ጉዕሽ ወዲ’ነከረ

(እዙይ ዝቐፀለ ፅሑፍ እዩ።)

ርብዒ ክፍለ ዘመን   ንህዝቢ ኢትዮጵያ ዝመርሓ ኢህወደግ ኣብ ዝኾነት ኩርናዕ ጥብ ዝበለት ልምዓት ናተይ እያ እናበለ ከምዝዃሕኹሓና ንፈልጥ። ዓርሓ ኢህወደግ ዝኾነ ህወሓት’ውን ንህዝቢ ትግራይ ከምኡ። ኣብ ማይ ቅነጣል ሓንቲ ዘሓንጠበት ድባ፤ ኣብ ማይ ሱሩ ሓንቲ ዝጫለደት ዘይተሁን፤ ኣብ ዓዘቦ ሓንቲ ዝጎምበወት መሸላ ሒለል ፤ ኣብ ሜዳ ሓመዶ ሓንቲ ዝበቆለት እግሪ ጉዕ በርበረ ፤ ኣብ ኣጉላዕ ሓንቲ ጓዕጓዕ ፃባ ዝተሓልበት ብጋይት፤ … ኩለን ሳላ መስመረይ እየን፤ ሳላ ወያናይ ዲሞክራሲ እየን ክብል ኣብ ጉንዲ አእዛንና ኮይኑ እናዓኾኸ ኣጉሪዑልና። ጨዲሩ ከምዘይሓልፍ። ህዝቢ ተባላሒቱ፤ ውልቀ ሰብ ሚሂዙ ንዘምፅኣ ሓንቲ ጣይታ’ኳ ናተይ እያ እናበለ ኣብ ገገዛና ኣትዩ ከም ፅኽድም፤ ፅቡሕ መኣዲ ክምንጥል የጓዕትን ይንየትን ነይሩ። ትግራይ   ብዱር መሮር ምድራ ሸፊና፤ መኻን መሬት ኣድሒና እሞ ንዑ ስልማት ውሰዱ ተባሂልና ኢሎም፤ ካብዚ ንቻይና ክይድ ሓዲሮም፤ ሳልቫጅ (ሰንዓ) ፅዋዕ ገፊጦም ንዑ ኣብ መንገዳ መንገዲ ኣንጨብጭቡ ክብሉና ሓግዮም። ማእለያ ዘይብሉ እምነ ሰረት እናቀውደቑ፤ ማእለያ ዘይብሉ ሪቫን እናቆረፁ ብሴፍቲኔት ዝመሓደር ህዝቢ ንዓ ነፀላኻ ሒዝካ ወፂኻ ሓምብጥ ክብሉ ኣብ ልዐሊ ነቲ ወረጃ ህዝቢ ተወራዝዮም። ገዛውቲ ክነስርሓልካ ንዓ ተለቂሕኻ ተመርቒሕኻ ገንዘብካ ንማረት አህግሮ እናበሉ ንዓመታት መንገዲ ፅድቂ በአይ እያ ትሕለፍ ክብሉ ድረሳነ ፖለቲክኦም ነፊሖም።   መመሪፀን ይሕርጎታ !

እምበኣርከስ ፀፅቡቑ እናኣረኻ ምውሳድ ጥራሕ ኣይኮነን። ጭል ዝበለት ታዕሪፉ ናተይ እያ ኢልኩም እትቃዳደሙ ሰባት፤ ጭል ዝበለት ኣበርን መንገፍን፤ ጉዕርን ድንጉርን’ውን ናተይ እያ በሉ። ርብዒ ክፍለ ዘመን ልምዓትን ሰላምን አዕሲልና ኢልኩም እንትተብቅዑ መጨረሽኡ፤ ሰብ ንፅልእን ግድልን ኣብ ምትፍናን ስለዘብፃሕኹሞ እዚኣ ድማ መስመረይ እያ ኣምፂኣታ በሉ። ኣብ 22 ዩኒቨርሲቲ ዕግርግር እንተተላዒሉ፤ ስታድዮማት ኩዕሶ ብብሄርተኝነት መቝሎ እንተረሲነን፤ ኣብ ጎንደርን መተማን ሰብ ብኣልማሚት እንተተጨፍጪፋ፤ ኣብ ወለጋ ብደናጉሊ ሰብ እንተተቐትለ፤… ከምታ መመሪፅኩም ትሕርጎቱ ዝነበረኩም፤ እዙይውን ናተይ እዩ በሉ። መቐለ ማይ ሲኢና፤ ከተማታት ትግራይ ማይ ስኢነ 25 ዓመት ከርዋሕ እንተበለት መስመርና እዩ ኢልኩም ተቐበልዎ። ተፈተንቲ 12 ክፍሊ ትግራይ ካብ ዘሓልፉ ዝወድቁ በዚሖም፤ ፅርየት ትምህርቲ ኣብ ሓሞኽሽቲ ወዲቑ ለለው ኢሎ እንተተባሂሉ ንሱውን መስመርና እዩ ወሊድዎ ኢልኩም ውሓጥዋ። ትግራይ ኣብ ድኽነት ከም መራሒት መስርዕ ተጠማቲት እንተኾነት፤ ነዚ ዘምፀአ ኣሰራርሓ፤ ናተይ እዩ በሉ እምበር ናብ መን ደኣ ክተፅግዕዎ። ሕማም ኤድስ ኣብ ትግራይ ኣንሳእሪሩ ንኣዳም ኣጨኒቑ እንተተባሂሉ፤ ራእይኩም ዘምፀኦ ወደቓ እዩ ተቐበልዎ። ወሰናወስን ጠራውር ኤርትራ ዘሎ ትግራዋይ ተኾርምዩ መሳፍሒ ስኢኑ፤ ፅርግያታት ናብ ዓውዲ ተቐይሮም እንተተባሂሉ እዙይ ኣይ ኵናት ኣይሰላም ዝብል ኣካይዳና ዝወለዶ እዩ ኢልኩም ከፍ ኣብልዋ።

ቀለብ ሰብን እንስሳን ዝነበረ በለስ ( ቆላሕሪ) ራያን ወጀራትን ብኮቸነል ብኣልማሚት በሪሱ ሽሻይ ጎዶቦና ተጨልቢቡ፤ ሰብን ጥሪትን ተደፊኑ ፤ ካብ ዘበን እኒ እኒ ጀሚሩ ከምዚ ዝበለ ብርሰት ኣይተራእየን እንተተባሂሉ፤ ብሰንኪ ድንቁርናና፤ ንዕቐት ህዝቢ፤ ብሰንኪ ኣነ እፈልጠልካ ዝብል ህልኽ፤ ኣብዘይንፈልጦ ስንከሳር ክንመራመር ኣቲና ኣጥፊእናካ ኢልኩም ተደቢርኩም እመኑ። መንገዲ ባቡር ኣብ ቀዳማይ ትልሚ ትራንስፎርሜሽን ክሳብ መቐለ፤ ኣብ ካልኣይ ድማ ሽረን ሑመራን ክኣቱ ኢልኩም እንትተብቅዑ፤ ኣብ መቐለ እያ ኮረጥ እትብል ንሱውን እንተተረኺቡ እዩ ተባሂልና ብቐዳማይ ሚኒስተር እንትንገር፤ እዙይ ኣነ ዘምፃእኹዎ ውርደት እዩ ኢልኩም እመኑ። ናይ መን ዓወት ጥራሕ ደኣ ክትምንጥሉ! ወዘተረፈ !

እዙይ ምስኣመንኩም ሻባ ንህዝቢ ኣድኺኻ ንመግዛእ ከምዝመረፅኩም ከምታ ዝተረደአትና ክትርድኣኩም ትኸውን። ንህዝቢ ኣድክዩ ካብ ዝመርሕ ሰብ ንላዕሊ ኣብዛዓለም ወንጀለኛ ኣሎ እንተተባሂሉ ድማ ከንቱ እዩ። ክውንጨፍ ዝደልን ዝኽእል ፃዕራምን ፈላጥን ህዝቢ፤ ምእንቲ ግቡኡ ፈሊጡ ብዝደንዘዙ ደለይቲ ስልጣን ኣይንግዛእን ኢሉ ከይሕንግድ፤ ብጭርኡ እናጎተትካ የለን ኣብ ጭቓ ድኽነት ፈፈው በል ዝብል መሪሕነት ድማ ኣብ መጋርዕ መጋባእያ ጥራሕ እንተይኮነስ ኣብ ሰደቓ ታሪኽ ደው ኢሉ ክፍረድ ኣለዎ። ይውዕል ይሓድር ምበር ዝተርፍ ድማ ኣይኮነን።

ተሃዲስና ዝብሃል መዓዝ እዩ?

