ኣብ ክልልና ካብ ዘለው የኒቨርስቲታት ሓደ ዘኾነ ዩኒቨርስቲ ዓድግራት ኣብ ሓጪር ግዜ ነዊሕ ዝተጎዓዘ ኣብነታዊ ዩኒቨርስቲ እዩ። እቲ ኣብ ሓፂር ግዘ ዝተጎዓዞ ነዊሕ ርሕቐት ግልፂ ምእንታን ክኾነልና ክጅመር ከሎ ዝነበሮን ሐዚ ዘለዎን ብኣሃዝ ኣደጊፍና ክንርኢ፦

ሕዳር 2004 እዩ ስራሕ ጀሚሩ። ኣብቲ እዋን  960 ተመሃሮ፣ 13 ክፍሊ ትምህርቲ፣ 4 ኮሌጅ፣ 94 መመሃራን፣ 109 ድጋፍ ወሃብቲ ዝሓዘ ነይሩ። ኣብ ዝሓለፈ ዘበን ትምህርቲ 12696 ስሩዕ ቀዳማይ ድግሪ፣ ማስተርስ 203 ተመሃሮ ኣተኣናጊዱ( ለሚዘበን ድማ 5600 ብስሩዕ ጥራይ ይቕበል ኣሎ)፤  ስራሕተኛታት 1350 ድጋፍ ወሃብቲ፣ መመሃራን 856፣ ድምር ቀወምቲ 2200፣። ክጅምር ከሎ 12 ብሎክ ፣ ሎሚ 190 ብሎክ ተሰሪሑ። ኣብ በዝሒ ተመሃሮ፣ ስታፍ ኣባላት ይኹም መሰረተ ልምዓት ብኽንደይ ዕፅፊ ከምዝዓበየ ገቢጥዎ።

ጠቕላላ ናይ ተመሃሮ በዝሒ ምስ ምሸታዊ ልዕሊ 18ሽሕን ገለመለን፣ ኣብ ታሪክ ኢትዮጵያ ኣብ ሓደ ካምፓስ ዝቕበል የለን፤ እዙይ ሓደ ብፍሉይ ዘንእዶ እዩ። ምስቲ ስሉጥ ዕቤት ሃገር ዝኸድ እዩ። እዙይ መንበርን፣ ምግብን፣ መምሀሪ መሳርሕን ወዘተ እውን ስለ ዘድሊ ብድሕሪ አዚ ቁፅሪ ዘሎ ነገር እውን ምርኣይ የድሊ።

ከመይ ገይርኩም ሕልፊ ባጀት ትረኽቡ? ንፕረዚደንት እቲ ዩኒቨርስቲ ዶ/ር ዛይድ ነጋሽ ዘቕረብናሉ ሕቶ እዩ፦

“ብናይ ውሽጢ ዓቕምኻ ዝድረኽ ኣወሃህባ ባጀት ኣሎ። እተን ዩኒቨርስቲታት ዝሕዝኦ በዝሒ ተመሃራይ ምስ በዝሒ ህዝቢ ከተመአን ይውሰን፤ ባጀት ብዘለካ ምንቅስቓስ ይውሰን። ክንጅምር ከላና 24 ሚልዮን ነይሩ ባጀትና ሕዚ ልዕሊ 700ሚልዮን እዩ። ቀዲሙ ዘለካ ኣጠቓቅማ ንቐፃሊ ባጀትካ ይውስን።” ይብልዶ/ር ዛይድ።

