ወለዲ ፅቡቕ ምግባር ንምትብባዕ ካብ ዝጥቀምሎም ኣበሃህላታት ውሽጢ “ፅቡቕ ንዝገበረልካ ወይ ግበረሉ ወይ ንገረሉ” ይብሉሞ የቐንየለይን ክብረት ይሃበለይን ምባል ንቡርን ፅቡቕ ስነ ምግባርን ከምዝኾነ ብዘየላጢ መንገዲ ገሊፆምዎ እዮም::

የቐንየለይ ብመሰረት ትርጉም ማርያም ዌብስተር “ብትሕትና ዝግለፅ ናእዳ እዩ” እንትብሎ፣ ዲክሽነሪ

ካምብሪጅ’ውን ስሩዕን ዘይስሩዕን ብምባል ይመቕሎምሞ ዘይስሩዕ የቐንየለይ ዝበሃል ሓደ ሰብ ንዝገበርልካ ሕጉስ ምዃንካ ንምግላፅ ትጥቀመሉ እንትኾን ስሩዕ ዝበሃል ድማ ትሕትናዊ መግለፂ ኮይኑ ንዝሃብካዮ ውህብቶ፣ ግልጋሎት፣ ክማላእ ዝግብኦ ነገር ብምምላእኻ ወይ ዝግደፍ ብምግዳፍካ ዝወሃብ ምስጋናን ኣፍልጦን እዩ። ኡርባን ዲክሽነሪ’ውን የቐንየለይ ልዕሊ ናእዳ ዘሎ ውዕለትን ፅቡቕ ነገርን ዘንፀባርቕ እዩ ብምባል የቐምጦ።      

በዚ መሰረት የቐንየለይ ምባል ንዝተገበረልካ ወይ ንዝተሰርሐልካ ዋጋ ዘይወሃቦን ዘይኽፈሎን ብቃል ወይ ብፅሑፍ ዝወሃብ ትሕትናን ናእዳን ዘለዎ ምላሽ እዩ:: የቐንየለይ ብውለቀ፣ ብጉጅለን ማሕበርን ተዘየለ ብመንግስቲ ብርኪ ክግለፅ ዝኽእል ኣፍልጦ እዩ።

የቐንየለይ ንተብሃሊኡ ዘሐጉስ፣ ዘተባብዕ፣ ዘነቓቕሕ፣ ተግባራቱ ኣፍልጦ ከምዝረኸቡ ዘመላኽት እንትኾን ንበሃሊኡ ድማ ብስለት፣ ውዕለት፣ ክብረት፣ ዋጋ ዘርክብ ሰባት ተኸባቢሮምን ተሳንዮምን ንክኸዱ ዘግብር ብሓንቲ ቃል ዝግለፅ ክባርን መተካእታ ዘይብላን ቃል እያ።

ክርስቶስ ምእንተ ደቂ ሰብ መንከራ ተቐቢሉ ዘለኣለማዊ ድሕነት እንትምፅእ ዝሓተተና ሓንቲ ነገር ጥራሕ እዩ “ምስጋና”። እወ ምስጋናን የቐንየለይን ነቲ ፍፁምን ንምስጋና ዝፈጠረን ኣምላኽ እንተሐጒስዎ ንሰባት ክንደይ ከምዘሐጉሰና ካብቲ ኣምላኻዊ ቃልን ትእዛዝን ምርዳእ ይከኣል።

ተጋዳላይ መተካእታ ዘይብላን ክብርቲ ሂወት፣ ኣካልን ጊዜን እንተውፊ ምእንተ “መፃኢት ትግራይ” ነይሩ፣ እንትስዋእ መፃኢት ትግራይ ከምዘይሪኣ፣ ኣካሉ እንትስእን ከም ሙሉእ ኣካል ተጓይዩ ከምዘይሰርሐላ፣ ዘይተሰወአን ኣካሉ ዘይጎደለን’ውን ኣብ ንእስነቱ ከጥርዮም ዝግብኡ ዓቕሚታት ስኢኑ ከምዝሪኣ እንትጋደል ካብ ሰለስቲአን ሓዲአን ብፅሒቱ ከምዝኾና ኣንዳዕዲዑ ይፈልጥ ኔሩ እዩ።