ብመንእሰይ ትግራይ ክንጅምር። መፅናዕትታት ከምዘረጋግፅዎ እንተኾይኑ፤ ኣብ ኣፍሪካ ልዕሊ 75% ሓይሊ ሰብ መንእሰይ እዩ። እዚ ምስተን ካልኦት ብሕፅረት መንእሰይ ዝሳቐያ ወይ ቅልውላው ዲሞግራፊ ኣትይወን ዘለዋ ስልጡናት ዝብሃላ ሃገራት ዓለም እንትነፃፀር ከም ዓብይ ሽሻይ ይሕሰብ። ኣብ ትግራይ’ውን ልክዕ ከመኡ ሰለስተ ሲሶ ሓይሊ ሰብ ትሕቲ ዕድመ ህወሓት ዝኾነ መንእሰይ ኣሎ። እቲ 40% ህዝቢ ድማ ኣካቲቱ ደርጊ ታይ ከምዝመስል ዘይፈልጦ ዕሸል ምኳኑ መፅናዕትታት ይሕብሩ። እዙይ ማለት፤ ነቲ ሃፍተይ ሓይሊ ሰበይ፤ መሬተይን ጊዜን እዩ ዝብል ውድብ ካብዚ ንላዕሊ ሽሻይ ኣይነበሮን። ግንከ ወረቐቱን ተግባሩን ዘይተሳነየ ህወሓት፤ ነዚ ሃብቲ’ዚ ካብ ሽሻይነት ናብ ሓደጋነት (from asset to liability) ክቕይሮ ኣብ ጫፍ በፂሑ።

እዞም ንኽልተ ዓሰርተ ዓመታት ዲግ ኣቢሎም ዝመርሑና ሰባት፤ ኣንፃር ዝተሰለፈትሉ ዕላማ ዝሰርሑ ሰባት ሓዚሎም ዝረርዉን ዘውፅእዎ ፖሊሲ ንከፍርሱ ሸንቂቆም ብዝሽቅሉን ዓቀይቶት ዝተወረሩ ግራት ኮይኖም። እወ ሓንቲ ዝምክሑላ ኣብያተ ትምህርቲ ከፊትና ዝብል እዩ። ንሱ ጊዜ ባዕሉን በጀትን እውን ከምፅኦ ይኽእል እንዱዩ፤ ግን ዋላ ክንጀሃር እንተበሉ በዚኣ ንፍቀደሎም። ኣብያተ ትምህርቲ ሃኒፆም ግን፤ ቢሮ ትምህርቲ ብዕሉላት ንጣር ናይ ፔዳጎጂ ክእለት ዘይብሎም ካድረታት ክምራሕ ገይሮሞ። እሞ ድማ ክንደይ ምሁር ከይተሳእነ። ኣብያተ ትምህርቲ ሃኒፆም ግን፤ እቲ ዝለዓለ ሙያ መምህርነት ኣብ ዘይልዓለሉ ድከት አእትዮሞ፤ አሕሲሮሞ። ኣብያተ ትምህርቲ ሃኒፆም ግን፤ ፅርየት ትምህርቲ ሓመድ ኣስሒኖሞ። “ውድቀት ተመሃራይ ብውድቀት መምህር እዩ ዝመፅእ” ዝብል ፈሊጥ እናተኸተሉ፤ ክሳብ ሻምናይ ክፍሊ ማንም ተመሃራይ ከይወድቕ ኣዚዞም ንመምህር ኣጭኒቆምሉ። ሓንቲ ምሉእ ሓሳብ ዘይፅሕፉ ሓምሻይ ክፍሊ ክርከቡ ገይሮም። ዲግሪ ሒዞም ኣብ ታሕተዎት ብርኪ ቋንቋ ንከምህሩ ካብ ዝተፈተኑ እቶም 80% ዝወድቁሉ ኩነታት ፈጢሮም። እዙይ ቀጥታዊ ሳዕቤን እዩ።    

ተዘዋዋሪ ሳዕቤን እውን ኣሎ። 12 ዓመት ምሉእ እናተማህረ ተመሊሱ ኣብ ከብዲ ኢድ ወለዱ ዝወድቕ መንእሰይ ፈርዩ። ቀስ እናበለ 5 ዓመት ሲቪል ኢንጅነሪንግ ተማሂሩ ኣብ ፅርግያ እናወዓለ ምሸት ንገዝኡ ዝምለስ መንእሰይ ተፈጢሩ። ነዞም መናእሰይ ፈለማ ብውሑድ 22 ዓመት ኣብ መኣዲ ትምህርቲ እንትፀንሑ ኩሉ ወፃኢኦም ዝኸተተ እቲ መከረኛ ወላዲ ኣሎ። እንትቕፅል ኣብ ዩኒቨርሲቲ ዝተኸፍለሎም ኣሽሓት cost sharing ዕዳ ኣለዎም። ነታ ዓዲ ክሰርሑላ ዝግባእ ድማ ካልእ ዕዳ opportunity cost ኣለዎም። እዛ ኹላ ዕዳ ተዳዕኒኖም ክንሶም፤ ሰኣን ፖሊሲ ተመሊሶም ተጠወርቲ ስድራ ኩኑ ማለት፤ ካብ ስድራ ጀሚርካ፤ ህልውን   ቀፃልን ዕድል ሃገር ምድፋን ማለት እዚ’ዶ ኣይኮነን።

እዞም ኩሎም ፀገማት እምበኣር እዮም ንሕብረተሰብ ዓቕሊ ኣፅቢቦምሉ ዘለዉ። ኣብዛ ዓዲ ክንደይ መንአሰይ ኣሎ? ኣበይ ከ ይውዕል ኣሎ፤ ኣብዚ ዓዲ ዘሎ ርእሰ ማል መን የንቀሳቕሶ ኣሎ፤ ብፅሒት መንእሰይ ክንደይ ክኸውን ይግባእ፤ እንታይ ስራሕ’ከ ክንፈጥር ንኽእል፤ ኣብ ከተማታትና ክንደይ እንዳ መዐወኒ ሓሽሻት ኣለዋ፤ ክንደይ መናእሰይ ናብአን ይኣቱ? ወዘተ ዝበሉ መፅናዕትታት ዘቕርብ መንግሰታዊ ኣካል ዘሎ ኣይመሰለንን። ወንበር መራሕቲ ከይትቆርር ኣብ ምሕላው ዘዋፈርዎም ግን ብዙሓት እዮም። ካልእ ይትረፍ በዚ ዘለነዮ እናኸድና ስልጣንና ክሳብ መዓዝ ትፀንሕ ዝብል እኳ ዝግምትዎ ኣይመስሉን።   ኩነታት መናእሰይ ብትንትን ኣቢሉ ዘይትንትንን ናብ ስራሕ ዘየዋፍርን ኣካይዳ ሒዝካ፤ “መንእሰይ ዓንዲ ሕቆ ለውጢ እዩ” እናበልካ ጭርሖ ብኣየናይ ሕሳብ እንታይ ይዓብስ! እቲ ቁጠባ ብድምር ብኽልተ ዲጅት ይዓቢ ምህላዉ (absolute size of the pie ወይ the bigger picture) ረአዩ፤ ናብ ውልቀ ሰብ ተሸሪፋ እንታይ ረቢራ ዝብል ኣይትርኣዩ እናበልካ ምጭራሕ ዝዓብስ ኣይኮነን።