ንምንታይ እዚ ዩኒቨርስትኹም ከምዚ ኢሉ ቀልጢፉ ዓብዩ ዝብል ሕቶ እንተመፂኡ ታይ ትብል? ዶ/ር “..ካብ ላዕሊ ክሳብ ታሕቲ ኩሉ ሰራሕተኛ ተሓባቢሩ ስለ ዝሰርሕ  እዩ። ከምኡ ዝኾነሉ ምኽንያት ድማ  ፕላን ክንገብር ከለና ፅቡቕ ፕላን ኢና ንገብር፣ ምስምማዕ ንገብር ምስ ሰራሕተኛ፣ ዓመት ዓመት ድማ መሪሕ ቃል ነውፅእ፤ ንኣብነት ክንጅምር ከለና ዝበልናዮ ነገር “ቅድሚ ሐዚ ብኻልኦት ዝተበፅሐ ደረጃ ካብኡ ተበጊስና ንቕድሚት ምኸድ ዝብል እዩ፤ ንቲ ንሕዞ ሰራሕተኛ ብምልኡ ይማየጥ ይሰማማዕ ይትልም ይግምግም ይቆፃፀር ኣብ መጀመርታን ማእኸልን መወዳእታ ዓመት፤ ዝጎድል ነገር እንተልዩ ብግልፂ ይቕርብ። ባጀትና ብግልፂ ኢና ንኹሉ ነፍልጦ አዙይ ኣብ ካልኦት ዘይተለመደ እዩ። ዋላ ምስ ተመሃሮ እውን እቲ ፕላን ንዘራረበሉ ነፍልጦም ምስ ናይ ተመኘሃሮ ተወከልቲ ድማ ሰፊሕ ምይይጥ ንገብር፤ በቢክፍሊ ትምህርቲ ከክልተ እዮም ዝውከሉ፤ ምስ እዚኦም ንዛተ፤ ኣሳታፋይነት እዩ እቲ ሓደ ዋና ምንጪ ዓወትና፤ ክፍተት ኣየጋጥመናን ኣይኮነን ግን ፀገም ከጋጥም ከሎ ብግልፂ ስለ ንነግሮም ይድግፉነና አምበር ኣይወቕሱናን፤ ኮኦፕረቲቭ ማነጅመንት ኢና ንኽተል፤ ተመሃሮ እውን ኮኦፕረቲቭ ለርኒንግ ኢና ንጥቀም፤ ተመሃሮ ነኒባዕሎም ክተሓጋገዙ ዝገብር እዩ፣ መመሃራን እውን ብትርፊ ሰዓቶም ይሕግዝዎም። ናይ ትምህርቲ ልምዓት ሰራዊት እንብሎ እውን ፅቡቕ ከይድና፤ ንቐደም ጥርጣረታት ነይሩ ደሓር ግን ፅቡቕ ኮይኑ እቶም ተመሃሮ እውን ፈትየምዎ፤ ኣብነት ዝኾኑ ተመሃሮን ትምህርቲ ከፍልታትን እውን ተፈጢሮም። ናይ ምትሕግጋዝ መስርሕ እዩ ካሊእ ነገር የብሉን። “

መሰረተ ልምዓት ዝምልከት

እቱ ዋና ካምፓስ መጀመርያ  100 ሄክታር እዩ ነይሩ፤ ደሓር ድማ 20 ሄክታር ወሲኾም ኣለዉ። ኣብ ካሊእ ካምፓስ ድማ 120 ሄክታር ተዋሂቡ ኣሎ 33 ቡሎካት ድማ ተሰሪሉ ኮለጃት ጥዕናን ሕርሻን ናብኡ ክሰግሩ እዮም።

ኣብ ዩኒቨርስቲታት ብፍላይ ኣብ ህንፃ ብበዝሒ ስርቂ ኣሎ ተባሂሉ ይሕመ እዩ ኣብ ካልኦት ዩኒቨርስቲታት ..ንስኹም ከመይ ኢኹም ኣብዚ ጉዳይ?

“ኣብ ዩኒቨርስቲ እቲ ዝኸበደ ስራሕ ንተመሃራይ ምቕላብ እዩ። ቁርሲ፣ ምሳሕ፣ ድራር፣ ወዘተ ክተቕርብ ቢቢመዓልቱ ናይ ፅሬት ናይ ዋጋ ነገራት ኣለው። ሓደ ግዘ ናይ ሓደ ዩኒቨርስቲ ፕረሲደንት በይዛኹም እንዶ እዚ ምግብና ዝምልከት ንበይኑ ሚንስቴር ኣጣይሽሉ ሓቲቱ ነይሩ፤ ከቢድ ካብ ምዃኑ ዝተለዓለ እዩ። ንሕና እዚ ፀገም ንምቅላል ምስቶም ተወከልቲ ተመሃሮ ኮይና ብኣሳታፋይነት እናረኣና ንቕበል፤ ኣብዚ ካብ ኩሉ ንላዕሊ እቲ ዩኒቨርስቲ ግልፅነት ዘለዎ እዩ ዝብል መንፈስ ትፈጥር፤ ሓደ ግዜ ዘጋጠመና መጥሐኒ ስጋ ንምንቸት ተበላሽያትና ካብኡ ንቶም ተማሃሮ ሐዚ ምንቸት ክነቕርብ ኣይንኽእልን ደሓር ግን ክንትከአልኩም ኢና ኢልናዮም ገይርናዮ ድማ በዚ ታት ትረስት ትሃንፅ፤ ኣብ መብራህቲ፣ ኣብ ማይ ወዘተ ከምኡታት ንገብር። ሪስፖንሲብሊቲ ሼርድ እዩ፤” ዶ/ር ዛይድ ነጋሽ።

