ዘፅኣት (ዶ/ር)- ካብ መቐለ

ናይ ነገራት ኣንፈት ንዘስተብህል፣ ኣብ ቅድሚትና ዘለዉ ፈተናታት ካብቶም ዝሓለፍናዮም ኩሎም ብዓይነት፣ ስፍሓትን ዕምቆትን ዝዛየዱ እምበር ዝወሓዱ ኣይኮኑን፡፡ ስለዝኾነ ድማ በብግዚኡ ንዝፍጠሩ ጊዜያዊ ፀገማት ሓዊ ኣብ ምጥፋእ ጥራሕ ተፀሚድና ኣብ ሰንፈለል ከይንነብር ጥንቃቐ ክንገብር ይግበአና፡፡

ብርግፅ ንቶም በብግዚኡ ዝፍጠሩ ሃንደበታዊ ፀገማት፣ ተጻብኦታት ግቡእን ተመጣጣኒን ግብረ-መልሲ ምሃብ ግድን እዩ፡፡ ንኣብነት፡ ንቲ ሐዚ ኣብ ከባቢታት ጎንደርን ካልኦት ከባቢታት ኣምሓራን ብኒ የጎንደር ሕብረትን መሰል ሓይልታት ትምክሕቲን ውዲት፣ ብገለ መራሕቲ ብአዴን ኣተሓባርነት፣ በዓል ግብጽን ሸዓብያን ኣይዞኹም

 

       ብዳንኤል ትካቦ /This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it./

መሰረታዊ ዕብየት ወድሰብ ተፈጥሮኣዊ እታወታት ዓለም ካብ ምዃኑ ንላዕሊ ከም ተወሳኺ መሳለጢ ዕብየትን መፍረይ ፍልፍል ፍልጠትና ዝኾነ መሃዛይነትና እዉን እንገልፀሉ ብኡኡ ልክዕ ዓቕምና ኣዉፂእና ዘለና ፍሉይ ከእለት እነንፀባርቐሉ ባይታ እዉን እዩ ዓዉዲ  ትምህርቲ።

ኸይዲ ትምህርቲ ከባቢና፣ ማሕበረሰብና፣ ባህልናን ልምድታትናን ኣለሊና ክንፈልጥ ከምኡ ድማ ዝጠቕመናን ዝጎድአናን ካብ ጥቅሚ ዉልቀ ሰብነት ዘሊልና ዜግነታዊ እታወትና እነንፀባርቐሉ ከይዲ ለዉጢ ኣመለኻክታን ባህርን /Behavioral and Attitudinal Change/ እነምፀአሉ ሃዲድ እዩ ትምህርትን ኣብያተ ትምህርትን።

እዚ ከም መንደርደሪ መረዳድኢ ሓሳብ ሒዝና ኣብ ክልልና ልክዕ ከም ካልኦት ክልላት ሃገርና ዘይስሩዕ ቐረብ ትምህርቲ ወይ ድማ ልማዳዊ ፈላሚ እንዳ ትምህርቲ  ቤተሰብን ኣብያተ ክርስትያናት ምዃነን ከምዘሎ ኾይኑ መሰረታዊ ስሩዕ ትምህር ካብ መዉዐሊ ህፃናት ይጅምር። ። ፅሬት ከይዲ ስሩዕ /ዘበናዊ/ ትምህርትና ከመይ ይመስል? ወለዲ ደቆም ናብ ስሩዕ ትምህርቲ እንተእትዉሎም መሰረታዊ ከይዲ ክትትሎም እንታይ ይመስል? መዓልታዊ ዉዕሎ ደቆምን ለዉጢ ኣተሓሳስብኦምን ካብ መምህራኖም ንላዕሊ ከስተዉዕሉሉ ዝኽእሉ ምችዉ ባይታ ዘርጊሖም ዶ?  ብፍላይ ድማልዕሊ ካልኣይ ብርኪ ኣብ ዘለዉ መደባትን ዓዉድታትን ትምህርቲ “ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ደቅና እንታይ ይመሃሩ ኣለዉ?” ኢሎም ምስ ኣብያተ ትምህርቲ እኹል ረክቢ ልዉዉጥ ሓበሬታ ዶ ይገብሩ? ኢልና እንተሓቲትና እንረክቦ መልሲ “ክንድትዝድለ ኣይኮነን።” ዝብል እዩ። መንግስታዉን ዘይመንግስታዉን ኣብያተ ትምህትታትና ዋላ’ኳ ወ.መ.ሕ /ወለድን መምህራንን ሕብረት/ ኢለን