ስለዚ መንእሰይ ትግራይ ክሳብ ሕዚ እዚ ኹሉ ጉድ ኣብ እንግድዑ ፀይሩ ምኽያዱ ናይ ዓለም ፀዋር እዩ። ኣይ ካብ ታሪኽ ኣይ ካብ ልምዓት ዘርሞ ዘርሞ ንዘትረፈዎ ውሑዳት መራሕቲ ክፃወሮም ዘኸኣለ ብፀቐጢ ወለዱ ክኸውን ኣለዎ። ንሶም ነታ ብደም ተጋዳላይን ህዝብን ዝመፀት ሰላም ከይተዝረግ ካብ ምድላይ፤ ፀገም ባዕሎም፤ ፀገም ውሑዳት መራሕትን ፀገም ደቆም ደራሪቦም ዝፆሩ ዘይርብርቡ ወለዲ ዝሓዘት ትግራይ ብሓቂ ታሪከኛ እያ። ሕዚ ግን ነቲ ማይ ዘይህብን ማይ ዘይኽልክልን ኣባ ጉምባሕ ፀይሩ ዝኸደሉ ታሪኽ እናብቀዐ እዩ። ደጊም ኣብ ስታድዮም “ሌባ” ስለዝበለኒ 100 ሚልዮን ሂበ ጠቢረ ክገላገል እየ ዝብል መራሒ ወንዘር ኢሉ ኣብ ዕድል መንእሰይ ትግራይ ኢዱ ኣይሰድድን። ደጊም ጉንበት ኣይቕዋዕ ፀማም ኣይፅዋዕን። ሓንቲ ኪሎሜትሮ ኣንጎሎ ኮብልስቶን ኣንፂፍካ ዓድዓድኻ ክትብተን ኣኪብናካ ኣለና ዝብል፤ ከም ጫቑት ኩልኩል ኢሉ ንእለታ ጥረ በቲኑ ዘፋኑ መራሒ፤ ሕዚ ዘሎ ኩነታት ይኹን ዙርያ መለስ ምህዳር ናይዛ ዓዲ ዝጠልቦ መራሒ ከምዘይኮነ ተራእዩ ኣሎ።

ስለዚ ኣቱም ተሃዲስና ዝበልኩም፤ ምእንተ ዓድን ህዝብን ክትብሉ፤ ፈለማ ስቕ ኢልኩም ተቐዳዲምኩም ብኹሉ ኣጠማምታ ካባኹም በሊፁ ምስ ዘሎ መንእሰይ ተዓረቑ። ጉዳይ ዓዲ ንድሕሪት ኣወንዚፎም፤ ኣብ ናይ ፓርትን ፖለቲካን ስራሕቲ ተፀሚዶም ንመናእሰይ ኣብ ሌላን ጉሌላን ዘእተዉዎ መሓውራትኩም አፍሪስኩም ኣብ ልምዓት ዝነጥፋ ውዳበታት ኣጠናኽሩ። ክንደይ አምባ ዘፍርስ መንእሰይ መሓውሩ ተተርኢሱ ይሓድር ከምዘሎ ኣፅኒዕኹም፤ ስራሕ ዝፈጥራ ትካላት ህነፁ። ነቶም እትምነይዎ ክነግርኹም ብኣበል እትዕድምዎም ውሑዳትን ልሙዳትን መናእሰይ ኣፅኒሕኹም፤ ዋላ ሓንቲ መዓልቲ ኣኪብኩም ሓሳቡ ተቐቢልኩሞ ዘይትፈልጡ ኣብዝሓ መንእሰይ ትግራይ ሕዚ ኣዳምፅዎ። ኣማኽርዎ። ኣብ እንዳ ኣጉል ዝኾኑ ወልፍታት ብመቑሕ ተኣሲሩ ዘሎ ማእለያ ዘይብሉ ዓርጣም ዋላውን ፈላጥ መንእሰይ፤ ኮን ደኾን ተስፋ ስኢኑ ናብኡ ኣትዩ ይኸውን ኢልኩም ስሒብኩም ኣዛትይዎ። ምስ ወለዱ ሰሚርኩም ኣብ ከተማታት ትግራይ ኣትዩ ዘሎ ለበዳ ወልፊ ሱር መሰደሩ ኣፅኒዕኹም መፍትሒ ኣናድዩ። ናይቲ ሽግር ኣካል ዘሎ መንእሰይ ባዕሉ ናይቲ ሽግር መፍትሒ ክኸውን ኣቕርብዎ። ብስራሕ ‘ምበር ብኣቋራጭ ከምዘይህፍተም፤ መንገዲ ኣቋራጭ ዓፂኹም ብተግባር ኣርእይዎ። መንእሰይ ኣብ ፅኑዕ ናይ ኣራእያ ሰረት ደው ክብል፤ ፖለቲካ ዘሕርጉታ ፋውንዴሽናት ውልቀ ሰብ ንግዳም ኣፅኒሕኹም፤ ኣብ ፍቕሪ ሃገር፤ ስራሕን ዕብየትን ዘስተምህራ ትካላት ኣስፋሕፍሑ። እዙይ ምእንተ እቲ መንእሰይን ስድራን ጥራሕ ዘይኮነስ ምእንተ ህንፀት ቀፃሊት ሃገር ራእይ ዘለዎም መራሕቲ ዝገብርዎ እዩ። የለን ከምታ ዝነበርናያ፤ ራእይ 40 ኣለና እዩ ዝብሃል እንተኾይኑ ግን ሕልሚ ምኳኑ፤ ተታሒዝካ ውድቀት ምኳኑ ርኢና ኢና።

ውዳበታት ሓፋሽ ማሕበራትን ሙያን!

ነጢርና ናብ ውዳበታት ሓፋሽ ማሕበራትን ሙያን። ብዛዕባ ውዳበታት ሓፋሽ እንትነውግዕ ነተን የማናይ ኢድ ቁንጣር ሰበ ስልጣን ክኾና ብዕቅኖም ዝጠፍጠፍወን ሊግ ደቀንስትዮን መናእሰይን ህወሓት ክነፅንሓን ኢና። ኣብ ትግራይ ውዳበ መናእሰይ ዘሎ ንኸምስሉ ስለዝፅውዕወን ግን በቲ ነገሩ ትሓዝን። ንሰን ሓንቲ ነገር እየን። እቶም ቁንጣር መራሕቲ፤ ሰብ ዝፍትኑለን ቤተ ሙከራ እየን። ንማእኸላዊ ኮሚቴን ሓለፍነት ቢሮን ዝድለዩ ሓሻኽር ዝፃንሑለን ምግያሽ እየን ይብሃላ። ከምቲ ንኸፍቲ ኣሲርካ እትቐልበን፤ ኣብዘን ሊጋት ድማ ሰብ ኣሲርካ ይቕለብ። ይፅረብ፤ ኣራእያታቱ ሓፂብካ ኣራእያታትካ እትዳጉነለን ሕለፍኚታት እየን ይብለን ሰብ።  ካብኡ ሓሊፋ ድማ ኣብቶም ቁንጣር መራሕቲ ዘሎ ዕውርን መሻረውን ኮሚኒስታዊ ኣራእያ ብዝለዓለ መንገዲ ዝግለፀለን፤ መንእሰይ ትግራይ ብምሸ ኣራእያን መርገፅን እናተሰፍረ ዝድራዓለን፤ ወዲ ኣሚንን ወሰንን ዝፍለየለን ናይ ሕሶት ስእሊ ከመዝኾና’ውን ይዝረበለን። ስለዚ ብዛዕባ እዘን ፀግዐን ሒዘን፤ ጣብያ ፈልሲ ፖለቲካዊ ስልጣን ዝኾና ውዳበታት ካብኡ ንላዕሊ ክብሃል ጊዜ ምጥፋእ ጥራሕ እዩ። ሓደ ምኽሪ ሰው እንተየበልካ ምሕላፍ ግን ኣየድልን። እዚ ሊግ ዝብሃል ውዳበታት ብቀጥታ፤ ካብታ ኣብ ወድዓዊ ኩነታት ዓዳ ተደሪኻ ሶሻሊስታዊ ስርዓት አትሃንፅ ዘላን authoritarian development ዘሳኸዐትን ቻይና ዝተቐድሓ ምኳኑ ፍሉጥ እዩ። ንሶም ግን ኣባላት ሊግ ዝምልምሉ ብፀቢብ መንፊት ነፍዮም፤ ብፍልጠት ዝደለቡ መናእሰይ እናመመዩ ነታ ዓዲ ሒዞማ ዝቕፅሉ ሰባት እዮም። ኣብዚ ግና ነታ ዓዲ ሒዝዋ ዝርሞቕ መን እዩ ተለኣኣኺ ተባሂሉ ብወረጦ እናተኣርየ እዩ። ስለዚ ምቕዳሕ ንመቕድሑ እሰቲ ዕሊ ዘለዎ ኣቐዳድሓ ቕድሑ።

