ዝገጠሙናን ንቕድሚት ክገጥሙና ዝኽእሉን ፀገማት ንምፍታሕ እንኸዶ መንገዲ ንፁር ክኸዉን ናይ ግድን እዩ።

ተዘየለ ፖለቲካና ፖለቲካ ኣዉያትን ጥርዓንን ይኸዉን እሞ መፍትሒ ዘይፈጥር በኻያይ ስነልቦና ሒዝና ረብሓ ክልልናን ሃገርናን ምሕላው ኣብ ዘይንኽእለሉ ተስዓራይ ባይታ ሰጣሕ ኢልና ንተርፍ። ተሞክሮ ዕዉታት ህዝብታት ዘምህረና ድማ ፀገማቱ ነፂሩ፣ ፍልፍል ሕመቓቱ ብዑምቆት ተንቲኑ፣ ተሞክሮታት ኣፅኒዑ ፍታሕ ዘነዲ ከምዝዕወት እዩ። ብበዝሒ ኣንፀርፅሮትን ያዕያዕን ዝተለወጠ ሀገር የለን።

ብርክት ዝበሉ ተጋሩ መናእሰይ፣ ነባር ተጋደልቲ፣ ሙሁራትን ሓለፍቲ ፖለቲካዊ ዉዳበታትን መራሕቲ መንግስትን ንዘለናዮ ኹነታት ጥርኑፍ ትንተናን ናይ መፍትሒ መንገዲ ክህቡ ኣይንዕዘብን። ቁርፅራፅ ሓሳባትን ናብ ጥርዓን ዘዘንበሉ ክሴታ መሰልቲ ፅሑፋትን እምበር ዘለናዮ ኹነታት እንታይ ይመስል? መንቀሊ ናይቲ ዘለናዮ ሽግር እንታይ እዩ? ዝበፅሐ ጉድኣት እንታይ እዩ? መፍትሒኡኸ እንታይ እዩ? ተዘይተፈቲሑኸ እንታይ ሓደጋ ክመፅእ ይኽእል? ብዋናነት ነቲ መፍትሒ ኣየናይ ሓይሊን መሓዉርን ኣንቀሳቒስና ኢና ንፈትሕቶ? ዝብሉ ገዘፍቲ ሕቶታት ክምልሱ ዝሞከሩ ፁሑፋት ብዙሕ ኣይረኣዩን ዘለው። ኣብዚ ውራይና መፂሄት ይኹን ኣብ ካሊእ መድረኻት ቡዙሓት ብሱላት ሓሳባት ካብ ሙሁራትን ሰብ ተሞኩሮን ይለዓሉ እዮም። ግን ጥሙር ንደፈሓሳባዊ መልክዕ ዘለዎም እዮም ንምባል አየድፍርን። ምናልባት ከም በዓል ጄኔራል ጃድቃንን ጄኔራል አበበን ኣብ ዉራይናን ካልእን ዝፀሓፍዎ፣ ብ ቛንቛ ኢንግሊዝኛ ድማ ዶከተር ሌንጮ ለታ በቲንዋ ዝነበረ ፅሑፍ፣ ቕድም ኢሉ ድማ ኣብ ዉራይና ኩነታት ፖለቲካ ሃገርና እንታይ ይመስል? ንሕናኸ እንታይ ንግበር ዝብል ስፍሕ ዝበለ ናይ ናሁሰናይ በላይ ፁሑፍ ወዘተ ዝበሉ ዳህሳስ ሕሉፍን ህልውን ኩነታት ገይሮም መፍቲሕታት ዝጠቆሙ ሕሁፋት ብምዃኖም ከም መበገሲ ክንሪኦም ንኽእል እንተኾና እምበር ካሊእ ካብ ብቐለ መጠይቕ መልክዕ ርኢቶ መሃብ ዝዘለለ ዝቐረበ ነገር ኣይንዕዘብን።