ብሃገር ደረጃ ብዙሕ ንኻልኦት ተሞኩሮ ዝኾኑ ስራሕቲ ስለ ዝሰርሐ ንነባር ይኹን ንሓዱሽ ዩኒቨርስቲ መርኣያ ከይኑ እዩ ዩኒቨርስቲ ዓድግራት። ኣብዝሓለፈ ዓመት  ካብ ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርስቲ ጀሚሩ ክሳብ 15፣ 20 ዩኒቨርስቲ መፂኦም ተመኩሮ ሪኦም እዮም። ዋና ብልጫ እዚ ዩኒቨርስቲ  1) ኣሳታፋይነት 2) ግልፅነት 3) ነቐፌይታ ምቕባል 4) ምድግጋፍ ኣብ ስታፍ ይኹን ኣብ ተመሃሮ 5) ኣይሲቲ 6) ገንዘብ ንፅጉማት ተመሃሮ 7) ንደቂ ኣነስትዮ ቶቶርያልን ካልኦት ድጋፍን 8) ክትትል ስራሕ ዝምልከት..እዞም እቶም ቀንዲ ንኻልኦት ተሞኩሮ ዝኾኑ እዮም።

 “ኣብ ኢጅነሪንግን (ከሚካል) መዲስንን ኢና ናይ ልህቀት ማእኸል ክንከውን ንደሊ።”  ይብል ፕረዚደንት እቲ ዩኒቨርስቲ ዶ/ር ዛይድ።

ምክትል ፕረዚደንት ኣካዳሚን ምርምርን ዝኾነ ዶ/ር ኣለም መብራህቱ ድማ እቲ ዩኒቨርስቲ ኣብ ምርምርን ማሕበረሰብ ኣግልግሎትን ዘለዎ ተሳትፎ ብኸምዚ ዝስዕብ የብራህርሆ “ዩኒቨርስትና ብኹሎም ስራሕቱ ተሓርዩ ካብቶም ሳልሳይ ትውልዲ ዝበሃሉ ቀዳማይ ኮይኑ ዝተሸለመ እዩ። ንተን ካልኣይ ትውልዲ ዝበሃላ እውን ብዝተቐበልናዮ ቁፅሪ ተመሃራይ በሊፅናየን ኢና። ካብተን ቀዳማይ ትውልዲ ዝበሃላ ድማ ንሰለስተ በሊፅና ኣለና። እዙይ ዓብዪ ዓወት እዩ ንዚ ህፃን ዩኒቨርስቲ። እዙይ ኢለ ናብቲ መርምርን ማሕበረሰብ ኣገልግሎትን ዝበልካዮ ክመፅእ ከለኹ፤ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 60 ዝኾኑ ምርምራት ኣካይድና ኢና። ካብቶም ምርምራት ካብቶም ፍሉይ ጠመተ ዝገበርናሎምን ንቕድሚት እውን ብፍሉይ እንሰርሐሉን በለስ ዝምልከት እዩ። በለስ ንዚ ዝኒሀናሉ ማሕበረሰብ ንህዝቢ ዓጋመ ፍሉይ ምትእስሳር ዘለዎ ተኽሊ እዩ። ከም ምግብን ፍልፍል እቶትን ኮይኑ ዘገልግል እዩ። እቲ ናይ ዩኒቨርስትና ኣርማ እውን እንተሪኢኻዮ በለስ እዩ። ስለዚ በለስ ዝምልከት ከም ሓደ ዓብዪ ስርሑ እዩ ዝወስዶ ዩኒቨርስትና። ምስቲ ሐዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ሕማም በለስ ድማ ናብዚ ከይስፋሕፋሕ ልዕሊ 500 ሽሕ በጂትና ንሰርሕ ኣለና። ካልኦት እውን ኣብ ከም ፅሬት ትምህርቲ፣ መዓር፣ ግብሪ፣ ስነ ምግባር፣ ኣርኪኦለጂ ወዘተ ዝበሉ ብርክት ዝበሉ ምርምራት ኣካይድና ኢና።” ይብል ዶ/ር ኣለም።