ናብ ማሕበራት ሓረስቶት ፤ ደቀንስትዮ፤ መናእሰይ ንስገር። ብመሰረቱ እቶም ቁንጣር መራሕቲ ትግራይ ዋና መለለይኦም ህዝቢ ምፍራሕ እዩ። ህዝቢ ከይፈልጥ ይፈርሑ፤ ህዝቢ ከይሓተት ይፈርሑ፤ ህዝቢ ከይዛረብ ይፈርሑ፤ ህዝቢ ከይዕመፅ ይፈርሑ፤ ህዝቢ ከይህፍትም ይፈርሑ። ኣብ መዓንጠኦም ዝኣተወ ፍርሒ ኣለዎም። ዝፈርሑሉ ምኽንያት ሓንቲ እያ። ንሳ ድማ ዘይምጥንዎ የግዳስ ንድሕሪት ዝጎትዎ መራሕቲ ምኳኖም እናፈለጠ ንኸይነግሮም እዩ። ስለዚ ውዳበታት ሓፋሽ የለዋን ድየን ከይብሃሉ የጣይሽወን። ኣብተን ኣውራ መሓውራት ዲሞክራሲ ዝኾና ውዳበታት ሓፋሽ ግን ናይ ባዕሎም ዋርድያ የቕምጡለን። እቲ ቦታ ንሽሙ ነፃ ውዳበ እዩ። ግን ኣቦ መንበሩ ብኣመሓደርቲ ትግራይ ዝሽወም እዩ። ሕሽክርና ኣብቂዑ ኣብ ዘብሃለሉ ጊዜ ድማ ብትእዛዝ ኣመሓደርቲ ይወርድ።

ማሕበር ሓረስቶት ኣባል ውድብ፤ ኣባል ንኣባሉ’ውን ወግሓ ፀብሓ ካብ ቁንጣር ኣመሓደርቲ መደብ ዘወርደሎም መራሕቲ እዮም ዘዝውርዎ። ማሕበር ደቀንስትዮውን ከምኡ። ማሕበር መናእሰይ ትግራይ ኣመራርሕኡ ጥራሕ ዘይኮነስ ምሉእ ኣባላቱውን ኣባላት ውድብ ከምዝኾኑ እዩ ዘዝረበሉ። ስለዚ እዞም ቁንጣር መራሕቲ ንህዝቢ ትግራይ ከም ሰርዲን ዓፊኖም ዝሓዙ ፈራሓት እዮም። ህዝቢ ሓሳቡ እንተገሊፁ ክጋገ እዩ፤ ህዝቢ ሓሳቡ እንተገሊፁ እዛ ብቕብጥሮት ዘሓዝናያ ዓዲ ኣብ ፅርግያ ከምዝወደቐ ብርጭቆ ሽዋሕ ክትብል እያ ኢሎም ብደዎም ዝርህፁ በጣርዕ እዮም። ንባዕሎም ፈሪሖም ካብኦም ንዝፈርሕን ዝጭክንን ተተካኢ ኣሕሊፎም ዝህቡ ኣንፃር ዕብየትን ዲያሌክቲክስን፤ ኣንፃር ምኽንያትን ሓሳብን እዮም።

ንሶም አእዳዎም ነዊሕ እዩ ዝብል ሳጓ ዝወፆም ጣልቃ ንምእታው ዘይድቐሱ ቆቓሓት እዮም። ሕሉፍ ሓሊፍዎምስ ናብቲ ክቡር ሙያ መምህርነት ውን ኣትዮም ንማሕበራቱ ከሰራጥይወን ተራእዮም። ኣቦ መንበር እቲ ማሕበር ፀገም ይሃልዎም ኣይሃልዎም ምስቃልን ምውራድን ናይቲ ኣባል እዩ ብንቡር። ማሕበር መምህራን ግን ኣብ ትሕቲ መራሒ ቢሮ ትምህርቲ ዝወደቐት ምኳና እቶም ለባማት መማህራን ኩሉ ደው ኢሎም ዝረአይዎ ሓቂ እዩ። መራሒ እቲ ቢሮ ዝነበረ ኣይተ ጎበዛይ ጥራሕ አኳ ንኽልተ ኣቦ መንበር እቲ ማሕበር ደው ኢሎም ገምጊሞም ደው ኢሎም ከምዘባረርዎም ማንም ዝምሰክሮ እዩ። ብስእነት በቕዓት ወይ በሙስና ድዮም ዓቂኖሞም? ንፈለጥቲ ውሽጢ ክገድፎ። እዞም ኣብ ገምገም ጫፍ ፈርሒ ብዕምት ዕኩር ዝሓደሩ ኣመሓደትሪ ኩሉ ወዲኦም ናብተን በቐዳማይ ዝጠጥዓ   ማሕበር ደገፍቲ ኵዕሶ እግሪ’ውን ኣትዮም፤ ንስኻ ቅዳሕ ንስኻ ፅናሕ እናበሉ፤ እተን ጋንታታት በቶም ሓሻኽሮም ምኳኖም ዝሕመዩ ኣመሓደርቲ ዞባ ክመርሓ ይገብሩ ኣለዉ። ማሕበረ ከየንቲ ትገራይ ግደፍዎም፤ በጀት ዝስልዓሎም ካብ መንግስቲ ስለዝኾነ፤ ናይ መንግስቲ ኣፈ ገበዝ ካብ ምኳን ወፃኢ ሰብኣይን ፈቲኽን ጭሕምንከ ፀሊእኽን ክኾኑ ከቶ ኣይኽእሉን። ነቲ ጥበበኛ “ከልብስያ ኣብ ዝበልዐሉ ይነበሕ” ካብ እተብልዎ ግን ስቕ ምሕሸኩም። ኣይረድ እዩ ! ደርጊ’ውን ብኣባላት ኢሰፓ እዩ ማሕበራት የምርሕ ነይሩ። እዙይ ኣቡኡ ዘፍለጠ ንህዝቢ ትግራይ ዘይምጥን፤ ምስ ባህልን ስነልቦናን ትግራዋይ ዘይቃዶ ጠፋሽ ተግባራት እንተዘየተዓርዩ ተሃድሶ ኢልካ ፈኸራ የላን።

ስለዚ ተሃዲስና ንምባል፤ ማሕበራት ሓፋሽ ከም ብሓዱሽ ክወደባ ግበሩ። ብሰብ ሙያ፤ ሰብ ተሞክሮ፤ ጥበበን ምሁራንን ኣምርሕወን። ንማሕበር መምህራን ሓዊስካ ኩለን ማሕበራት ሙያ ናፅነተን ይተሓሎ። ንመንግስቲ ገቲሩ ዝሙግት፤ ማዕሮ ካረኩለም ከቕይራን ከመዓራርያን ብዝኽእላሉ ኩነት ንኽውደባ ይገበር። ንህዝቢ ዝጠቅም ሓሳብ ከምፅኣ ነፃ ንግበረን። ክንደይ ንዓዲ ከሰጉም ዝኽእል ምሁር ከምዘለወን ይተአመን። ኣባላት ብዘይኣምኑሎም መራሕቲ እናምራሕኹም ነቲ በዓል ሙያ ተስፋ ክቐብፅን ታይ ገደሸኒ ክብልን ኣይትግበሩ። ናብ ማዕኸን ፍልጠትን ሽሻይን center of excellence   ቀይርወን። ኣቱም ወፀልቲ ሰበ ሰልጣን ምንም እንተኾነ ቁንጣር ካብ ምኳንኩምን ወዒልኩም ሓዲርኩም ካብ ዓዲ ከምእተርክቡ አሚንኩም፤ ዓዲ ናይ ሓባር እያ ዝብል ኣራእያ ፈተኹም ፀላእኹም ኣምፅኡ። ከምኣ እንተዘይጌርኩም ሕዚ ካልእ መንገዲ ከምዝተዓፀወ ባዕላ እታ ኩነታት ተርኢ ኣላ።

