ብኮረንቲ (ገብረጊዮርግስ ንጉሰ)

መበገሲ ሓሳብ እዚ ፅሑፍ ኣብ ሕሉፍ ሕታም ዉራይና ቁፅሪ    ብጋዜጠኛ ኣቤል ጉዕሽ ትግራይዶ ትሕረስ ብዝብል ርእሲ ኣብ ሓደ ኣኼባ ተረኺቦም “ትግራይ ክትሕረስ የብላን”ኢሎም ይሙግቱ ንዝነበሩ ገፀባህሪ ይጥምት። ናይ’ ዙ ፅሑፍ ቅዋም ን’ቲ ትግራይ ክትሕረስ ኣለዋ ይብል ዝነበረ መራሒ መድረኽ ተወሳኺ ድጋፍ እዩ።

እዞም ገፀባህሪ ኣብ ፈተውትን ፀላእትን ትግራይ ብዘይፍላጥን ብፍላጥን መሳ ንመሳ (respectively) ዝንፀባረቕ ፣ ትግራይ ሃፍቲ ተፈጥሮኣ ዝተመናመነ፣ ምድረበዳ፣ ዘሪእኻላ ዘይተቡቅል ሞቕሎሓጭን ፣ ኮኽሒ፣ ወዘተርፈ ዝፍልፍል እዩ። ናይ’ዛ ዓዲ እዚኣ መበቆል ሕርሻ፣ ንግዲ፣ ክትምናን ስርዓተመንግስትን ምንባራን ምህላዋን ምእማን ናይዘፀግመሎም ፀላእትን እዙ ዝተዘርዘረ እማን ናይ ዝመስሎም ተቖርቆርቲን ፈተውትን ዓዶም ሙኻኑ እዩ። እሞ ትግራይሲ ካብ ከም ሃገራ ኣብ  ዘይዓቕማን ኣብዘየዋፅኣን ኣብ ሕርሻ ካብ እተተኩርሲ ኮንደኾን ኣብ ዘፈራትቱሪዝም፣ ኢንዱስትሪን ግልጋሎትን ምሓሻ ካብ ዝብል ሰናይ ድሌት ፈታዊ ዓዱ ዝብገስ ይመስል።

ኣድላይነት ምሕራስ ትግራይ ዝጥምት ወግዒ ድማ እነሆ።

እቶም ጥንታዊ ስልጣነ ዓለም እንትቦቅል ኣብየሓ፣ ኣኽሱምን መነበይትን ዘብቆሉ ተጋሩ ትግራይ ንሕርሻ፣ ንንግዲን ንመነባብሮን ዝምችው ጂኦግራፊያዊ ኣቀማምጣ (Geopolitical importance) ዝወነነት ምንባራን ምህላዋን ዘመላኽት ነገራት ዝበዝሕ ይመስል።

ዝኾነ ኾይኑ ንሎሚ ኣድላይነት ምሕራስ ትግራይ ነውግዕ።

ትግራይት ተሓረስ። ትግራይ ዘይተሓረሰኸ መን ይሕረስ? ትግራይ ክትሕረስ ከም ዘለዋ

ብመፍረያይነት

መሸላ ዓዲ ኣርባዕተ፣

ተኾርኒዑለይ ሞተ።

ደጊም ምሸላ ዓዲ ኣርባዕተ ካብ ተኾርነ ዐክንደይ ከም ዝሕፈስ ልቢ በሉ።

ብሸርፊ ወፃእን ብርክት ዝበሉ ሰብ ውልቀ ሃፍትን ትካላትን ኣብ ምፍጣርን

ረሲዕኽዮ ዲኺ ቱ ሰሊጠይ፣

ንዕና ንዶ ንሑመራ ምቕማጠይ፣

ዝተብሃለሉ ሰፊሕን ልሙዕን ሜዳታት ምዕራብ ትግራይ ከመይ ዘይሕረስ?

