ማይ እስትንፋስ ህይወታውያን ዝቖመሉ ህዋስ ብምዃኑ ሰብ፣ ሰብ ብምዃኑ ጥራሕ ዝረኽቦ ሰብኣዊ መሰልን ዓንዲ ሑቐ ልምዓትን እዩ።

1386 ትርብዒት ኪሎ ሜትሮ መሬት ማይ ዝለበሰ ከምዝኾነ መፅናዕቲ የረጋግፁ። ካብኡ ግን እቲ 2.5 % ጥራሕ  እዩ ዝስተ ጥዑም ማይ።  ካብዚ እውን ሲሶ እዩ  ኣብ ረብሓ ዝውዕል’ምበር እቲ ዝተረፈ ሰኣን ኣራኽቦ፤ ዓቕምን ሰላምን ዓለም ኣይትጥቀመሉን። ምእንተዙይ ድማ ኣብዛ ዓለም ልዕሊ ሓደ ቢልየን ሰብ ፅሩይ ማይ ፈፂሙ ኣይረክብን። ብመሰረት’ዚ ሕፅረት ዝስተ ማይ ብኣርባዕቲኡ ኩርናዕ ዓለም ኣሎ። እቲ ሕሰም ግን ከምቲ ኩሉ ነገር ኣብ ድኻ ይገድደ። 42% ሕፅረት ማይ ዘሎ ኣብተን ድኻ ትሕቲ ሰሃራ ዘለዋ ሃገራት ኣፍሪካ እዩ።

  ብመሰረቱ ሕፅረት ማይ፤  ንከተመታይ ይኹን ገጠረታይ ከይፈለየ፤ ህይወት ዘዛብዕ ርእሰ ኩሎም ፀገማት እንትኾን፤ ንናብራ ከተማ ግን ብሞት ሕየት እዩ ዝውስኖ። ናብራ ከተማ ብዘይ ማይ ኣይሕሰብን ጥራሕ ዘይኮነስ፤ ብስሩ ከተማ ንክትምስረት’ውን ማይ ክህሉ ግድን ይኸውን። ዓበይቲ ከተማታት ዓለም ካብ መፈጠረን ሩባ ተጎዝጉዘን ዝተደኮና እየን። ናይ ርሑቐ ኣፅኒሕና ንምስረታ ከተማ መቐለ ዝተዋሕሱ ኣብ ከርሳ ዝውሕዙ (ዋላ ወቕታዊ እንተኾኑ) 12 ሩባታት ምኳኖም ንዕዘብ።

ኣብ ከማና ዝኣመሰላ ሃገራት፤ ማይ ዝስኣነት ከተማ ሰብኣውን መሰረተልምዓታውን ዕብየታ ይቍረን። ብስሩ ማሕበራዊ ህይወት እውን ይሕመስ። ማሕበራዊን ፆታውን  ፍትሒ ይፈርስ። እቲ ፅዕነት ኣብ ደቀንስትዮ ዓሊቡ ሰብኣውን ፖለቲካውን ህይወተን ይጎዛዝዩ። ፅቡቕ ዜጋ ከዕብያ፤ እቶተን ኣደንፊዔን ካብ ጠርዚ ድኽነት ስድራ ምሉእ ሒዘን ከምልጣ ይኣብየን። ይርመሳ።  ቆልዑ ክለኣኹ ትምህርቲ የብኩሩ፤ መሃይምን ሓደገኛን ዜጋ ይፍጠር። ኣብ መወዳእታ ድኻ ህዝቢ ናፅነቱ ይምንዛዕ። ብሓፂሩ ማይ ኣብ ዘይብሉ ህይወት ምእላሽ ከንቱ እዩ።