ስረዓት ፍትሒ

ናብ ስረዓት ፍትሒ ንቐፅል። ፍትሒ፤ ምስ ሰላም፤ ልምዓት፤ ነፃነት፤ ዕብየት፤ መቐሎ ሃፍቲ፤ መዓልታዊ ስራሕ ዝተኣሳሰረ ቁልፊ መንፀፍ ምኳኑ ፍሉጥ እዩ። ኣቦይ ሰበሓት ጎንደር ኣብ ዝነበረ ዋዕላ እንትገልፁ፤ ሰላም ባዕሉ ክኢሉ ደው ዝብል ነገር ኣይኮነን ኢሎም። ሰላም ውሉድ ሰናይ ምሕደራ፤ ፍትሕን ልመዓት እዩ። ግዕዝይና ኣብ ዝወረሮ መሬት ደው ኢልካ ንሰላም እንተፀለኻ ትርጉም የብሉን ኢሎም። ብኻልእ ኣገላልፃ እዚ መዓልቱ ሓልዩ ዝተፈጥረ ሃገራዊ ህውከት፤ ውሉድ እቲ ንርብዒ ክፍለዘመን ዝተዘርአ ዕሾኽ መርገም ገስረጥ ምሕደራ እዩ ማለቶም እዩ። ሓቆም እዮም። እወ ኩሉ ትግራዋይ ብማዕረ ደም ከፊሉ ዝተኸሎ ስርዓት’ኮ ኣዚሮም ገንዘብ ጫሕ ዘበለ ናብ ዝዕንድረሉን ዝዕብልለሉን መድሐ አኮ እዮም ሰቒሎሞ።

ሎሚ ሰንሰለት ትእዛዝ ንላዕሊ ድዩ ነታሕቲ ዝውሕዝ ዘሎ ተሓዋዊሱና እዩ። ፍርዲ ኣብ ጣብያ ዝዘበለቶ ሰብ ንወረዳ እንተኸደ ተመሊሱ ናብቲ ጣብያ ክውድእ ተነጊርዎ እዩ ዝምለስ። ኪድ ምሰኡ ተሰማማዕ ንሕና ምንም ኣይንገበረልካን ይብሃል። ወረዳ ምሳኻ ኮይኖም ነቲ መራሒ ጣብያ ነፀላ ኣንፂፎም እንትልምኑ ይስማዕ። ኣብዚ ባይታዚ ንዋይ እዩ ወሳናይነት ሒዙ ዘሎ ማለት ዶ ኣይኮነን። ንሕመቶ ሕቶ ኣየድልዮን። ፋይላት ብርኹባት ይጠፍኡ፤ ገበነኛ እንተልቀቕ ነፃ ሰብ ዝቕየደሉ ስረዓት በፂሕና ኢሉ ሰብ ብዓቕሊ ፅበት ይዛረብ ኣሎ።

ኣብ ሸመት ዳይነት ውን ተኣምር እዩ ዝፍፀም ዘሎ። ዳያኑ ብሚዛን ብቕዓትን ስነምግባርን ክምዘኑ እናተገበአ፤ ኣብ ወያናይ ዲሞክራሲ ዘለዎ መርገፂ ዝብል ለጠፍ እናተዋህቦም ብኣኣ ጥራሕ ክወድቁ ይግበር። ኣብ ከምዚ ዝበለ ናይ ንዋይን ፖለቲካ እምነትን ዝተለውሰ መሬት ድማ፤ ተበዓትን ነቲ ሕጊ ብትክከለ ዘትርጉሙን ዳያኑ ብሓደ ፖለቲካዊ ሹመኛ ትእዛዝን ሪኢቶን ጥራሕ ቦታ   ይስእኑ። ፈለማ ካብ ሽመት የውገዱ። ቀፂሎም ኣብታ ዝተመደብዋ ሰልፊ’ኳ በታ ስርሕዋ ከይረውዩ ፀቕጢ ይግበሮም። እቲ ፍርዲ ዘዝበለ እንትሙገስን እንተሽለምን እናረአዩ ውን ኣብ መገዛእ ሙየኦም ፅልኢ የሕድሩ። እታ ብሓቂ ዝፈረድዋ እውን ብትእዛዝ ሓለቕቶት ክትፈርስ ይግበር። ኣብዚ ከይዲዚ እዞም ሰባት ን እታ ሓንቲ ናይ ሕልና ዕረፍቲ እንተዘይኮይና ጥር እትበል መኽሰብ ይስእኑ። ዝተፀበይዎ ምስጋና ይስአኑ። መጨረሻ እቶም ኣርሒቕካ ምእማት ኣብይዎም ዓቕሎም ዝፀበቦም ዳያኑ ናብ ሜዳ እቶም ቁንጣር መራሕቲ ከይዶም ይፃወቱ። ታይ ደኣ ክገብሩ። ኣብኡ ከይድካ ድማ ጊዚያዊ ሰዓራይ ምበር ፅዋዕ ዘልዕል ተዓዋቲ የለን።  ከምኣ እናበለት ኩላ ኣብታ ሜዳ ጎራሓት ክሳብ አትስለፍ ዓዲ ናብ በደኒ ትቕየር ኣላ።

እሞ እዙይ ዝተዘረገ ሩባ ፍትሒ ሒዝካ ተሃድሶ እንተበልካ ከመይ ኢሉ ይመፅእ። ስለዚ ቅድሚ ኩሉ ስረዓት ፈተሒ ክመዓራረ ግበሩ። ዳያኑ ብኽእለትን ስጥመት ኣተረጓጉማ ሕግን ክሽወሙ ግበሩ። ሰንሰለት ትእዛዝ ስርዓት ሓልዩ ክወሕዝ ግበሩ። ሕጊ ተርጓሚ ተፀዋዕነቱ ነቲ ሕጊ መውፅኢ ፓርላማ እምበር ንኣመሓደርቲ ከምዘይኮነ ብንፁር ይፈለጥ። ኣመሓደርቲ እንተጥፍኡ በቲ ሕጊ ተርጓሚ ክሕተቱ ወይ ብኣካላት ዳይነት ዝሕተተሉ ንፁር መስርሕ ይፈጠር። ኣመሓደርቲ ኣብ ስራሕቲ ምሕደራ ‘ምበር ኣብ ጥርዓን ውልቀ ጉዳይ ብምነም ተኣምር ከይኣትዉ ወስ ኢሎም እንተኣትዮም ደማ ክሕተቱ ግበሩ። ዝዓበየ ሰራሕተን ኣብ ጉዳይ ስደራ ክጥምታ ዝተጣየሻ ማሕበራዊ ኣብያተ ፈርዲ ንፁር ደረት ስርሐን ክፈልጣ ይገበር።

ቢሮታትን ኤጀንስታትን

ንቀፅል ናብ ቢሮታትን ኤጀንስታትን ትግራይ። ቢሮታትን ኤጀንሲታትን ትግራይ፤ ኣብ ትሕቲ እዛ ኢድ መንግስቲ ዝነውሓላ ስርዓት ህዝቢ ዝበዝሕ ኣገልግሎታት ዝረኽበለን ኣድራሻታት እየን። እዘን ኣብያተ ፅሕፈት እዚኤን፤ ድልየቱ እናዓበየ ንዝመፅእ ዘሎ ሓፋሽ ከገልግላ ለይትን ቀትርን እንተዝሰርሓውን ዝኽእልኦ ኣይኮናን። ኣሰራርሓአን በሓፈሻ ብቴክኖሎጂ እንተዝቕይራ፤ በቢመዓልቱ ዝተራቐቐ ሓይሊ ሰብ እንተዘእትዋ ውን ብጣዕሚ ንዝጎይየ ዘሎ ጠለብ ህዝቢ ከርክባሉ ከምዝፅገማ ፍሉጥ እዩ። ሕዚ ዘለዋ ኣብያተ ፅሕፈት መንግስቲ ግን፤ ኩሉ ነገረን ግምጥልሽ እዩ። ብቴክኖሎጂ ብጣዕሚ ዝደሓራ ዝጠቀረ ፋይልን ክላሰርን ሃሰው ክብላ ዝውዕላ እየን። ሓይሊ ሰበን እውን ነቲ ዘመን ዝምጥን ዕጥቂ ዘለዎ ኣይኮነን። ገሊኤን ብዜግነት ዝውሃብ ክፍሊት ወይ ህዝባዊ ኣበል ክህባ ደው ዝበላ እየን ክብል ሰብ ዘማርረን እየን። እዘን ኣብያተ ፅሕፈት፤ ውድብ ኣባላት እተፍርየለንን መዋጮ እትምእርረለንን ጠጥዒታት’ውን እየን ይብልወን። ኣብ ርእሲዚ ንሰራሕተኛታተን፤ ብመቍሕ ኣኬባ ቆሪነን ካብቲ ውሱናት መራሕቲ ዝብለዎ ከይጫሂ፤ ከይሓስብ፤ ምስ ህዝቡ ኮይኑ ከይጥይቕ ኣንውሕ ኣቢለን ዝኣስራ፤ እንዳቦይ ተዓገስ እውን ከምዝኾና ይዝረበለን። ኣኬባታት ዋህዮ፤ ኣኬባ መሰረታዊ ውዳበ፤ ኣኬባ ጠቕላላ ኣባል ውድብ፤ ኣኼባ ሓደ ንሓሙሽተ ኔትዎርክ፤ ኣኬባ ሓፋሽ ሰራሕተኛ ወዘተ ኣብ ሓደ ሰሙን ዝካየድ ግድነት ሓደ ሰራሕተኛ እዩ።