ሎሚ ምህላዉን ዘይምህላዉን ደኣ እንድዒ እምበር ኣብ ሬዲዮ ድምፂ ወያነ ዓምዲ መደብ ሕርሻ...ሕርሻ...ሕርሻ ምስ በለ ስዒቡ ይስማዕ ዝነበረ ዕንድር ፋፃን ዓሕ ዕምባሕ በጋይት ከፍትን (ከም መሰጋገሪ ሙዚቃ ስምዑዋታ)

ረሲዕኽዮ ዲኺ ፀባ ጅቦ፣

ንዕናይ ማይጨው ራያ ንዓዘቦ፣

ዘድረፈ ንኻልኦት ውን ዝተርፍ ጥንቅሽ ዘራእትን ጥንቅሽ ዓሳዱታትን ዘፍረየ ምድረ ገነት፣ ዓዲ ብዓዳ ክምግብ ዝኽእል ሰፋሕቲ ሜዳታት ጎላጉል ራያ ኸ ይተሓረስ ዶ ኣይተሓረስ? ፣

ዘራእታ ምስ ዝሕዝዎ ንፁር ኣካል ምስ መድሓኒትነት፣

ቱ ስዋኽን ስዋ ደምሃይ ዩ፣

ዝሓመመ ዘሕዩ፣

ቱ ስዋኽን ስዋ መማህርየ፣

ዝሓመመ ይምሕርየ።

ክሳብ ዝበሃል (ስዋ ደምሃይ ብዋንጫ ዘይኮነስ ብቢልቃጥ ኣጭንው ኣቢሎም ኣምዑግ ምስ ኣበሉዎም ካብ ዝደቀሱሉ ስትሬቸር በርደግ ኢሎም ግሉኮሶም ነቓቒሎም ብእግረይ ኣውፅእኒ ጉያ ካብ ኣሰቪዳለ ኣምሊጦም ናብ ሓደ ጥሉል እንዳ ስዋ ዝምርሹ ስብኣይ ይረኣዩኻ)።

ካብ ምግብነትን መስተነትን ሕሉፍ ሓሊፉ ዘጀግን፦

ስዋ ዳጉሻ ፅራየ፣

ጀጋኑ ወሊዳ ትግራየ፣

ጅግንነትን ስዋ ዳጉሻን ክሳብ ዝዛመዱ፣

መልክዑ ፅባቕኡ ካብ ምፅባቕ ሓሊፉ መግለፂ ፅባቐ ዝኾነ፦

ከንፈር ጣይታ ብነየ (ብነ እንጀርኡ ቸኮሌት ዝመስል ዓይነት ጣፍ ራያ)፦

ከንፈር ጣይታ ብነየ፣

ፅወይኒ ምሳኺ ዝቐነየየ፣

ክኹሪ እምበ ክዋቓዕ ዶ ኾይነየ፣

ደረት ፅፁይ ብርሽንየ፣

ኣቦኺይ እነኺይ ዝበሉ ይበሉ፣

ቅልቅልዶ በልኒይ መጋሉዋ መጋሉ፣

ብመንጎ መሻሉ መጋሉዋ፣ ክሳብ ዝበሃል፣

መቐረቱ ዓዲ ዘዛረበ ኣብ ማእኸል ሃገር ኣትዩ ሽሮ ትግራይ ዘበለ ሽንብራን ዓተራትን ትግራይከ?

ትግራይ ዓድና ሩባ ሩባ፣

ዓዲ መዓር ፀባ፣

ትግራይ ዓድኺ ሰውሓ ሰውሒ፣

ኣይትፍርሒ ኣዮኺ።

ንመድሓኒትነትን ንምግብነትን ዝጥለብ መዓርን ዘራእቲ ቅመማ ቕመምን (ሽንፋእ፣ ድቁስኣቭዓኸ፣ ቅንፍር፣ ጅንጅብል፣ ኮራሪማ፣ ሰናፍጨ፣ ሓምሊኣድሪ )ትግራይ ወዘተ፣ ትግራይ እንተዘይተሓሪሳ ካበይ ይርከብ?