ኣብ ትግራይ 48% ጥራሕ እዩ ፅሩይ ዝስተ ማይ ዝረክብ ይብል water for life ዝበሃል ትካል ዝገበሮ ምፅናዕቲ፤ እዙይ ምስ ሃገራዊ ብፅሒት እንትነፃፀር 10% ዝተሓተ እዩ ናይ ትግራይ ይብለና። ማይ ንምቕዳሕ (እሞ ድማ ዘይተፃረየ ማይ) ክሳብ ክልተ ሰዓት ዝጎዓዙ ደቂ ኣነስትዮን ህፃውንትን ኣብ ትግራይ ብዙሓት እዮም ድማ ይብለና እዚ መፅናዕቲ። ብስሊሒት እዚ መፅናዕቲ ብማእኸላይ 5 ሊትሮ እዩ ብመዓልቲ ማይ ዝረክብ ህዝቢ ትግራይ። ቢሮ ማይ ሃፍቲ ትግራይ ድማ ብፍላይ ኣብ ከተማታት 100% ኣቕሪበ እየ ይብለና ኣሎ።may mekoni

ሕዚ ናብ ከተማ መቐለ ንምፃእ። ኩሉ ብስምምዕ ካብ ዝፈልጦ ሓቂ እንትንብገስ ኣብ መቐለ ብጣዕሚ ሕሱም ሕፅረት ማይ ኣሎ። ከተማ መቐለ ሓንቲ ካብተን ብሰንኪ ፀገም ጽሩይ ዝስተ ማይ ዝህሰያ ከተማታት ትግራይ’ያ፡፡ ኣብዛ ከተማ ቅድሚ ሎሚ ዝተፈተኑ መይላታት ፍልፍላት ማይ ዛጊድ ዘላቒ ፍታሕ ከምፅኡ ኣይካኣሉን፡፡ ምቁርራፅ ማይ እንተጓንፍ ድማ ህዝቢ ካብቶም ገዛ ንገዛ ብካሩሳ  ኣምፂኦም ዝሸጡ ንሓደ ፊስቶ ማይ ብ40 ቕርሺ ይዕድግ፡፡ ብሰንኪ እዚ ፀገም እዚ ድማ ህዝቢ ጥዕናዊ ፀገም ከምዘጓንፎ ይግለፅ፡፡

ብ2011 ዓምፈ ብደሳለኝ ብርሃነ ዝተፀንዐ መመረቂ ካልኣይ ዲግሪ ፅሑፍ ከምዝሕብሮ፤ ጠለባ እናዓበየ ንዝኸደት መቐለ፤ 42 ሽሕ ሜትር ኩብ መዓልታዊ ማይ የድልያ ነይሩ። እንተኾነ፤ ካብቲ ዝድለ ኣስታት 900 ሜትር ኩብ ዝውሕድ ማይ እዩ ካብ ጎዳጉዲ ዝቐርብ። ንሓደ ስድራ ብማእኸላይ ግምት 100 ሌትሮ ክቐርብ ንቡር እናሃለወ ሕዚ እንተበዝሓ  25 ሌትሮ እዩ። ስለዚ ስድራ ብሕሳብ ሓደ ሰብ  እያ ማይ ትረክብ ክብል እቲ ፅሑፍ ይትርኽ።

እቲ ፅሑር መፅናዕቱ ብምቕፃል፤ ስርዓት ኣበፃፅሓ ማይ መቐለ ውን ፍንው እዩ ይብል። ማይ መዓዝ ከምእትመፆን እትጠፍኦን ብጭቡጥ ሓበሬታ ተደሪኹ ዝፈልጥ ሰብ የለን ይብል። እታ ብታራ እትፍኖ ቡምባ ኣብ ወደቓ  ለይቲ ሃንደበት ከምእትመፆ ዝገለፀ ነባሪ ብዙሕ እዩ። እዙይ ካብ ረብሕኡ ብኽነቱ ይገድድ  ድማ ኢሎም።  ዳርጋ ኩሎም ብዛዕባ ማይ መቐለ ዝተሓተቱ ነበርቲ ማይ እንትርክብ ዝመፀና እንትስኣን ክሳብ ክልተ ወርሒ እንነቅፅ ሰባት ኢና ክብሉ የማርሩ። መስመር ዘይተዘርግሓሎም ቦታታትን ብጣዕሚ ትሑት መነባብሮ ዘለዎምን ነበርቲውን ኣለዉ። ንሶም ክሳብ 450 ቅርሺ እሞ ድማ ፅርየቱ ዘይተረጋገፀ ማይ ክንገዝእ ንግደድ ኢሎም።

