Home / Uncategorized / “ኣመራርሓ ትራንስፎርሜሽን”

“ኣመራርሓ ትራንስፎርሜሽን”

……….ሓዱሽ መልክዕን ባህርን ዘለዎም ዝተወሳሰቡ ዓለምለኻዊ፣ ኣህጉራውን ሃገራውን ለውጥታት ብብቕዓት ንምትእንጋድ መራሕቲ ኣብ ኣተሓሳስብኦም፣ ፍልጠቶም፣ ክእለቶምን ባህሪኦምን መሰረታዊ ለውጢ ከምፅኡ፤ ኣብ ሕሉፍ ዝነበረ ኣመራርሕኦምን ኣካይድኦምን ንዝመፅእ ሓዱሽ ፈተና ከምዘይሰርሕ ፈሊጦም ብሓዱሽ መንገዲን ዓለምን ተኽእሎ ኣፈፃፅምኦም ንምምሕያሽ ክንቀሳቐሱ፤ ዓለም ከምዝነበረቶ ከምዘየላን ደረጃ ብቕዓት ሕሉፍ ኣፈፃፅምኦም ብዘየገድስ ካብ ብመሰረቱ ዝተፈለየ ነገር ክሰርሑ ከምዘለዎም ክርድኡ ይግባእ።

ጉዕሽ ተስፋማርያም

(መዳለዊ መፅሓፍ “ኣመራርሓ ትራንስፎርሜሽን”)

 

ውራይናሽምካን ስራሕኻን ብምፍላጥ ዶ ክንጅምር?

ሽመይ ጉዕሽ ተስፋማርያም ይባሃል። ኣብ ኣካዳሚ ኣመራርሓ መለስ ዜናዊ ትግራይ ኣማኻሪ እየ። ኣብ ስራሕቲ ስልጠና፣ ምኽርን መፅናዕቲን ምርምርን ተዋፊረ  ይሰርሕ። ኣመራርሓ ትራንስፎርሜሽን ለውጢ፣ ባላንስድ ስኮርካርድ፣ ስትራቴጂክ ማኔጅመንት፣ ኣመራርሓ ስራሕ ለውጢ፣ ከይዘንን ፕሮጀክት ማኔጅመንትን ዝበሉ ዓውደ ስራሕቲ ኣብ ምስልጣንን ምምኻርን ብበዝሒ ይሳተፍ። ብፍላይ ኣብ ዓውደ ትምህርቲ ኣመራርሓ ትራንስፎርሜሽን ለውጢ ክልሰ ሓሳባዊ ትሕዝቶን ካብ ጭቡጥ ተሞኩሮ ዝተቐመሩ ኣብነታትን ሓፀርቲ መፅናዕታዊ ታሪኻትን ዘካተተት መፅሓፍ ኣዳልየ ናብ መንበብቲ ኣቕሪበ እየ።

ውራይና፦  “ኣመራርሓ ትራንስፎርሜሽን” ብዝብል ርእሲ ዝተሰየመት መፅሓፍ ፅሒፍካ ናብ መንበብቲ ኣቕሪብካ  ኢኻ፤ ኣብዛ መፅሓፍ ብዛዕባ እንታይነት ኣመራርሓ ዝምልከት ኣብ ውሽጢ መፅሓፍ ቅዱስ ዝሰፈረ ጥቕሲ “ካብ መንጎኹም ዓብዪ ዝኸውን መገልገላይ ኩሉኹም ክኸውን ይግባእ” (“He who would be the greatest among you shall be the servant of all”) ዝብል ዝወሰድካዮ ምስ ኣመራርሓ ከመይ ይተኣሳሰር? ምስ ግሃዳዊ ዓለምናን ሃገርናን ከ ከመይ ይነፃፀር?

