሓደ ብስመ ክልልና ኣብ ፕሪሚየር ሊግ ተወካላይ የብላን ብዝብል ዝነበሩ ዓመት መመላእታ ምንቅስቓሳት ልዕሊ እተን ጋንታታት ጋንታ ኮይኖም ክፀንሑ ዝገበረ ነይሩ፡፡ ካልኦት ይዕዘቡና ከይበሉ ጥራሕ ዘይኮነስ ዝተብሃለ ተተብሃለ'ውን ፀማም እዝኒ ብምሃብ ምስተን ጋንታታት ኮይኖም ብምዝዛሞም ልክዕ ከምተን ጋንታታት እቲ ዓወት ናትና ዓወትን ውፅኢት ስራሕናን ክብሉ ሰሚዕናዮም ኢና፡፡

እቲ ኻሊእ መግለፂ ምግብባእ ኣብ መንጎ ጋንታታት መቐለን ወልዋሎ ዩኒቨርሲቲ ዓዲግራትን ዝነበሩ ግጥማት ስም ክርስትና ዝነበሮም እንትኾን ሓንሳብ ደርቢ ትግራይ፣ ካሊእ እዋን ደርቢ ሕውነት እናተብሃሉ ሓሊፎም እዮም፡፡ ሕምባሻን ጥሕሎን ኣብ መኣዲ ስታድዮም ቀሪቦም ክልቲኦም ኣምበላትን ተገባባእቲን ክቋደስዎ ተጌሩ እዩ፡፡ ኣብዚ ግና እዞም ሱም ክርስትናታት ንምንታይ ኣብ ጋንታታት ሽረን ኣኽሱምን ኣይሰርሑን?

ትንሳኤ ኩዕሶ እግሪ ትግራይ ብስራት ተገባባእቲ 

ነቲ ወርቃዊ ቃል "ትንሳኤ" ዝብል ቃል ሰሚዑ ፍስሃን ባህታን ዘይስምዖ ሰብ ይህሉ እዩ ኢለ ኣይግምትን፡፡ እዚ ወርቃዊ ቃል ተደጋጊሙ ክንሰምዖ ብምቕናይና ንበሃልቱ ፍስሃ ወደስታ፣ ንሰማዕቱን ኩዕሶ እግሪ ትግራይ ብተግባር ንዝፈልጥዎን ድማ ኣብ ሰሙነ ዋዒ ውድድራት ድዩ ተንሲኡ ዝብል ሕቶ ዘልዓለ እዩ፡፡

ኣብ ከባቢ መወዳእታ ውድድራት ላዕለዋይ ሊግ ኢትዮጵያ ጉጅለ ሰሜን ብፍላይ ኣብ መንጎ ጋንታታት ወልዋሎ ዩኒቨርሲቲ ዓዲግራትን መቐለን ዝነበረ ቅርርብ ነጥቢ ዝፈጠሮ ዋዒን ካልኦት ጎናዊ ስምዒታትን ተመልካቲ ናብ ስታድዮማት ክውሕዝ ዘግበርዎ ኩነታት ምፍጣሩ ዝዝከር እዩ፡፡

ትንሳኤ ኩዕሶ እግርና ኩሉ ዝምነዮን ዝደልዮን ጥራሕ ዘይኮነስ እማን ዘተግብር ኣካል እንተረኺቡ ንድሕሪት ከምዘይብል ብተግባር ዝተርኣየ እንትኾን ብዝኾነ ሰሙናዊ ኣጋጣሚታት ዝፍጠር ዋዒ ግና ኣብቲ ዝለዓ ሸቶ በፂሕና ኢና ኢልካ እሞ ድማ ብመፅናዕቲ ዘይኮነስ ኣብ ስታድዮም በዝሒ ሰብ ብምምፅኡ ጥራሕ ሪኢኻ ብስራት ትንሳኤ ምብሳር ግና ካብ ትዕዝብቲ ወፃኢ ትርፉ ኪሳራ እዩ፡፡

ንምዃኑባ ትንሳኤ ማለት እንታይ ማለት እዩ? ብርኪ ዕብየት ኩዕሶ እግሪ ክልልና ብንፁር ይፍለጥዶ? ኣበይ ኔሩ ናበይ ብምብፅሑ እዩ ዝተንስአ? ኣሻብን እንታይን ተሰሪሑሉ እዩ ተንሲኡ? ኣብ ትግራይና ክንደይ ፕሮጀክት ኩዕሶ እግሪ ኣለዋና? ንሰንከ ዓቕሚ ክልልን ሃገርን ብዘፍቀደ መጠን ኣብ ምንታይ ብርኪ ይርከባ? መለማመዲን መፃወቲን ኩዕሶ፣ ዕጥቂ (እንተወሓደ ማልያ፣ ቁምጣን ሸራ ጫማን) ኣለወንዶ? ኣሰልጠንቲ እዘን ፕሮጀክቲ ብቕጥዒ ይጥመቱዶ? ሕቶ መተባብዒ ገንዘብ ኣይተውሃበናን እናበልካ ዘተንስእ ስራሕ የስርሕዶ? ፕሮጀክት ተባሂሉ ተወዲቡን ተጣይሹን ዘሎ ምሩፃት ተፃወቲ (Elite Players) ዘፍሪ ድዩ? ኣሰልጠንቲ ንከሰልጥኑ እኹል ሞያዊን ማቴሪያላዊን ደገፍ ይረኽቡዶ? ተለማመድቲ እኹል መለማመዲ ጊዜን ስፍራን ኣለዎምዶ? ኣብ ከተማ መቐለኳ ጥራሕ እንተወሲድና ዝርካበን ዳርጋ ኩለን ክፍቲ መፃወቲ ሰገናት (ቆልዑ) ከይፃወቱለን ተጌረን ተሓፂረን ወይ ኣብ ማእኸል ኮፍ መበሊ ተጌሩለን እንትትሪአን እቲ ትንሳኤ ኣብ ፅርጊያ ብምፅዋት ድዩ? ኣብ ትሕቲ እተን ናብ ፕሪሚየር ሊግ ዝሓለፋ ኮነ ዘይሓለፋን ጋንታታትን ካልኦትን ዝርከቡ ተተካእቲ ሰገናትን ዓበይቲ መናእሰይን እኹል መድረኽ ውድድር ነዳልየሎም ኣለናዶ? ኣብዚ ሕዚ እዋን ንዘሎ ኣሉታዊ ዝንባለታትን ስምዒታትን መን እዩ ሓላፍነት ክወስደሉ? እቲ ብናይ ባዕሉ ኩነታትን ምኽንያታትን ዝተልዓዓለ ደጋፊ መንስኤ ትንሳኤ ኢኻ እናተብሃለ ኣብ በሃልቱ ዘለዎ ኣረኣእያ እንትትርኢ ካብ ምግብባእ ምስራሕ ይሓይሽ፡፡