ሽመኛታት እዘን ኣብያተ ዕዩ ብዕቅን ቁንጣር ሓለፍቲ ትግራይ ዝተሰፍዩ ከመዝኾኑ ይዝረብ። ንሰን ድልየት ተገልጋላይ ዘይኮነስ ሳይኮሎጂ ክልል ኣማሓዳሪ ዘፅንዐ ሰብ ዝሓልበን ኣላሕም እየን ይብሃለ። ኣመሓደርቲ ክልል ካብ ወረዳ ንዝተባረሩ ሓርጎትቶም፤ ፔሮል አናፈረሙ ጥራሕ በቢወርሑ መሃያ ክወስዱ ዝውዙዕለን ሕዛእቲ እየን ይብልወን። እዘን ኣብያተ ፅሕፈት፤ እቲ ኣብ ኣፃባፅባ ብዝለዓለ ዝሕሱ ሰብ ዘቕመጠለን፤ ክብሪ ዝተማህረን ተመራማርን ዘሕሰራ፤ በቢመዓልቱ ዝሰልጠነ ሓይሊ ሰብ ኣንፀርፂረን ዘባርራ ጣብያታት ፈተነ ከምዝኾና ይዝረበለን። ብኣፈ ጨለነት ናብ ማእኸላይ ኮሚቴ ዘነጣጥራ ድልድላት እየን ይብልወን። እዘን ኣብያተ ፅሕፈት ተፀዋዕነተን ንሓለፍቲ ክልል ዝገበራ፤ ነቲ መሃያ ዝኸፍለን ሓፋሽ ግን ዘይፈልጣ ድቓላታት እየን ክብል ሓፋሽ የንፀርፅር።

ስለዚ ኣብዚኤን ተሰግሲጉ ዘሎ ከይሰርሐ ዝበልዕ ተበላፂ ክሳብ ታሕቲ ኵዒቱ ዘየውፅአ ተሃድሶ ከንቱ እዩ። ንሰን ቀንዲ ማዕኸናት ወረ እየን። ማዕኸናት ኣወጫጭን ኔትዎርክን እየን። ነዞም ኩሎም ሎሚ ኣብ ላዕለዋይ ፀፍሒ ተኾይጦም ጡብ ኣድጊ ህዝቢ ኮይኖም ዘለዉ ሰባት ፀይረን ኣብኡ ዘብፃሓ ንሳተን እየን። ኣብኣን ዘሎ ኣብዝሓ ቅኑዕ ሓፋሽ ሰራሕተኛን በዓል ሙያን ውን ይዕዘበን እዩ። ዓቕሉውን ኣፅቢበናሉ እየን። ብመኳኑ ድማ ነቲ ሓፋሽ ሒዝካ ነቲ ቁርዲድ ዘልግስ ለውጢ ክግበረለን ኣለዎ። ሹመት ብክእለት ብፈተና ይኹን። ከምቲ ኣይተ መለስ ዝጥቀሙሉ ዝነበሩ፤ ከምቲ ኣይተ ኣባይ ወሉ እውን ቀዲሖም “ወያናይ ዲሞክራሲ መስመረይ ከፍፅሙለይ ኢለ ሓርየዮም” ብዘብል ናይ ይምሰል ኣካይዳ እንተተኸይዱ፤ እዛ ኣብ ጫፍ ዝበፅሓት ዓዲ ደፊእኻ ናብ ገደል ከም ምእታው እያ ክተሕሰብ። እቲ ገምጋም ናብዘን ኣብያተ ፅሕፈት ብትኽከል እንተኣትዩ፤ ዓቕሚ ዘይብሉ ሓሳዊ ጥራሕ እንተይኮነስ፤ ብስሩ ብኣኮን ወዲሓፍትን ዝተቆፅሩ ሓለፍቲ ቢሮ ከምእትረኽቡ ብርግፀኝነት ምዝራብ ይከኣል። ነዚ ዝፀውር ህዝቢ እያ ኮይና ፀኒሓ ትግራይ። ንሕስያ ትርጉም ኣብ ዘሰኣነትሉ ደልሃመት ኣብ ድቕድቕ ፀላም አያ ፀኒሓ ትግራይ። ስለዙይ ንታሕቲ ውረዱ ከይትዋረዱ።

ተናሓናሕቲ ውድብ

ናብ ተናሓናሕቲ ውድብ ክነመፅእ። ርገፅ ኢደ እግሪ ዘለዎ ተነሓናሒ ውድብ ኣብ ትግራይ የለን። ገሊኦም ኮነ ተባሂሉ ክፍጠር ኣይተገብረን ይብሉ። ገሊኦም ደማ፤ እቶም ዝተፈጥሩ’ውን (ዓረና) ካብ መጀመርየኦም እንተዘይበላዕኹዎስ ዘይብንጭሮ ዝብል ናይ ደረሆ ኣካይዳ ሒዞም ዝተፈጥሩ እዮም ይብሉ። ኩራን ቂምን ከራግፉ ምበር ዕላማ ከይሓዙ አዮም ተመስሪቶም የብሉ። እዙይ ዲሞክራሲያዊ እየ ንዝብል መንግስቲ ዘገድሾ ክኸውን ኣይግባእን ዝብሉ ለባማት ድማ ኣለዉ። መድበለ ፓርቲ ዝመርሖ መንግሰቲ መስሪተ ዘብል ውድብ፤ ፓርላማ ክብሕት ምኽኣሉ ልዕሊ ኩሉ ከተሓሳስቦ ነይርዎ ይብሉ። ሓቆም እዮም። ኣብ መበል 21 ክፍለዘመን ሓደ ውድብ ዝዓብለሎ ፓርላማ እንተልዩ ብዝኮነ መዐቀኒ ስርወ ንግስና’ምበር፤ ዲሞክራሲ ክብሃል ኣይኽእልን። ስለዚ እቲ በዙሕ ንዋይን ጊዜን ዘለዎ መንግስቲ ትግራይ፤ ዋላ ባዕለን እንተዘይተፈጠራ፤ መዋእለንዋይ ኣፍሲሱ ምእንተ ምስፋሕ ዕዳጋ ሓሳባት ኢሉ ክምስርተን ይኽእል እዩ። ቤት ፅሕፈት ሂቡ፤ ባጀት ሰሊዑ ከወሳውሰን ንቡር እምበር ነውሪ ኣይኮነን።