ጉዕሽ፦ ግርም! መሰረተ ሓሳብ እዚ ጥቕሲ ትርጉም ኣመራርሓ ካብ ውልቀ ረብሓ ንላዕሊ ኣብ ሓበራዊ ረብሓ ፅኑዕ ዕላማ ብምሓዝ ንህዝቢ ምግልጋል ከምዝኾነ እዩ። በዚ መሰረት ኣመራርሓ ማለት ዝልዓለ ምስሊ ምርኣይ፣ ኩነታት መፃኢ ርሑቕ እዋን ምእማት፣ ውልቀ ፃዕርታት ህዝቢ ብምትሕብባርን ምስ ዝድለ ዓብዪ ዕላማ ብምትእስሳርን ኣንፈት ምርኣይ ከምዝኾነ ንምግላፅን ንምርዳእን ደልየ እየ እዚ ጥቕሲ ዘልዓልኩ።

እዛ ጥቕሲ ምስ ኣመራርሓ ግሃዳዊ ዓለምን ጭቡጥ ኩነታት ሃገርናን ኣተኣሳሲርና ንምርኣይ እዛ ትስዕብ ኣብነት ንርአ። ዝተፈላለዩ ፀሓፍቲ ኣመራርሓ “ተግባርን ባህርን መሪሕነት” ምስ ምንኩስና ኣተኣሳሲሮም ይገልፅዎ። ሓደ ሰብ ኣብዛ ዓለም ዝነበርዎ ድሌታት ኩሎም ይትረፈኒ ኢሉ ወሲኑ ክሙንኩስ እንተሎ ልክዕ ከምዝሞተ ሰብ ተገኒዙ እዩ ቆቢዕ ዝሰቅል። ቀንዲ ተግባር መነኩስ ንባዕሉ ምእንተ ህዝቢ መስዋእቲ ኮይኑ ኣብ ፈቖዶ ኣብያተ ክርስትያን ይኹን ገዳማት እንዳኸደ ህዝቢ ንኽሓልፈሉ፣ ዓዲ ብተፈጥሮ ይኹን ሰብ ሰራሕ ሓደጋታት ከይትጥቃዕ ብሰላም ንኽትነብር ለይትን ቀትርን ፀሎት ምግባር እዩ። ብተመሳሳሊ ሓደ ሰብ ናብ ናይ ህዝብን መንግስቲን ናይ መሪሕነት ቦታ ክመፅእ እንተሎ ካብ ውልቃዊ ረብሓ ንላዕሊ ንናይ ህዝቢ ጥቕሚ ዘቐድም፣ ካብ ናሃተይ ውልቃዊ ድሌት ረብሓ ህዝቢ እዩ ዝበለፀ ኢሉ ዝኣምን፣ ጫማ ህዝቢ ኮይኑ ንሕብረተሰብ ብተኣማንነት ዘገልግል ክኽውን ይግባእ። ኣመራርሓ ዘሐጉሶ፣ ዘዕግቦ ነገር ንዋት እንተኾይኑ፤ ድሌቱ ሃፍታም ምዄን እንተኾይኑ እዙ ሰብ እዙይ ክነግድ እዩ ዘለዎ እምበር ናብ ናይ ህዝብን መንግስትን መሪሕነት ቦታ ክመፅእ የብሉን ማለት እዩ።