ሳላ ፌስቡክን ዉራይናን ሰርጌንን ትግራዋይ ሓይሊ ሓሳባቱ ይገልፅ ምህላው ዓብይ ትዕድልቲ እዩ። ዝገርም ዓቕሚ ዘለዎም መናእሰይ ናብ መድረኽ ይመፁ ኣለዉ፣ ልዕሊ ኹሉ ነገር ተስፋ ዝህብ እዩ። ኾይኑ ግና እዚ ዝበሃል ሙሉእ ፖለቲካዊ ትንተናን ናይ መፍትሒ ሓሳብን ወዲቡ ዝፀሓፈን ኣንፈት መፃኢ ቓልሲ ክሕብር ዝኽእል፣ ካብ ክስተታት ምትንታን ( Event Analysis) ሓሊፉ መንገዲ ዝሕብር ኣይእምብዛን። ሓቂ ንምዝራብ ናይ ገለገሊኦም ዕላማን ድልየትን እዉን እዙይ እዩ ኢልኻ ዘይትሕዞ ኣብ ዝተረኸበት ዕዳጋ ድጋፍ ንምእላሽ ዝተወደቡ ዴሞክራስያዊ መትከልን ንፁር ዕላማን ዘይትርእየሎም ይበዝሑ ኣለዉ። ዉድብ ህወሓት ይኹን ዓረና በዚ መዳይ ዘቕረብዎ ዝርዝር ትንተናን ናይ መፍትሒ መንገድታትን ኣይራእናን፤ እዚ ክገብሩ ናይ ግድን እዩ።

ናይዛ መልእኽቲ ዕላማ ድማ ነዚ ክፍተት መን ይምላኣዮ ዝብል እዩ። ሙሁራን ተጋሩ ነቶም ኣገደስቲ ዝኾኑ ናይ ልምዓት፣ ሰላም፣ ፍትሕን ዴሞክራሲን ዛዕባታት ምርምር ወይድማ “ሓዉሲ ምርምር” ገይሮም ኣጀንዳታትና ስርዓት ተዘይየትሒዘምዎ ሓይሊ ትግራዋይ ኣብ ግዝያዊ ሆይሆይታን ስምዒታዊ ምንብድባድን ምፅማዱ ኣይተርፍን። ፖለቲካ ስፍሕ ዝበለ ማሕዉራዊ ርድኢትን ዓሚቕ ግንዛበን ዝጠልብ፤ መትከልን ዕላማን ተዘይነፂርካ ዘይትዕወተሉ ሜዳ እዩ። ብኻሊእ ኣገላልፃ ሕቱኹቱኸኛ ዘይስዕረሉ ሜዳ እዩ።

ብቕርበትን ተበፃሓይነትን ሓሲብና ኣብ መቐለ፣ ዓዲግራትን ኣኽሱሙን ዘለኹም ሙሁራት ተጋሩ ዛዕባታትና ብዝግባእ ተፀኒዖም ኣጀንዳ ክኾኑ ናይ ምግባር ሓላፊነት ዘለኩም መሲሉ ይስማዓና:: ኣብ ኣዲስ ኣበባን ካልኦት ብርክት ዝበላ ዩኒቨርስቲታት ሀገርናን ወፃኢ ዓዲን ዘለኹም ተጋሩ እዉን እጃምኹም ክትገብሩ ንላቦ። ምሕደራና፣ ፍትሕና፣ ኩነታት ኣብ ዶብ ዘሎ ህዝቢ፣ ማሕበራዊ ግልጋሎታትና፣ ልምዓትናን ኩለ መዳይ ኸይድና ካብ ርእይቶ (Opinion) ሓሊፉ ሓቃዊ ሓበሬታን ንድፈሓሳብን ተሞክሮ ኻልኦት ሃገራትን ኣቕሪብካ ፍታሕ ምንዳይ እዩ እቲ ዝረብሕ መንገዲ። መፅሄት ዉራይና ብዝኸኣለቶ ዓቕማ ገፋሕቲ ትንተናታት ዝሓዙ መፍትሒ ከርእዩ ዝኽእሉ ፅሑፋት እናምፀአት አካል እቲ ቓልሲ ንፍትሒ፣ ንስላም፣ ልምዓትን ዴሞክራሲን ክልልናን ሀገርናን ኾይና ከም ልሙድ ከም እትቕፅል ነረጋግፀልኩም።

ጥሙር ንድፈሓሳባዊ መፍትሒ ዝጠልብ መድረኽ!