ትግራይ ካብ ክልላውን ሃገራውን ጉዳያት ተገፊዓ ዝብሉ እንተኾይኖም፤ ከም ሓደ ተደራቢ ሓይሊ ስለዝቑፀሩ ክሰምዖምን ክስምዑ ክገብርን ኣለዎ። ኣብ ዝተፈላለዩ ዋዕላታት ሓፋሽ፤ ሒዞሞ ዘመፁ ሓደሽቲ ሓሳባት ክህሉ ሰለዝኽእል ዓዲሙ ከዛርቦም ኣለዎ። በይኖም ንሓፋሽ እነዛረቦ ወይ እነንቅሖም ጉዳይ ኣሎ እንተይሎም ብዘይካ መንገዲ ማለሊት ኩሉ መንገዲ ዕንወት እዩ እንተይበለ ምሰቲ ዘበን ብዝመጣጠን መንገዲ ክስምዑ መድረኽ ከመቻችወሎም ይግባእ። ሓፋሽ ይፈልጥ እዩ፤ ሓፋሽ ይፈርድ አዩ፤ ሓፋሽ ይመሚ እዩ ዝብል ኣተሓሳስባ ጨብጡ። ዓረና ካብ ዝምስረቱ ዳርጋ 10 ዓመት ክደፍን ኢሉ። እንተኾነ ማዕፆኦም ክሳብ ዓንቀሩ ጋሕ ኣቢሎሞ እንተብቅዑ፤ እሞ ድማ ብህወሓት ዝኹሉ ጥለመት እናገጠሞ፤ ቁፅሪ ኣባላቶም ፍሒት ክብል ኣይተራእየን። እዚ ዘርእየና ሓፋሽ ህዝቢ ተገራይ ፤ መንእሰይ ትግራይ፤ ኣሰተንቲኑ መዚኑ’ምበር ናብ ዝተኸፍተ ህሩግ ዘይብል፤ ዝፀንሖ ዝቡሕ ሃንደፍ ኢሉ ዘይበልዕ ምካኑ እዩ። ስለዙይ ሓፋሽ መዛኒ ምካኑ ኣፀቢቑ ክስቆረኩም ይገባእ። ገ እናበልኩም እንተተጋጊኹም ግና ደጊም ዓር እበለኪ ኪር አበለኪ እናበለ ዝነብረ ሰብ ዘሎ ኣይመሰለንን።

ንሰብ ሃፍቲ

ንሰብ ሃፍቲ ግቡእ ክብርን ቦታን ሃቡ። ኣብዚ ሰርዓት’ዚ እጃም በዓል ሃፍቲ እምነ ኩርናዕ እዩ ዝብል ቲዎሪ ከም ዘይሓልፍ ከትነስንሱ ሰሚዕናስ ፀጊብናስ ጎሲዕና ‘ኳ። ብተግባር ግን ነታ ዋንነት ውድብን ውድብን ጥራሕ ምኳኖ ዲግ ኣቢልና እንፈልጣ ትእምት ክተሰራስሩ መሬት ከምእትዓርበኩም ርኢና። ኣይተ ኣባይ ወልዱ ሓደ አዋን ንነጋዶ መቐለ ኣኪቦም “ንዓኹም ክነህፍተም ኢና ከፍ ኢልና ክንሕሉ እንሓድር” ኢሎም። ፅንሕ ኢሎም ድማ ፓርላማ ትግራይ ኣኪቦም፤ ዘህፍተምናዮም ነጋዶ ገንዘብ ስለዘጥረዩ ኩሉ ብገንዘብ ዝግዛእ መሲልዎም ሻዲኖም ኣብ ልዕሊ ሰርዓትና መፂኦም ዝዓይነቱ መደረ መዲሮም። እዙይ ካብቲ ደርጊ “ኣሻጥረኛ ነጋዴ” ዝብሎ ዝነበረ ትዕቢትን ድንቁርናን ብምንታይ ይፍለ። ህዝቢ ንኣየናይ መደረ ኣይተ ኣባይ ክኣምን ይኽእል? ኣቶ ኣባይ ሰብ ሃብቲ ብፀላእነት ድዮም ብደጋፍነት ዝቆፅርዎም መጨበጢ ዘይብሎም ሰብ ኮይኖም። እዙይ አዩ አቲ ስርዓት። ነቲ እመነ ኩርናዕ ኢሉ ዝንእዶ ሓይሊ ናብ ስለጣነይ መፂኻኒ ኢሉ ዝንድር፤ ዝቑጣዕ፤ ዘንጨብርር፤ ዝርብሽ ስርዓት እዩ። ሃርጓፍን ሰሱዕን ስረዓት እዩ። ቂመኛን እናጓየየ ዝድህል ኣካይዳ ዝመረፀ ፈራሕን ብፈራሓት ዋርድያታት ዝምራሕን ስርዓት እዩ ነይሩ። በዚ ድማ ትግራዋይ ርእሰ ማሉ ኣብ ርሑቕ ክብትን ዝፈረደ፤ ፀዋግ መትሓዚ መጨበጢ ዘይብሉ ዕሾኽ ዳንዴር እዩ ኮይንዎም ዝነበር። መን ኣሎ ብዘይካ ቢራ ራያ (ብዙሕ ፀገማት ተፃዊሮም ዝተኸልዋ) ዓብይ ኢንቨስትመንት ዝተኸለ ኣብ ትግራይ። የለን። ከምዛ ሻዕቢያ ኣብ ትግራይ ዝትከላ ፋብሪካታት ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተፃወዳ መዳፍዕ እየን ዝበለን፤ ቁንጣር መራሕቲ ህወሓት ድማ፤ ኣብ ትግራይ ዝትከል ውለቀ ፋብሪካ ኣብ ልዕሊ ትእምት ዝተፃወዳ መዳፍዕ ገይሩ ዝቆፅር ናይ ኣተሓሳስባ ድውየት ዘለዎም ኮይኖም ብዕድሜና ርኢና።

ህዘቢ ትግራይ ግን ከምኡ ሰተት ኢሉ ናብ መፃወድያ ዝኣቱ ጀምዓ ኣይኮነን። እንታይ ይግበር ከምዘሎ ብአርይ ቁፅር እዩ ዝፈልጥ። ስለዚ ኣብ ምእንጋድ ሰብ ርእሰማል ዘሎ ፀዋግ ኣሰራርሓ ካብ ሱር መበቆሉ ከይመሓኹም ተሃዲስና ዝብል ዘረባ ኣይንሰምዐኩምን። ንሰብ ሃብቲ ዝሰጉግ ዘይኮነስ፤ ንሰብ ሃብቲ ተፈርጢሙን ክሳብ ፍርቂ መንገዲ ከይዱን ዝቕበል መሓውር ፍጠሩ። ትእምት ንህዝቢ ትግራይ ብንፁር ትረከብ ወይ ንውልቀ በዓል ሃብቲ ተሸይጣ ኣቡኣ ተፍልጥ። ትእምት ህዝቢ ተግራይ ከይበልዐ ዝበልዓ ኣምሲሉ ብፈተውቱ ተግምቶ ስለዘላ ፤ መንነታ ነፂራ ንህዝቢንትግራይ ካብ ሓሜት ነፃ ተውፅኣዮ።

ናብ ብሎገራት ንምፃእ። ምኳን በሎገር እኳ ኣብ ትግራይ የለን፤ ነቲ ጨርባዕባዕ ዝብል ፀሓፊ ማሕበራዊ ሚድያ እየ በሃሊ ግን ብሎገር ንበሎ። ርግፅ ሚድያታት መንግስቲ ( ኩለን ኣብ ትግራይ ዘለዋ ሚድያታት) ሕሶት ዘጉህራ መናፍሕ እየን። ህዝቢ ትኾን መዓልቲ ናይ ልቡ ሕቶ ዘንፍሰሉ መዓልቲ እንተረኺቡ ፈለማ ንሰን ይተዓፀዋልና ከምዝብል ምንም ጥርጥር የብሉን። ገሊኤን ከፊትካየን ኣይኮነን ከይከፈትካ ትፀልአን። ይገርመኩም ሓደሓዲኤንስ ልዕሊ እቶም ቁንጣር መራሕቲ ትግራይ እየን ዝሕስዋን ዝፈርሓን። ምእንተዙይ ድማ መንግሰቲ ኣምሊጥዎ ተጋግየ እንተበለስ ኣይተጋገኻን ኢለን ዝምጉታ እየን። መስሓቕትን ቅጭ መምፃእትን እየን። እዙይ ምስኮና ህዝቢ ከመዘይናቱ ካብ ዝርእየን ነዊሕ ገይሩ እዩ። እዙይ ዝተዓዘበ መንግስቲ፤ “ቀፃሊ መረፃ ክንዕወት ወይ ክንወድቕ ዝውሰን ኣብተን ማሕበራዊ ሚድያ ብእንገብሮ ቃልሲ እዩ” ኢሉ ተላዒሉ እዩ። ምእንትኡ ድማ ብቢሮ ርክብ ህዝቢ (ፅልእ ህዝቢ) ኣቢሉ በቢጊዚኡ ፌስ ቡክ ዝፅሕፉ ሰባት ከስልጥን ብዙሕ በጀትን ጊዜን ሃንዅቱ እዩ። ፈሪሕኸነምበር ፈቲኽንዶ ንጉስ ትምርቓ እዩ ኮይንዎ።