ተጋዳላይ እንትጋደል መስዋእቲ፣ ምጉዳል ኣካልን ጊዜን ጥራሕ ዘይኮነስ ጥሜት፣ ፅምኢ፣ ሕማም፣ ተፈጥራዊ ምቅይያራት ከም ቁሪ፣ ሃሩር፣ ዝናብ ወዘተ ኩሎም ከምዘለዉ እናፈለጠ ኔሩ። ንምግዳሉ እንትሕተት ምላሹ “ምእንተ ረብሓ ህዝቢ” ዘይኮነስ “ምእንተ ረብሓይ” ኔሩ። ንሕና’ውን ምእንትኡ ዘይኮነስ ምእንታና “የቐንየለና” ክንብል ሰብኣዊ፣ ሞራላዊን ማሕበራዊን ጉቡእ ይህልወና። ዘይምጥላምናን ሕድሪ ዘይምዕባርናን መግልፂኡ “የቐንየለይ” ስለዝኾነ። እስቲ ነዚ ዝስዕብ ኣበሃህላ ነስተብህለሉ፦  

The little effort of saying "thank you" or of writing and sending a "thank you" can have benefits far beyond the value of the moments involved. "Thank you" can motivate, validate, and give positive reinforcement. "Thank you" for the ordinary as well as the extraordinary can enhance the interpersonal relationships immeasurably and make it well worth the time spent.

እዚ ኣበሃህላ እዚ ካብ ሓደ ዛጊድ ምንጩ ዘይፈለጥክዎ ፅሑፍ እየ ረኺበዮ፣ ነቲ ዝብሎ ዘለኹ ስለዝጠቐመኒ ወሲደዮ’ምበር ናተይ ኣይኮነን። እንተ ንበሃሊኡ ምስጋና ይብፃሓዮ። ዋጋ የቐንየለይ ክሳብ ክንደይ ዙርያ መለሽ ረብሓ ከምዘለዎ ንምርድኡ ከቢድ ኣይመስለንን።

ነዚ ፅሑፍ እንትፅሕፍ ሓደ ነገር ዘኪረ። ሓደ እዋን ኣባላት ፈፃሚት ቤት ምኽሪ ስፖርት ትግራይ ተኣኪብና ኣብ መንጎ ቢሮ ጉዳይ መናእሰይን ስፖርትን ኣባላት ኣመራርሓ ፌዴሬሽንን ዘይምስስምማዕ እንተተፈጢሩ ንምንታይ ብጎንፂን ዘይዕረቕ ብዝመስል ኣፈላላይን ንፈትሖ ዝብል ሓሳብ ይለዓል። (ኣብቲ እዋን ኣብ መንጎ እቲ ቢሮን ፌዴሬሽን ብስክሌታን ጎንፂ ተፈጢሩ ብምንባሩ ናብ ክሲን ንስኻባ ንስኻባ ናብ ዝብል ምትፍናን ተበፂሑ ብምንባሩ) ዝተልዓለ ሓሳብ እዩ።

ኣባላት ፈፀምቲ ኩሉና (ንሓለፍቲ ቢሮ ጉዳይ መናእሰይን ስፖርትን ሓዊሱ) ሰባት ንዓመታት ዝሰርሕዎን ዝለፍዕዎን ብሓንቲ ኣጋጣሚ ኣፈላላይ “የቐንየለይ” ዘይምባል ዘይንቡር ብምዃኑ ይትረፍዶ ነቶም ሕዚ ዝሰርሑ ዘለዉስ ነቶም ካብ ሓምሳታት ጀሚሮም ዝሰርሑ ኣፍልጦ ንሃብ ዝብል ሓሳብ ይቐርብን ንሰማማዕን።

ኣብቲ ኣኼባ ሰለስተ ሰባት (ኣነ ካብ ፌዴሬሽን ኩዕሶ ኢድ፣ ተፈራ ካብ ፌዴሬሽን ኩዕሶ እግሪን ኪዳነ ማርያም ካብ ፌዴሬሽን ብሽክሌታ) ተመሪፅና። ሕጊ፣ መስርሕ፣ ሮቓሒን ካልኦት ኣገደስቲ ተግባራት ዘየማላእና ከመይ ሰባት ንመርፅ እንተተብሃለ ግዲ የለን ይበሃል። እቲ ተግባር ብኣግኡ ከምዝበርዐነ ንመምበብቲ ዝጠፍኦም ኣይመስለንን።

ድሕሪ እታ ኣኼባ ኣባላት ፈፀምቲ ዳግም ዝተራኸብና ኣይመስለንን፣ ብኣጋጣሚ ሰለስቴና ኣብዚ ሕዚ እዋን ካብ ኣባልነት ፈፃሚት ዝተሰናበትና እንትኾን ክልቲኦም “የቐንየለይ” እንተግኒዮም ኣይፈልጥን እንተ ብወገነይ ግና “የቐንየለይ” ኣይረኸብኩን።