ከም ውራየይን ጋሻአን ኮይነ …

እዛ ልዕሊ ሚእቲ ዓመት "ናይ ሓባር ታሪኽ እንበር ናይ ሓባር መስዋእቲ ዘይነበራ ሃገር" ንነዊሕ ግዜ ብጸቢብነትን ትምኽሕትን ብሄራዊ ጭቆናን ክትሕመስ እያ ጸኒሓ: "ብቀሊሉ" ካብቲ ብሄራዊ ጭቆና ዘትረፎ ስንብራት ጸቢብነትን ትምክሕትን ኽትወጽእ ከአ አይትኽእልን። ፍጹም ለውጢ "መስርሕ እንበር ናይ ገለ ዓመታት ዕማም አይኮነን": ናይ ትማል ወለዶ ነዚ ተረዲኡ አብ ታሪኽ አፍሪቃ ንመጀመርያ ግዜ ዝተፈላለዩ ውድባትን ብሄራትን ዝሐቆፈ ጽምዲ (ኢህወደግ) ተኺሉ ንሃገሩ ካብዚ ማሕለኻ ብሄራዊ መግዛእቲ ካብ ዘናግፋ እነሆ ርብዒ ዘመን ሐሊፉ አሎ።

በዚ መንጽር ንጽምዲ ኢህወደግ ሎሚ ክዕዘቦ ከለኹ ሐለፋ ካልኦት አብ አፍሪቃ ዘለዋ ፖለቲካዊ ውድባት

ኣብ ክልልና ካብ ዘለው የኒቨርስቲታት ሓደ ዘኾነ ዩኒቨርስቲ ዓድግራት ኣብ ሓጪር ግዜ ነዊሕ ዝተጎዓዘ ኣብነታዊ ዩኒቨርስቲ እዩ። እቲ ኣብ ሓፂር ግዘ ዝተጎዓዞ ነዊሕ ርሕቐት ግልፂ ምእንታን ክኾነልና ክጅመር ከሎ ዝነበሮን ሐዚ ዘለዎን ብኣሃዝ ኣደጊፍና ክንርኢ፦

ሕዳር 2004 እዩ ስራሕ ጀሚሩ። ኣብቲ እዋን  960 ተመሃሮ፣ 13 ክፍሊ ትምህርቲ፣ 4 ኮሌጅ፣ 94 መመሃራን፣ 109 ድጋፍ ወሃብቲ ዝሓዘ ነይሩ። ኣብ ዝሓለፈ ዘበን ትምህርቲ 12696 ስሩዕ ቀዳማይ ድግሪ፣ ማስተርስ 203 ተመሃሮ ኣተኣናጊዱ( ለሚዘበን ድማ 5600 ብስሩዕ ጥራይ ይቕበል ኣሎ)፤  ስራሕተኛታት 1350 ድጋፍ ወሃብቲ፣ መመሃራን 856፣ ድምር ቀወምቲ 2200፣። ክጅምር ከሎ 12 ብሎክ ፣ ሎሚ 190 ብሎክ ተሰሪሑ። ኣብ በዝሒ ተመሃሮ፣ ስታፍ ኣባላት ይኹም መሰረተ ልምዓት ብኽንደይ ዕፅፊ ከምዝዓበየ ገቢጥዎ።