ነዚ ሓሳብ ብዝበለፀ ንምጥንኻር ኣምፑል ዝፈጠረ ቶማስ ኤዲሰን ብዛዕባ ዓወትን ዕግበትን ክገልፅ እንተሎ ዝበሎ ንርአ; “ገንዘብ ዋላ ኣይንርከበላ ንዓይ ልዕሊ ኩሎም ርካቦታተይ ዝልዓለ `ዕግበትን ደስታን` ትፈጥረለይ  ዓባይ ምህዞይ ኣምፑል እያ። ምኽንያቱ ዓለም ሙሉእ ኣብ ውሽጢ ብርሃን  ክኣቱ ዝገበረት ስለዝኾነት“ ይብል። ኤዲሰን ብዛዕባ ዓብዪ ዝብሎ ምህዙኡ ብተወሳኺ እንትገልፅ; ”እዙ ሰዓት እዙይ መስዩ ፀልሚቱ እዩ ኩሎም ገዛውቲ ዓለምና ግና ብብርሃን ደሚቖም ኣለዉ። ዋላ ሎሚ ምሸት እውን ንጥቀሞ ዘለና እዚ ኣምፑል እዩ። ምናልባት ኣብዛ ሰዓት እዚኣ ድማ ፕረዚዳንት ኣሜሪካ ኣብ ውሽጢ ቤተንባቦም ኮይኖም እዛ ኣምፑል ተጠቒሞም የንብቡ ይህልዉ። ዓበይቲ መራሕቲ ኣውሮፓ እውን ዓበይቲ ከተማታቶም በዛ ኣምፑል ኣዕምቢቦምወን እዮም። ይኹን እምበር እዙይ ንዓይ ብዙሕ ኣይማርኸንን የግዳስ ኣብዛ ምሸት እዚኣ ኣብ መላእ ዓለምና ዘለዋ ሆስፒታላት ውሽጢ እዛ ኣምፑል ከምትበርህ ክሓስብ እንተለኹ ታሕጓሰይ ወሰን የብሉን። እዙይ እንተዘይኸውን ነይሩማ ሎሚ ተሳኺዖም ንብሎም መጥባሕቲታት ኣይምተኻየዱን ነይሮም፤ ህይወት ብዙሓት ሰባት ምሓለፈት ነይራ። ኣብ መላእ ዓለም ዝርከባ ብሚልዮናት ዝቑፀራ ወላዳት ኣዴታት ኣብ እዋን ፀልማት ለይቲ ሕማም ሕርሲ ተታሒዘን ዓቕለን ፀቢብዎን እንትጭነቓውን ብርሃን ረኺበን እየን፤ ህይወተን እውን ቀሊል ገይሩለን እዩ። ኣብ ገዛ ሃፍታማት ጥራሕ ትርከብ ዘይምዃና ድማ ኮሪዐ እየ።” ብምባል ይገልፅ።

ኤዲሰን ዕውትነቱ ዝልክዖ ኣብ እዋን ፀልማት ንኹሉ ዘርኢ ወድሰብ ግልጋሎት ብርሃን ዝህብ ምህዞ ብዘበርከቶ እዩ። ስለዚ ነዚ ኣብነት ወሲድካ ዝኾነ ይኹን ፍልጠት፣ ብርኪ መሪሕነት፣ ሞያ፣ ጥንካረ፣ ቃልሲ፣ ፅንዓት ወዘተ ዝዕቀን ናብራ ሕብረተሰብ ኣብ ዝልውጥ ግልጋሎት ክሳብ ዝውዓለ እዩ። ስለዝኾነ ዓብዪ ዝብሃል ዝልዓለ ስልጣን ወይ ዝልዓለ ብርኪ ስራሕ ወይ ብዙሕ ሃፍቲ  ዘለዎ ሰብ ዘይኮነስ  መገልገላይ ኩሉ ሕብረተሰብ ዝኾነ ሰብ እዩ። ንሕብረተሰብ ካብ ምግልጋል ንላዕሊ ኣብዛ ዓለም ዘኹርዕ ተግባር የለን፤ ኮይኑ ውን ኣይፈልጥን። መራሕቲ ትራንስፎርሜሽን ኣብ ሕድ ሕድ ዝገብርዎ ምንቅስቓስ ንተኸተልቶም፣ ትካሎም፣ ሃገሮምን ህዝቦምን ዓበይቲ ስራሕቲ ዘበርክቱ ኣባላት ማሕበረሰብ እዮም።

ውራይና፦ኣብ መፅሓፍካ ትራንስፎርሜሽንን ስግግርን ዝተፈላለዩ ምዄኖም ገሊፅካ ኢኻ፤ትራንስፎርሜሽን ንዝብል ቃል እንግሊዝኛ ስግግር ዝብል ናሃትና ቃል ኣይትክኦን ማለት ድዩ?