“የቐንየለይ” ዘይምባል ንዝሰርሑ ምትብባዕን ኣፍልጦን ምሃብ ብዝብል ዘብቅዕ ኣይኮነን። ኣፍልጦን “የቐንየለይ”ን ዘይምባል ታሪክ’ውን የዛብዕ እዩ። ስፖርት ትግራይ ብሓፈሻ ኩዕሶ እግሪ ብፍላይ ኣብ ዝሓለፉ 54 ዓመታት ብርክት ዝበሉ ሰባት ብዝተፈላለዩ ዓውደ ዘፈራት ተዋፊሮም ዝሃብዎ ኣበርክቶ ድምር ውፅኢት ኢና ሕዚ ዘሎ ኩዕሶ እግሪን ስፖርትን ነንቀሳቕሶ ዘለና።

ቅድሚኡ ግና ብዘይተለመደ መንገዲ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ንሓደ ኣብ ስፖርት ትግራይ ብሓፈሻ ኣብ ኩዕሶ ኢድ ድማ ብፍላይ ዝለዓለ ደገፍ ንዝገበሩ በዓል ሃፍቲ ትግራዋይ ነባሪ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ኣይተ መለስ ብስራት ብምፅዋዕ የቐንየለይ ብምባል ንዝሰርሐዎን ዝፈፀምዎን ተግባር ብሽም ዩኒቨርሲቲ መቐለ ኣፍልጦ ወረቐት ምስክርን ንዩኒቨርሲቲ መቐለ ዝገልፅ ሽልማትን ኣፍልጦ የቐንየለይን ዝሃቦም እንትኾን ነቲ ኣፍልጦ ፕረዚዳንት ዩኒቨርሲቲ መቐለ ፕሮፌሰር ክንደያ፣ ም/ፕረዚዳንት ዶ/ር ዓብደልቃድርን ኮሌጅ ዲን ተፈጥሮ ቀመር ሳይንስ ዶ/ር ሃፍቱን በቢተራ ዘተባብዕ መልእኽቲ ብምሕላፍ ኣብ ታሪክ ስፖርት ትግራይ ፈላሚ ዝኾነ ኣፍልጦ እንትህቡን የቐንየለይ እንትብሉ ብምርኣየይ ዝተሰመዐኒ ታሕጓስን ዘለኒ ናእዳን ክገልፀሎም ይፎቱ።    

በቲ እዋን ኣይተ መለስ ብስራት ክንደይ ከምዝተሓጎሱ ተዓዚበ ዋጋ የቐንየለይ ድማ ተረዲአ። ስለዚ ሰባት ይዕበ ይንኣስ ንዝገበርዎ ኣስተዋፅኦ “የቐንየለይ” ዝግበኦምን ዘድልዮምንኳ እንተኾነ ፍልይ ዝበለን ሩኡይ ኣስተዋፅኦ ንዝገበሩ እንትርስዑ ድማ ቀቅድሚትናን በብዕለቱ ንዘሎን ጥራሕ ክንርኢ ስለዘገድደና ሚዛን ክስሕትን ታሪክ ክዛባዕን ይገብር። ነፍሲ ወከፍ ሰብ ዝገበሮ ኣስተዋፅኦ መተካእታ የብሉን። ንኻሊእ ገዲፍና ካብ ሓምሳታት ክሳብ ሰብዓታት ኣብ ኩዕሶ እግሪ ኣመራርሓ ብርኪ ዝነበሩን ፍልይ ዝበለ ኣስተዋፅኦ ንዝገበሩን ጥራሕ እንተወሲድና (ኣብነትን ኣብ መቐለን ንዝነበሩ ጥራሕ የቐምጥ ስለዘለኹ ኩሎም ሰብ ሞሳ ኣብዚ ብዘይምልዓለይ ይቕረታ ይሓትት) ንኣራም ማሩ፣ ሃይለ ገ/መስቀል፣ ልጅኣለም ገ/ሄር፣ ታፈረ ረዳ፣ ፍስሃዬ ሮጆ፣ ገ/ማርያም (ቖርበት) መብራህቱ ከለሎም፣ ሙሉ ታደሰ፣ ኣባዲ ተስፋይ፣ ወዘተ ምርሳዕ ወይ ምግዳፍ ሎሚ ዝለፍዑ ዘለዉ ፅባሕ ዘካሪ የብሎምን ጥራሕ ዘይኮነስ መሰረት ኣልቦ ስፖርትን ኩዕሶ እግሪን ሒዝና ክንጉዓዝ ዘገድድ እዩ።