ዝገጠሙናን ንቕድሚት ክገጥሙና ዝኽእሉን ፀገማት ንምፍታሕ እንኸዶ መንገዲ ንፁር ክኸዉን ናይ ግድን እዩ። ተዘየለ ፖለቲካና ፖለቲካ ኣዉያትን ጥርዓንን ይኸዉን እሞ መፍትሒ ዘይፈጥር በኻያይ ስነልቦና ሒዝና ረብሓ ክልልናን ሃገርናን ምሕላው ኣብ ዘይንኽእለሉ ተስዓራይ ባይታ ሰጣሕ ኢልና ንተርፍ። ተሞክሮ ዕዉታት ህዝብታት ዘምህረና ድማ ፀገማቱ ነፂሩ፣ ፍልፍል ሕመቓቱ ብዑምቆት ተንቲኑ፣ ተሞክሮታት ኣፅኒዑ ፍታሕ ዘነዲ ከምዝዕወት እዩ። ብበዝሒ ኣንፀርፅሮትን ያዕያዕን ዝተለወጠ ሀገር የለን።

ብርክት ዝበሉ ተጋሩ መናእሰይ፣ ነባር ተጋደልቲ፣ ሙሁራትን ሓለፍቲ ፖለቲካዊ ዉዳበታትን መራሕቲ መንግስትን ንዘለናዮ ኹነታት ጥርኑፍ ትንተናን ናይ መፍትሒ መንገዲ ክህቡ ኣይንዕዘብን። ቁርፅራፅ ሓሳባትን ናብ ጥርዓን ዘዘንበሉ ክሴታ መሰልቲ ፅሑፋትን እምበር ዘለናዮ ኹነታት እንታይ ይመስል? መንቀሊ ናይቲ ዘለናዮ ሽግር እንታይ እዩ? ዝበፅሐ ጉድኣት እንታይ እዩ? መፍትሒኡኸ እንታይ እዩ? ተዘይተፈቲሑኸ እንታይ ሓደጋ ክመፅእ ይኽእል? ብዋናነት ነቲ መፍትሒ ኣየናይ ሓይሊን መሓዉርን ኣንቀሳቒስና ኢና ንፈትሕቶ? ዝብሉ ገዘፍቲ ሕቶታት ክምልሱ ዝሞከሩ ፁሑፋት ብዙሕ ኣይረኣዩን ዘለው። ኣብዚ ውራይና መፂሄት ይኹን ኣብ ካሊእ መድረኻት ቡዙሓት ብሱላት ሓሳባት ካብ ሙሁራትን ሰብ ተሞኩሮን ይለዓሉ እዮም። ግን ጥሙር ንደፈሓሳባዊ መልክዕ ዘለዎም እዮም ንምባል አየድፍርን። ምናልባት ከም በዓል ጄኔራል ጃድቃንን ጄኔራል አበበን ኣብ ዉራይናን ካልእን ዝፀሓፍዎ፣ ብ ቛንቛ ኢንግሊዝኛ ድማ ዶከተር ሌንጮ ለታ በቲንዋ ዝነበረ ፅሑፍ፣ ቕድም ኢሉ ድማ ኣብ ዉራይና ኩነታት ፖለቲካ ሃገርና እንታይ ይመስል? ንሕናኸ እንታይ ንግበር ዝብል ስፍሕ ዝበለ ናይ ናሁሰናይ በላይ ፁሑፍ ወዘተ ዝበሉ ዳህሳስ ሕሉፍን ህልውን ኩነታት ገይሮም መፍቲሕታት ዝጠቆሙ ሕሁፋት ብምዃኖም ከም መበገሲ ክንሪኦም ንኽእል እንተኾና እምበር ካሊእ ካብ ብቐለ መጠይቕ መልክዕ ርኢቶ መሃብ ዝዘለለ ዝቐረበ ነገር ኣይንዕዘብን።