ጉዕሽ፦ኣነ ብዘለኒ ፍልጠት ትግርኛን ዝዳህሰስኩዎም ፅሑፋትን መዝገበ ቃላትን ዝትክኦ ኮይኑ ኣይረኸብኩዎን። ኣብዚ ክትኮረሉ ዝግባእ ቀንዲ ዛዕባ ዓይነታት ለውጢ ብዝግባእ ፈላሊኻ ምርዳእ የድሊ። ለውጢ ብመንፅር መንቀልታቱ ኣብ ዝተፈላለዩ ትካላት ዝርአ ብመጠንን ዓይነትን ዝተፈለየ መልክዕ ሒዙ ዝግለፅ ክስተት እንትኸውን ኣብ ሰለስተ ይምቀል። ንሳቶም ድማ ልምዓታዊ ለውጢ (developmental change)፣ ስግግር ለውጥን (transitional change)፣ ትራንስፎርሜሽን ለውጥን (transformational change) ተባሂሎም ይፅውዑ። በዚ መሰረት እንትርአ ስግግር ዝብል ቃል ትግርኛ ንትራንስፎርሜሽን ኣይትከኦን። ትራንስፎርሜሽን መሰረታዊ ወይ ሱር ቦቆስ ለውጢ እዩ። ትራንስፎርሜሽንን ስግግርን እቱ ሓደ ነቱ ሓደ ዝትክኦ እንተይኮነስ  ክልቲኦም ዝተፈላለዩ ዓይነታት ለውጢ እዮም።  ኣብዚ ትኹረት ክግበረሉ ዘለዎ ዓብዪ ፀገም ንትራንስፎርሜሽን ዝወሃቦ ዘሎ ዘይኮነ ግጉይ ትርጉምን ኣረዳድኣን እዩ። ዝሓዝናዮም ዓበይቲ መዳባት GTP1ን GTP2ን ኣብ ምፍፃም ዘጋጥመና ዘሎ እቱ ሓደ ፀገም እውን ካብዚ ዝብገስ እዩ። መብዛሕትኡ ካብ ላዕለዋይ ኣመራርሓ ጀሚሩ ክሳብ ታሕተዋይ ኣመራርሓ ትኽክለኛ ትርጉም፣ ትሕዝቶ፣ ባህርያት ከምኡውን ዝጠልቦ ኣረኣእያ፣ ኣተሓሳስባ፣ ፍልጠት፣ ክእለት፣ ጥበብ ኣመራርሓን ኣሰራርሓን ትራንስፎርሜሽን ለውጢ ብዝግባእ ኣይጨበጦን።

ውራይና ፦ ብመንፅር እዚ እንትግለፅ ኣመራርሓ ትራንስፎርሜሽን ንብሎ ዘለና ከመይ ዝበለ እዩ?  

ጉዕሽ፦ልዕል ኢለ ሰለስተ ዓይነታት ለውጢ  ከምዘለው ገሊፀ እየ፤ ካብኣቶም እቲ ሓደ ትራንስፎርሜሽን ለውጢ እዩ። ነዚ ዓይነት ለውጢ ብብቕዓት ዝመርሕ ኣመራርሓ ኢና ኣመራርሓ ትራንስፎርሜሽን ንብሎ ዘለና። ሕድ ሕድ ዓይነት ለወጢ ነናይ ባዕሉ ዝተፈለየ ትርጉም፣ ትሕዝቶ፣ መልክዕን ባህርን ስለዘለዎ ዝጠልቦ ኣረኣእያ፣ ኣተሓሳስባ፣ ፍልጠት፣ ክእለት፣ ጥበብ ኣመራርሓን ሜላን እውን ብኡ ልክዕ ዝተፈላለየ እዩ። ልምዓታዊ ለውጥን ስግግር ለውጥን ንምምራሕ ንጥቀመሎም ልሙዳት ኣመራርሓ ስራሕ ለውጢ፣ ጥበብ ኣመራርሓ፣ ስልቲታት፣ ክእለትን ኣተሓሳስባን ንትራንስፎርሜሽን ለውጢ ኣይሰርሑን። ትሕዝቶ፣ መልክዕን ባህርን ትራንስፎርሜሽን ለውጢ ካብቲ ዝተለመደ ኣመራርሓ ስራሕ ለውጢ ብመሰረቱን ብዓይነቱን ዝተፈለየን ንስሉጥ ጉዕዞ ለውጢ ኣዝዩ ወሳንን ስለዝኾነ ሓዱሽ ኣረኣእያ፣ ኣተሓሳስባ፣ ጥበብን ክእለትን ኣመራርሓ ይሓትት።