ነበርቲ ከተማ መቐለ ኣብ መንገዲ ልምዓት ዘላ ዓዲ ብዙሕ ዘይተመለአ መሰረተ ልምዓትን ኣገልግሎትን ክህልዋ ግድንን ቅቡልን እዩ ይብሉ። ማይ ግን ናብ ድርድር ክኣቱ ዘይነበሮ ቀዳምነት ቀዳምነታት እዩ ይብሉ። 25 ዓመታት ሰላም አሕሊፍካ ኣጀንዳ ማይ  መቐለ ዝሓዘ ፋይል ክዕፆ ምተገበአ ዝብሉ ነበርቲ፤ ጉድጓድ ብምኹዓት ጊዚያዊ መጠበሪ ገዲፍካ ኣብ ዘላቒ ሰረት ጠመተ ይገበር ይብሉ። ካብኡ  ሓሊፉ ሓፊስ ደም ዝሃበ ህዝቢ ቀጢን ማይ ክስእን የብሉን ኢሎም። ናይ ከተማ መቐለ ኣዕርዩ ግድድ ዝበለ ስለ ዝኾነ፤ ጉዳይ መስተ ማይ ትግራይ ካብ ኣልዐልናስ ከመይ ገይርና ከይተንከፍናዮ ንሓልፍ ኢልና ኢና እምበር፤ እቲ ናይ ሎሚ ዋና ፅሑፍና ንከተማ መኾኒ ከም መበገሲ ገይሩ ዝርኢ እዩ።

ከተማ መኾኒ ኣብ ዞባ ደቡብ ትግራይ ኣብ ወረዳ ራያ ዓዘቦ እትርከብ ናይቲ ወረዳ ዋና ከተማ ዝኾነት ዕሸል ከተማ እያ። ኣብ ዋና መስመር ኣዲስ ኣበባ-መቐለ፣ ክመኡ እውን ካብ ጅቡቲ ፅዒነን ዝመፃ መኸይን ዝራኸባላ፣ ሐዚ ድማ ባቡር መንገዲ እውን ዝሓልፈላ ስለ ዝኾነትን፤ ብተወሳኺ ድማ ኣብ እቲ ኣሳፊሑ ንኢንቨስትመንት ብኽምስታ ዝዕድም ጎልጎል ራያ ዝተተኽለት ስለ ዝኾነት ዕብየታ ስሉጥ እዩ ዘሎ ክበሃል ይኽእል። ነገር ግን ጉዳይ ፅሩይ መስተ ማይ ሕማም ኮይኑዋ ኣሎ። ኣብ ቆላ ስለ እትርከብ ድማ ኣድላይነት እቲ ማይ ዝያዳ ይገብሮ።

ንምንታይ እዩ እቲ ፀገም ማይ ዘይተፈትሐ? ሕቶና እዩ። ዝለዓል ምኽንያት ብዙሕ እዩ። ከም ዋና ዛዕባ ዝኾነ ግና ቅድሚ 5 ዓመት ኣቢሉ ብባንኪ ዓለም ዝሕገዝ ፕሮጀክት ክስራሓላ ይጅመር፤ እቲ ስራሕ ግን ክሳብ ሎሚ ኣይተወደአን። ምኽንያቱ ብሰለስተ ኣካላት ዝተፈላለየ መብርሂ ይወሃቦ። ቤት ፅሕፈት ግልጋሎት ማይ እታ ከተማ፤ ንቢሮ ማይ ሃፍትን ንቲ ስራሕ ዝተኸናተረ ኮንትራክተርን ተሓታቲ ይገብር። ኮንትራክተር በዓል ሃፍቲ ድማ የዋይ እኳ ብነፃ ክስርሕ ንህዝበይ ማይ ከቅርበሉ ኢለ ከሊኦምኒ፣ ንብረተይ እውን ዳርጋ ወሪሶምኒ ይብል። ቢሮ ማይ ሃፍቲ ንቲ ወረዳ መንግስትን ውድብን ከፀልም ዝውዕል ይብሎ። ኣየናይ እዩ ሓቂ መንበባይ ምእንታን ክፈርድ፤ ዝምልከቶ ኣካል እውን ከዕዘብ ናይ ሰለስቲኦም ቃለ መጠይቕ ከም ዘለታ ክነቕርባ።