ሳላ ፌስቡክን ዉራይናን ሰርጌንን ትግራዋይ ሓይሊ ሓሳባቱ ይገልፅ ምህላው ዓብይ ትዕድልቲ እዩ። ዝገርም ዓቕሚ ዘለዎም መናእሰይ ናብ መድረኽ ይመፁ ኣለዉ፣ ልዕሊ ኹሉ ነገር ተስፋ ዝህብ እዩ። ኾይኑ ግና እዚ ዝበሃል ሙሉእ ፖለቲካዊ ትንተናን ናይ መፍትሒ ሓሳብን ወዲቡ ዝፀሓፈን ኣንፈት መፃኢ ቓልሲ ክሕብር ዝኽእል፣ ካብ ክስተታት ምትንታን ( Event Analysis) ሓሊፉ መንገዲ ዝሕብር ኣይእምብዛን። ሓቂ ንምዝራብ ናይ ገለገሊኦም ዕላማን ድልየትን እዉን እዙይ እዩ ኢልኻ ዘይትሕዞ ኣብ ዝተረኸበት ዕዳጋ ድጋፍ ንምእላሽ ዝተወደቡ ዴሞክራስያዊ መትከልን ንፁር ዕላማን ዘይትርእየሎም ይበዝሑ ኣለዉ። ዉድብ ህወሓት ይኹን ዓረና በዚ መዳይ ዘቕረብዎ ዝርዝር ትንተናን ናይ መፍትሒ መንገድታትን ኣይራእናን፤ እዚ ክገብሩ ናይ ግድን እዩ።

ናይዛ መልእኽቲ ዕላማ ድማ ነዚ ክፍተት መን ይምላኣዮ ዝብል እዩ። ሙሁራን ተጋሩ ነቶም ኣገደስቲ ዝኾኑ ናይ ልምዓት፣ ሰላም፣ ፍትሕን ዴሞክራሲን ዛዕባታት ምርምር ወይድማ “ሓዉሲ ምርምር” ገይሮም ኣጀንዳታትና ስርዓት ተዘይየትሒዘምዎ ሓይሊ ትግራዋይ ኣብ ግዝያዊ ሆይሆይታን ስምዒታዊ ምንብድባድን ምፅማዱ ኣይተርፍን። ፖለቲካ ስፍሕ ዝበለ ማሕዉራዊ ርድኢትን ዓሚቕ ግንዛበን ዝጠልብ፤ መትከልን ዕላማን ተዘይነፂርካ ዘይትዕወተሉ ሜዳ እዩ። ብኻሊእ ኣገላልፃ ሕቱኹቱኸኛ ዘይስዕረሉ ሜዳ እዩ።

ብቕርበትን ተበፃሓይነትን ሓሲብና ኣብ መቐለ፣ ዓዲግራትን ኣኽሱሙን ዘለኹም ሙሁራት ተጋሩ ዛዕባታትና ብዝግባእ ተፀኒዖም ኣጀንዳ ክኾኑ ናይ ምግባር ሓላፊነት ዘለኩም መሲሉ ይስማዓና:: ኣብ ኣዲስ ኣበባን ካልኦት ብርክት ዝበላ ዩኒቨርስቲታት ሀገርናን ወፃኢ ዓዲን ዘለኹም ተጋሩ እዉን እጃምኹም ክትገብሩ ንላቦ። ምሕደራና፣ ፍትሕና፣ ኩነታት ኣብ ዶብ ዘሎ ህዝቢ፣ ማሕበራዊ ግልጋሎታትና፣ ልምዓትናን ኩለ መዳይ ኸይድና ካብ ርእይቶ (Opinion) ሓሊፉ ሓቃዊ ሓበሬታን ንድፈሓሳብን ተሞክሮ ኻልኦት ሃገራትን ኣቕሪብካ ፍታሕ ምንዳይ እዩ እቲ ዝረብሕ መንገዲ። መፅሄት ዉራይና ብዝኸኣለቶ ዓቕማ ገፋሕቲ ትንተናታት ዝሓዙ መፍትሒ ከርእዩ ዝኽእሉ ፅሑፋት እናምፀአት አካል እቲ ቓልሲ ንፍትሒ፣ ንስላም፣ ልምዓትን ዴሞክራሲን ክልልናን ሀገርናን ኾይና ከም ልሙድ ከም እትቕፅል ነረጋግፀልኩም።