ካሊእ ዝተነገረና ድማ እዘን ጋንታታት ናብ ፕሪሚየር ሊግ ንክትኣዋ ብሙሁራንን ሰብ ተሞክሮን ብዝተገበረ ፃዕሪ ዝመፀ ውፅኢት ከምዝኾነ እዩ፡፡ ፅቡቕ ንበልሞ ጋንታ ኣኽሱም ንምውራድ ገት ገት ኣብትብለሉ እዋን ንምንታይ ጠማቲን ፀዓሪን ስኢና፡፡ ንምንታይከ ተጓንያ! ጋንታ ሽረ ልዕል ውርድ ኣብትብለሉ እዋን ደገፍ ሙሁራንን ሰብ ተሞክሮን ንምንታይ ተፈልይዋ? ክንምልሶም ዝግብኡና ሕቶታት እዮም፡፡

በዚ በለ በቲ እቲ ቀንዲ ውራይ እቶም መሰረታዊ ተግባርካ ንጎኒ ገዲፍካ ኣብ ዝተዓወታ ጋንታታት ጥራሕ ተለጢፍካ ምግብባእ ዘለቔታዊ ዓወት ዘየምፅእን ስም ዘይተክልን እዩ፡፡ ካብ ኣብ ዝተረኸበ ዓወት ምግብባእ፣ ኣማቕሉኒ ምባል ወይ ሳላና እየን ኢልካ ዘይፃዕርኻ ምቁማት ክስራሕ ዝግብኦ ብኣዋጅ ዝተውሃበና ዕማም ምዕማም ኣማራፂ ዘይብሉን ናብ እማን ትንሳኤ ዘእቱ ስራሕ ተዝስራሕ'ምበር ኣብ ስሩሕን ቁሩብ መኣዲን ምግብባእ ኣይግድንን፡፡

መጠቓለሊ

ኩዕሶ እግሪ ትግራይ ንክዓቢን ክትንስእን ዝፀልእ ሰብ የለን፡፡ ትንሳኤ መስርሕ'ምበር ፍፃመ ኣይኮነን፡፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ተፈጢሩ ዘሎ ኩነታት ንትንሳኤ ክጥቀም ንዝደለየ ምችውን ትንሳኤ ንምብሳር ስጉሙ ዝጀመረ ተግባር ብምዃኑ ዝምልከተኩም ኣካላት ቁርፀኛ ውሳነ ዝሓተኩም እዋን እዩ፡፡

ኩዕሶ እግርና ተንሲኡ ክንብል እንተኾይና ኣብ ሃገራዊት ጋንታና ኣብ ፕሪሚየርን ላዕለዋይን ሊጋት ዝርከባ ካልኦት ጋንታታት ሃገርና ዘለና ብፅሒት ተፃወቲ ብዝለዓለ መጠን እንትነበርኽ እዩ፡፡

እዙይ ንምግባር ድማ ቅድም ቀዳድም በቲ ተፈጢሩ ዘሎ ውፅኢት ከይዓገብካ ንዘለቔታዊ ዕብየት ቁርፀኛ ውሳነ ምውሳን፡፡ ቀፂሉ ዝመፅእ ካብ መፅናዕቲን እሂን ምሂንን ወፃኢ ዝመፅእ ዕብየት ከምዘየለ ምእማን፡፡ ነዚ እዩ ድማ ኣሜሪካ እንታይ እዩ ሓይሊኺ ኢሎምዋስ መፅናዕቲ (Research) ኢላ ዝበሃል፡፡ ስለዚ ካብቲ መፅናዕቲ ዝተረኸቡ ግብኣታት ብምጥቃም ናብቲ እንምነዮን ዝበሃል ዘሎን "ትንሳኤ" ምብፃሕ ይከኣል እዩ፡፡ እንተዘየለ ርግፀኛ ዘይኮነ ትንሳኤ ተመሊሱ እንትጉዘኸ እንታይ ክነመኽኒ? ኢለ ክሰናበት፡ ሰናይ ቅንያት፡፡