ኣብቲ ሳልሳይ ትግባር ሓደ ላዕለዋይ ትካል ትምህርቲ ዝኾነ ማሕበረሰብ ኣገልግሎት እውን ከምዚ ይብል ዶ/ር ኣለም ምክትል ፕረዚደንት ዓዲግራት ዩኒቨርስቲ “ኣብ ማሕበረሰብ ኣገልግሎት ካብ ዝሰራሕናዮም ዕብይ ዕብይ ዝበሉ ንምጥቃስ፤ ኣብ መስቀል በቢዓመቱ እንገብሮ ምድላዋት ኣሎ፣ ንክለብ ኩዕሶ እግሪ ወልዋሎ ብሚልዮናት ዝግመት ንሕግዝ፣ንዓድዋ ሆስፒታልን ዓድግራት ሆስፒታልን እውን ዝገበርናዮ ደገፍ ኣሎ፤ ንዓድግራት ከተማ ናይ መስተ ማይ ሓጊዝና፣ ፀገም ኢኮኖሚ ዘለወን ደቂ ኣነስትዮ ተመሃሮ ናይ ገንዘብ ሓገዝ ገይርና፣ ፍሉይ ናይ ትምህርቲ ፀብለልታ ንዘለዎም ብገንዘብ ንሽልም፣ ወዘተ ወዘተ”

ናይ ዩኒቨርስቲ ዓድግራት ካሊእ ዓብዪ ህያብ ደረጅኡ ዝሓለወ ዳታ ማእኸል እዩ። እዚ ዳታ ማእኸል ኣብዚ ሃገር ዘለዋ ዩኒቨርስቲታት ዘይወነንኦን ካብ መግስቲ ዓብዪ ናእዳ ዘርከበን ካልኦት እውን ክመሃራሉ ዝተሓረየን ፍርያት አዚ ዩኒቨርስቲ እዩ። እዚ ዳታ ሰንተር ብዋናነት ዝሰርሐ ኣግልግሎት ናይ ኢንተርኔት ርክብን መኽዝን ሓበሬታን ኮይኑ ብተውሳኺ ድማ እዞም ዝስዕቡ ግልጋሎታት/ረብሓታት ኣለውዎ፦

  1. ናይ ቪድዮ ኮንፈረንስ ኣገልግሎት፤ ኣብ ውሽጢ ዓድን ወፃእን ምስ ዝርከቡ ተመሰሳሊ ናይ ቪድዮ ኣገልግሎት ዘለዎም ኣካላት ርክብ ንምግባርን መረዳእታ ንምልውዋጥን ዘኽእል እዩ።
  2. ኣይፒ ቴሌፎን ኣገልግሎት፤
  3. ናይ VDI ኣገልግሎት፤ ማለት ማሕበረሰብ እቲ ዩኒቨርስቲ ብፍላይ ተመሃሮ ዝተማአኸለ ናይ ኢንተርኔት፣ ዲጂታል ቤተ መፃሕፍቲ፣ ካልኦትን ኣገልግሎት ንክረኽቡ ዝገብር እዩ።

ዓድግራት ዩኒቨርስቲ ኣብ ዕቤት ቋንቋ ትግርኛ ኣዝዩ ዝነኣድ ስራሕ እናሰርሐ እዩ። ኣብ ዙርያ ቋንቋ ዘድህቦ መፅናዕቲታት በቢዓመቱ እንዳሳለጠ ብመልክዕ መፅሓፍ እንዳሓተሞም ይርከብ። ኣብ ታሪኽ ዝገብሮ ዘሎ መርምራትን ስራሕቲ ምዕቃብን እውን ብጣዕሚ ዝነኣድ እዩ። ሓፈሻዊ ምንቅስቓስ እዚ ዩኒቨርስቲ ብኻሊእ ሰፊሕ ዳህሳስ ሒዝናልኩም ክንቀርብ ኢና፤ ሰላም።