እቶም ዘሰልጥኖም ሰባት ግን ኣብታ ዓዲ ፈላጣት ትግራይ ዝበቆሉ ድኹማት እዮም። እምኒ ክንሰብር ኢና ዝብሉ ዘመነመጣሽ ሓምሓማት ሽክና እያቶም። ነዛ ዓዲ ሊቃውንቲ ትግራይ ከዋርዱ ዝኽፈሉ ደፋራት ከም ሽጋር እያቶም። ከበላሽውልና አዮም ኢሎም ስለዝኣምኑ ንጣር ሓበሬታ ዘየጫንውዎም ንዐኦም እዩ። ስለዚ እቶም ብዙሕ ዘለዎም ዝመስሉ ግን እቶም ምንም ሓበሬታ ዘይብሎም ንሶም እዮም። ንሶም ውልቀ መራሒ መንግስቲ እንትትንከፍ ከም ተሓፃቢ ማይጨሎት ዘንቀጥቅጡ ዕሱባት እያቶም። ትግራይ’ኮ ኣብዘን 10 ዓመታት ዘይርአየቶ ጉድ ዘይቦቆላ ጡብ ኣድጊ የለን ኣቱም ሰብ። ኣበል ተኸፊሎም ፅላል ኣባይ ወሉ ሒዞም ሓንሳብ ነባዕኸር ንፅባሒቱ ንራያ ሸምበለል እናበሉ ኢሎም እንተብቅዑ፤ “ኣባይ፤ ማይ ረጊፁ ሸዊት፤ ሸዊት ረጊፁ ማይ ዝረግፅ መራሒ። ክመርሓካ ዘይኮነስ ዘልኣለም ክገዝኣካ ዝግባእ ሰብ እዩ “ ኢሎም ዝፅሕፉ እዮም። ተፀዊዖም ጀጋኑ ተባሂሎም ድማ ተሸሊሞም ረአና።

እቲ ብጣዕሚ ዝገርም፤ እቲ ንኢንቨስተራት፤ ንመሁራት፤ ንሓረስቶት፤ ዋላ ነቶም ተማሊ ኣብ ሓንቲ መስርዕ ምስኡ ዝተጋደሉ ጀጋኑ ተጋደልቲ ትግራይ ኣንፃር መድሓርሓራይ ዝተሃርሀረ ገርገራ፤ ነቶም ጥራዝ ነጠቕ ጭንጋፍ ብሎገራት ኢና በሃልቲ ግን ወለል ኢሉ ተከፊቱሎም ነበረ። ዋላ ካብ ኣዲሳበባ ዝተወርወሩ ቢሮ ኣባይ ይዓርፉ ርኢና። ከምዚ ዝበለ ቃለ መጠይቕ ብፍሉይ ኣካይድናሞ ተኸታተሉ እናተባህለ እስቲህና ይብሃል ነይሩ። ኣቱም ሰብ ስስዐን ድንቁርናን ኣብ ትግራይ ከመይ ድየን ተሰራሲረን ነይረን። ተኣምር እኮ እዩ። ታሪኽናያ ብሰብ ክንገረናስ ካብ ኣዲሰኣበባ ብጥማር ገንዘብ እናተዓደጉ ብሎገራት ይውሕዙልና ሓግዮም። በጀት ዩኒቨርሲቲን መንግሰትን አናተሰለዐ፤ ኣብ ዝመረፅዎ ደቂሶም ዝመረፅዎ ገይሮም ክኸዱ ሒሳብ ካባና ይበሃሉ ነይሮም። ንትግራይ ህዝቢ ዘየኽበርካ ብኣምሓርኛ ክተውደስ ምድላይ፤ ኣነ፤ እሞ እሞ ካብ ተጋዳላይ በዙይ ዘበን ይመፅእ እዩ ኢለ ሓሲበ ኣይፈልጥን። ግን ኮይኑ። ግን ድማ ገሊኦም ተዓደምቲ፤ “ወዲ ድሙ ኣይሓድግ ግብሪ እሙ” እንድዮም በበሊዖም ንወፃኢ ሃገር ከይዶም ምፅንዖም ብመሓዝ ተመሊሶም ኣዋረድዎም ደኣ። ኣሰይ ኢሉ ሓፋሽ።

ኣብዚ 17 ዓመት ተቓሊሱ መዋፅኦ ጠፊእዎ ፈፈው ንዘብል ተጋዳላይ እዝግዮ ክሳብ ዝብሃል ረሲዖሞ እንተብቅዑስ፤ ግናይ እንተሰራስሩስ ሰብውን ኣይፈተወሎምን። ከም ዝብኢ ስግኦም ዝበልዑ እንሰሳ መሮር ኣረመኔ ደኣ በሎም። ሓንሳብ ቆሪፆም ዘተላዕሊሉ ስለዝኾነ ግን ኣይግደሽሉን። ንዐኦም እታ ሞት ሕየት ስለጣን እያ። በሉ ደኣ በዓላት እናቆፀርኩም   ወረዳታት ኣስዕስዕወን ዝበሉ ሓላፊ ፋይናንስ ኣይተ ብርሃነ፤ ካብ 130 ሽሕ ክሳብ 1 ሚልየን እናሰልዑ ዝሓለፈ ክልተ ዓመት ብፍላይ ባንዲ ዘይተተኽላ ማይክሮፎን ዘይጨደዳ ቁሸት ትግራይ የላን። ይገርም እዩ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያን ስዕስዒትን ዝጠፍኣ ገንዘብ ትግራይ።

እሞ ኣቱም ተሃዲስና እትብሉ፤ ከምኣ ክንቅፅል ኢና ኢልኩም እኮ ትሓስቡ ትኾኑ፤ ኣይእመንን’ያ! ኣነ ግን ክነግረኩም፤ ነዞም ሓንቲ ምሉእ ሓሳብ ክፅሕፉ ዘይኽእሉ ጨርጊዳ ብሎገራት ኣሚንኩም ወስ ክንብል እንቴልኩም ጠፋእኹም። እቶም ብሎገራት ንመንግስቲ፤ መንግስቲ ድማ ነቶም ብሎገራት ከይተፈላለጡ እዩ ዓሪቡ ዘሎ። ስለዚ ኣብዚ ጉዳይ ለባማትን ፍልጠት ህዝብን ዓድን ዘለዎም ሰባት ከም ሓመድ ኣለዉ ኣስልፍዎም። ዕድሜኩም ዘይኮነስ ዕድመ ዓዲ ረአዩታ።

እሞ ዘረባ ንኽውድእ ሓንቲ ነገር ክንብል። እወ ሕዚ ጭላንጭል ለውጢ ኣሎ። ጅማሮ ግን እዩ። ክሳብታ ዝኾነት እትኸውን ክትፀንሑ እንተኾይንኩም እቲ መድረኽ መስራቲ መድረኽ ሓዱሽ ውድብ ግበርዎ። እታ ናይ መወዳእታ ንጣብ ረሃፅ ጥብ እተብሉላ ታሪኽ ሰሪሕኹም ክትብሃሉ እንተኾይንኩም ክብሪ ትግራይ ምለሱ። እዛ መድረኽ ንትኩስን ተዓብዒቡ ዝነበረን እልፊ ፈላጥን ሰራሒ መስተንክርን ትግራዋይ ኣሰጋግርዋ። ኣብ ልዕሊ ትግራዋይ ተዳዕኒኑ ዘሎ ሕማም መንደዓትን መንሽሮን ካብ ሱሩ ክንምሕዎ ሓግዙና፣ ኣመቻችውልና።