ብኣቤል ጉዕሽ

ኩሉ ዝመሰሎ ክዛረብ እዩ ክፉት መድረኽ ተፈጢሩ። ከምቲ ዝተብሃለ እውን ኮይኑ። ኣብዛ ዓዲ ዝርኣዩ ፀገማት ኩሎም ይልዓሉ ኣለዉ። “ወዲ ሰራሒ ማዕፆ ዝብኢ ወሰዶ።” ይብሃል ኣሎ። “መብራህትን ስልክን ምቁርራፅ ኣሎ” ዝብሃል ዘረባ ከም ማስቲካ ይሕየኽ ኣሎ። ናይ መሬት ጉዳይ ይልዓል ኣሎ። ኣብ ኣብያተ ፍርዲ

አስጦብያ ንዘመናት ብሓለንጊ ጥሜት ፎትያ ክሳብ እትፀልእ ተጠዊፋ እያ፡፡ አስጦቢያ አብ ለቖታ ድኽነት ተቐፂራ ከም ቆሎ ስገም (ብርዳ) ተሓሳያ አብ ሞጉእ እንጣጢዕን ንሂጉን ተወቒጣ  አስጦቢያ ብትዕቢት ጋኔን ትምክሕቲ ብዘይ ጣቕዒት ብዘይከበሮ ንዘመናት አጉሪዓ…አጉሪዓ ፎፎው ኢላ እያ፡፡ አስጦቢያ ፀብሒ ድንሽ ሓሪምዎም ደቃ ኸም ፍረ ቐቭቀቭ ዛሕ ኢሎም ዩም፡፡ አስጦቢያ ደቃ ብኹናት ሕድሕድ ተፋሊሶም ዮም፡፡ አቤት ዝረገፍካ ሓይሊ ሰብን ገንዘብን ከክንዲ አባይ ዝኾኑ ሓደ ዓሰርተ ዓበይቲ ግድባት ብውሕድ የገድብ፡፡ አስጦቢያ ብቑማል፣ ቁንጪ፣ ትኋንን ቁርዲድን መራሕታን

ሃፍተ ንጉስ ( ኣብ ዩኒቨርሲቲ ዓዲ ግራት፣  መምህር  ልሳነ ግእዝ)

እም ውስተ ክፍለ ዓለም ዘአፍሪካ፣ ወሚመ እምታሕተ ምድረ በድው አው “ሰሃራ” ዘይትረከባ አህጉራት ዘሀለዋ  ዘእንቲአሃ  ፊደል፣  ኁልቅ(አኀዝ)፣  ሥርዓተ  ጽሕፈት  ወ  ንባብ  ኢትዮጵያ  ይእቲ።  ዝንቱ  ዘሀለዎ ዘእንቲአሁ ፊደል፣ ኁልቅ(አኀዝ)፣ ሥርዓተ ጽሕፈት ወ ንባብ፣ ጥንታዌ ሀገራዌ ልሳን፣ ልሳነ ግእዝ ውእቱ። መብዝሕቶሙ ልሳናት ዘሀለዉ እም ዓለም፣ ይጼውዑ በነገድ። ልሳነ ግእዝሰ ኢኮነ

The Kurd Factor: Lessons to be taken
ብዛዕባ እዚ ክፅሕፍ ምስ ነብሰይ ብዙሕ ተኻቲዐ፤ “ሕሉፍ ጌጋን ቀፃሊ ዕፃን ናይቲ ካብ መረብ ንሰሜንን ንደቡብን ዘሎ ትግራዋይ ትግርኛ ብዝበለፀ ምስየንኡ ይመሳሰል?- ምስ ናይ ኩርዳውያን ምስ ናይ ሮማ/ጂፕሲ? ካብ ክልቲኡ ዝተፈለየ? ዝገደደ ወይስ ዝሐሸ?
ኣብዚ ሐዚ ሰዓት ቁፅሪ ኩርዳውያን ካብ 30- 40 ሚልዮን ይግመት፡፡ ካብኡ 50 % ኣብ ቱርኪ ይነብሩ፤ 22 % ኣብ ኢራቅ፣ 22 % ኣብ ኢራን፣ 5 % ድማ ኣብ ሶርያ ይነብሩ፡፡ እዚ ማለት 20-25 % ካብ ህዝቢ ቱርኪ፤ 20 % ካብ ህዝቢ ኢራቅ፤ 10 % ካብ ህዝቢ ኢራን፣ 9 % ካብ ህዝቢ ሶርያ ኩርዳውያን እዮም ማለት እዩ፡