ነዚ እዩ’ውን ኣብ ዝሓለፉ ሰሙናት ዝነበሩ ክሲታትን ነቐፌታታትን መሰል መግለፂታት ንቡዙሓት ዘገረመ። ሰባት ኣብ ስራሕ እንትወፍሩ ዘርእይዎ ኣወንታዊን ኣሉታዊን ጎኒታት ክህልዉ ባህሪያዊ እዩ። ሰባት ንምንቃፍን ንምሙጓስን መስርሕን ኣሰራርሓን መሰረት እንተጌርካ እንተተጋግዮም ንምእራም እንተጥፊኦም ንክትቐፅዖም ቀሊልን ልሙድን ኣሰራርሓ እዩ። ተዘየለ ኩሉሻብ ገምጋም መሰረትን መበገሲን እናተገበረ ዝኽየድ እንተኾይኑ ሐሓንሳብ ክሽለሙ፣ ክሙገሱን “የቐንየለይ” ክበሃሉን ዝግበኦም እናገደፍካ ክንቀፉን ክሕተቱን ዝግብኦም እናሸለምካ ንክትኸይድ ዝዕድም እዩ። ካብ መስርሕ ወፃኢ እንተተኸይዱ ሎሚ ዝነኣድካዮ ፅባሕ ዝነቐፍካዮን ተሓታቲ ዝገበርካዮን ፅቡቕ ስለዘይከውን ኣቐዲምካ ኣሞጊስካ ንምሕማይ ዘፀለምካዮ ንምንኣድ አፀጋሚ እዩ። 

ኣብ መወዳእታ ብሃንደበታዊ ሕማም ዝተፈለየና ሓውናን ቤተሰብ ስፖርትን ሰለሞን ገ/ፃዲቕ ትማሊ ኣብ ጋንታ ወልዋሎ ሓላፊ ኮይኑ ኣብዝሰርሐሉ እዋን ሰብ እዩሞ ከም ሰብ መጠን ኣዎንታን ኣሉታን ክህልዎ ባህሪያዊ እዩ። ክስመረሉ ዘለዎ ግና ጋንታ ወልዋሎ ካብ ምስረትኣ ጀሚሩ ክሳብ ምሕላፍ ናብ ፕሪሚየር ሊግ ማንም ዘይትክኦ ኣስተዋፅኦ ነይርዎ እዩ።

ስለዚ ሰለሞን ኮነ ካልኦት ነቲ ዝገበርዎ ኣስተዋፅኦ ፈለማ “የቐንየለይ” ትብሎምሞ ክቕፅሉ እንተኾይኖም ኣተባቢዕኻ ዘየቐፅሎም እንተኾይኑ ድማ ንዝገበርዎ “የቐንየለይ” ብምባል ምፍናው እናተኽኣለ ብሚዲያ ዝቐነየ ከሳሲን ተኸሳሲን በራሪን ኣባራሪን ዘረባታት ሕዚ ናብ ምንታይ ከምዝቕየሩ ኣይፈልጥን።

ብርግፅ ብባህልና ምውት ኣይውቀስን ግን ስርሑን ተግባራቱ ብህልዉ ቀንጢጥካ እንትሞት ምሙጋስ ግና ኣይንባዕሉ፣ ኣይንስድርኡ፣ ኣይንፈተውቱን ነቲ ስፖርትን ንዝኾነ ሰብን ተግባርን ስለዘይረብሕ ገምጋም ወለድ “ፍረጃታት” ክንመሃረሉ ይግባእ። ሰባት ህልዋት ኮይና ዝሰራሕናዮም ኣፍልጦ እንትረኽቡ ንፍረን ንሙህሮን እንትኾኑ ካብዚ ዓለም እንትንፍለ ዝመፅእ ኣፍልጦን የቐንየለይን ግና እሞ ድሕሪ መፀለምታ እንተኾይኖም ኣየምህሩን።

ስለዚ ሰባት ሓቢርና እንትንሰርሕ ዕብየት እንትንፈላለ ውድቀት ምዃኑ መረዳእታ ኣለሻ ኣየኽይድን ወለድና ዝሓበራያ ኣፃብዕቲስ ኣርቃይ የፀምብዓ ከምዝበልዎ ሄነሪ ፎርድ ብወገኑ       “Coming together is the beginning, keeping together is progress, and working together is success.” ኢልዎ እዩ። ስለዚ ንሕብረት መሰረቱ “የቐንየለይ” ስለዝኾነ “የቐንየለይ” ይልመደና ኢለ እንትሰናበት ንሰሎሞን ገ/ፃዲቕ መንግስተ ሰማያት የዋርስካ ንስድርኡን ፈተውቱን ድማ ፅንዓት ይሃብኩም ኢለ ክሰናበት።