ዓዲ ሃገር ንኣዝርእቶም ዝኸውን ዓመታዊ መጠን ዝናብ ልሙዕ መሬትን ኣብ ዘይብሉ ኣብ ኮባኹሕ ሃገሮም መስሕባት ቱሪዝም፣ ኢዱስትሪን ግልጋሎትን እንከይነኣሶም ሓመድ ዓዲጎምዶ ኣጉዒዞምዶ ምሩፅ ኣዝርእትን ፍራምረን ኣምሪቶም ውሕስና ምግቢ ህዝቦም ጥራሕ ዘይኮነስ ውሕስና ዝተመጣጠነ ምግቢ ኣረጋጊፆም ንዓና እውን እንትተኹቡልና ትግራይ ኣብ ትተሓረስ ዶ ኣይትተሓረስ ነውግዕ ኣለና።

ትግራይ ጥር ትብል ዘመናዊ ቴክኖሎጂ ሕርሻ እንተይሓወስካ እኳ ክንደይ ጠወረ።

ብ ኣቦይዝገየ ኣንጎድጉዱ፣

ንዓመታይ’ማ ብጎዳዱ።

እሓርስ አለኹ፣

ደበናይ እናመዓደኹ፣ ደበናየ።

ኽላኒ እማ ኽላኒ ኽላ ንዓናየ፣

ከይተርክበና ማየ።

ብጭላይ ንዓ ሆኒ ፊፅ ፊፅ እናበልካ ብዕባራ ብዕራይ ልፍንቲ፣ ቅድሚ ኣሽሓት ዘመናት ብዝተፈልሰፈ ናውቲ ሕርሻ (ቀራቕሮ፣ ኣርዑት፣ መምረን፣ ነዊት፣ ዕርፊ፣ ዱግሪ ፣ማሕረሻ፣ ኸርፈስ፣ ቅተርቲ፣ ውሻል ወዘተ)  ሓሪስካ፣ ማይ እንኪ ሰማይ ተፀቢኻ፣ ሸውዓተን ሸሞንተን እናወለድካ፣ ዓበይትን ተኸታተልትን ድግሳት (ውራያት) ፍሰስ ተፋሰስ ኩስሚ (ዓመቱ)፣ መርዓ ፣ገለቭ፣ ክርስትና፣ ቁስቁስ፣ መስመያ፣ ግብረሰላም፣ ተስካርን ካልኦትን እናገበርካ ዝንበረላ ምትሓታዊትን ተኣምረኛን መሬት እያ።

ትግራይስ ትተሓረስ ደኣ። ኣይኮነንዶ ብዘመናዊስ ዋላ ብፅምዲ ብዕራይ። ስበትካ ዝህበካ መን ይህበካ?

ኣይበል እምበር ትግራይሲ ብቱሪዝም ኢንዳስትሪ ኣቢላ እያ እትዓቢ ዝብል ኣንፈትን ፖሊሲን እንተዝነብረና

ሎምዘበን ኣብ ሓደ ሓደ ቦታታት ብዘጋጠመ ዕግርግር ዓበይቲ ዓድታት “ዜጋታትና ናብ ኢትዮጵያ ከይትኸዱ” ኢለን ብዓፀበን ቀለለን እንትእውጃ ተገሲምና ኔርና ማለት ዶ ኣይኮነን? ገሲም ክፉእ ካብ ኩሉ በለ ዝብኢ።

ኣሸምባይ ዶ ማእኸላይ ዓመታዊ መጠን ዝናብ ፣ ልሙዕ መሬት፣ ፃዕራም ህዝቢ ፣ ሰፊሕ ዝሕረስ መሬት ሃልዩካስ እንተዝውሕድ እውን ኣብ ዓድና ቀዳማይ ጠመተ ንሕርሻ ምሃብ ዝመስሉዎ የለን።