ሙሉጌታ ገብረህይወት

አብ ዝሓለፈ ሓጋይ አብ ወይን መፅሄት ስናይ ምምሕድዳር ምንጋስ ብዝምልከት ዝተገበረ ምንቅስቃስ ዝተፅሓፈ ረፖርት ብአጋጣሚ ምስ ሓደ ተጋዳላይ አግንየ አንቢበ ኔይረ። እቲ ሪፖርት አብ ትግራይ ናይ ዘለዋ ዩኒቨርሲታት ማሕበረ ሰብ ዝምልከት ጠቋሚ ገምጋም አብ ዝብል ክፋሉ ነዚ ዝስዕብ ሓሳብ ሒዙ ይርከብ። 

'አብ መቐለ ዩኒቨርሲቲ ርኡይ ክበሃል ዝከአል ናይ ልሂቅ (elite) ምትአኽኻብ ከምዘሎን እዙይ ድማ መብዛሕትኡ ብኒዮ-ሊበራል አተሓሳስባ ዝተምሃረን ዝተሃነፀን ስለዝኾነ ምስቲ አፍቲ ኸተማ ዘሎ ፅግዕተኛ እናተአሳሰረ 'ህወሓት ብቁዓት መራሕቲ የብላን ደኺማ እያ' እናበለ ሓደገኛ ምንቅስቃስ ከምዝጀመረን ነዙይ ብትኹረት ርኢኻ ምስትኽኻል አድላዪ ክምዝኾነን የብርህ። 

ብተመሳሳሊ መንገዲ ሓደ አባዲ አባይ ዝበሃሉ አብ ዓይጋ ፎረም ብተኸታታሊ ዝፅሕፉ ሰብ እውን ኢህወደግ ንምንታይ ዳግማይ ተሃድሶ ከምዘድልዮ ብዕለት 5 መስከረም 2008 አብ ዝፀሓፍዎ ፅሑፍ አመልኪቶም ናይ ዩኒቨርሲቲ ትምህርቲ ብዝምልከት ከምዚ ኢሎም ነይሮም፡

"እዚ ሓዱሽ ወለዶ ንቲ መንገዲ ምዕባለ ንኺሱ ከይሕዝ ዝገብርዎ ቀንዲ ምኽንያታት ሓደ  እቲ   መንእሰይ

ጮምዓ ማለት ንከተማ መቐለ ግርማ ሞገስ ኣላቢሱ ብኣንፈት ምብራቕ ዘሎ ጎቦ እንዳየሱስ ዝሓዘ ማለት እዩ። ጮምዓ ኣብቲ ዝባን ጎቦ ዘሎ በዓል መስቀል ዝኽበረሉ ቦታ እዩ ዝውክል። ጮምዓ እንትብሃል እውን ንዝኾነ ወዲ መቐለ ምስ በዓል መስቀል ተኣሳሲሩ እዩ ናብ ሕልንኡ ዝመፅእ። ጮምዓ ብዙሕ ነገር ክስረሓሉ ዝግባእ ሙሉእ ከተማ መቐለ ንምርኣይ ዘመቹ ግሩም ስፍራ እዩ። ፀብለል መቐለ ድማ ኢልናዮ ኣለና (ስካይ ታወር ወይ ማማ ማለት እዩ)።