ኣብ ዝኾነ ይኹን ደረጃ ምዕባለ ዘሎ ሰብ ምስ ሕርሻ ወይ ውን ውፅኢት ሕርሻ ዘለዎ ርክብ ተፈጥሮኣዊን መሰረታዊን እዩ። ካልእ ኩሉ ስዒቡ ዝመፅእ ምዕባለ ወለድን ካልአዋይን እዩ።

ሰነድ ታሪኽ ሓወልትን ሞዛይምን ምስራሕ ጠቓሚ እዩ መሰረታዊ ግን ኣይኮነን። ኩሉ ታሪኽ ረብሕኡ ጥጡሕን ውሑስን ሎሚ ኢሉ እውን ፅባሕ ምብጃው እዩ። ካብዚ እንተወፂኡ ታሪኽ ብነብሱ ህይወት የብሉን ምዉት እዩ። ሓንቲ ዓዲ ብመኪና ንመስላ እንተዝበሃል ብፅሒት ታሪኽ ስፖክዮ እዩ።

ኣብ ሕሉፍ ታሪኽ ኣያታቱን ዓዱን ኬርና እንተጥሒሉ ናይ ባዕሉ ናይሎሚ ታሪኽ ከ መን ክሰርሐሉ? ታሪኽ ብፍላይ ንዓና ሓደ ትውልዲ ብዛዕባ እቲ  ዝሓለፈ እናመዓደወ ዝምሰጠሉን ዝቑዝመሉን ሎሚኡ ዘምክን መደንዘዚ ዘይኮነስ ኣያታቱ ምእንትኡ ስለኡ ኢሎም ዝወደቑሉን ዘይወደቑሉን ሜዳታት ጎቦታትን ሩባታትን ሓምለዋይ ጌሩ (ኣብ ልዕሊ መቓብር ኣያታቱ ተደማሪ ታሪኽ ዝውግን) ሓሪሱንህዝቡ ካብ ልመና ስርናይ፣ ፋፋን ዘይትን ዘናግፈሉ ዕርቡን እዩ።  ኢንዳስትሪታት ቱሪዝም ፣ ኣርት፣ መዘናግዒ (ስፖርት) ስዒቦም ብግዘኦም ዝዓብዩ ጠቐምቲ ዘፈራት ደኣ እምበር ማዕረ ማዕረ ሕርሻን ሃፍቲ ተፈጥሮን ክረኣዩን ክዳረጉን ዝህቅኑ መሲሃን ኣምሲልካ ክሰኣሉ ኣይድንቅን። ብሕሱም ድኽነት ዝተወጠረ ህዝብን መዘናግዒ ኢንዱስተሪን ዝምድነኦም ክሳዕ ኽንደይ እዩ? ዓቢና ኢና ካብ መን ንንእስ ኢልካ ንምውንጣሕ እንተዘይኮይኑ።

ንዝለል ኢልና እንተዘይጨሪሕና ካብ ሕርሻ ናብ ኢንዱስትሪ ግልጋሎት፣ ፋብሪካ፣ ቱሪዝምን መዘናግዕን (ስፖርት) እንሰጋገረሉ ስንቂ የብልናን። እቱይ ምንታይ ትግራይ ውሕስና ምግቢ ኣረጋጊፅካ ንእታወት ኢንዳስትሪ ብዘፍሪ መልክዕ ገና ስለዘይተሓረሰት።

ስለዚ ትግራይ ከምዚ ሐዚ ብጭላይ ናዓሆኒ፣ ብኣቦይዝገየ ኣንጎድጉዱ ተሓሪሳ እኳ ይሕመቕ ይፀብቕ ከተምኡን ገጠሩን ዝተሸከመትስ ብዘመናዊ (mechanized agriculture)፣ ዘለዋ ሃፍቲ ማይ ብመስኖ ተጠቒምካ እንተትሕረስከ? ትግራይስትተሓረስደኣ።