በዚ መሰረት ኣመራርሓ ትራንስፎርሜሽን ዝብሃል ኣብ ኩሉ ቦታን ጊዜን (ኣብ ዝኾነ ቦታን ጊዜን) ነቲ ዘሎ ህልዊ ኩነታት ኣምሪሩ ዝፀልእን ዝፅየፍን፤ ሕዚ ዘሎ ህልዊ ኩነታት ክልወጥ ኣለዎ ኢሉ ብፅኑዕ ዝኣምን፤ ንዕኡ ንምልዋጥ ካብ ልቢ ብዝመንጨወ ትኽክለኛ ህልኽን ተበግሶን ራእይ ሰኒቑ፣ ሩሑቕ ዓሊሙ፣ መፍትሒ ኣነፂሩ ንኽእሎ ኢና ኢሉ ብተግባር ኣብነት ኮይኑ ናብ ዝልዓለ ለውጢ ዝግስግስን ዝጓዓዝን፤ መሃዛይ፤ ብኣናእሽተይ ዓወታት ዘይዓግብ፤ ምስ ተለዋዋጣይ ዓለማዊ ኩነታት ሓቢሩ ዝግስግስ፣ በቢ እዋኑ ንዝፍጠር ሕቶ ሞጓታይ ማሕበረሰብ ዝምልስ ብቕዓት፣ ፍልጠት፣ ክእለት፣ ኣተሓሳስባን ጥበብ ኣመራርሓን ንኸማዕብል ንባዕሉ ኩሉ ጊዜ ዝልወጥ፣ ዝማሃርን ዝህደስን፤ ንለውጥን ምዕባለን ካልኦት ሰባት፣ ማሕበረሰብን ሃገርን ብቁርፀኝነት ዝሰርሕ፤  ዘየቋርፅ ቃልሲ ዘካይድ፤ ከምበራሪ ኮኾብ ካብ ዝኾነ ሰብ ኣቐዲሙ ኩነታት መፃኢ ብምእማት መፃኢ ትካላዊ ለውጢ ኣርሒቑ ዝርእን ንኻልኦት እውን ኣብርሆት ዝህብን፤ ብዝሓለፈ ክብሪ፣ ዝናን ታሪኽን ዘይነብር፤ ሕሉፍ ዝሰርሓሉ ካብ ዝነበረ ሜላን ኣሰራርሓን ተላቒቑ ብሓዱሽ ስልቲን ኣሰራርሓን ናይ ሎሚ ስራሕ ዝሰርሕ፤ ቃሉ ዘኽብር፤ ፀገም ሕብረተሰብ ንምቅላል፣ ብኢንዳስትሪን ብሳይንስን ቴክኖሎጂን ዝማዕበለት ሃገር ንወለዶ ኣረኪቡ ንምሕላፍ ድቃስ ዝስእን፤ ፀገም ሕብረተሰብ ቁስሊ ኮይኑ ዘሳቕዮ መራሒ ኢና ኣመራርሓ ትራንስፎርሜሽን ንብሎ ዘለና። ብሓፂሩ መራሒ ትራንስፎርሜሽን ዝብሃል ንናይ ሕዚ ትውልድን ንመፃኢ ወለዶን ሓሲቡ ለውጢ ዘሰጉም ሃዋርያ ለውጢ እዩ።

 

ውራይና፦ኣብ መፅሓፍካ ተገሊፁ ዘሎ ዕውትነት ከይዲ ትራንስፎርሜሽን ለውጢ ምስ መንግስቲ ዝገምገሞ ኣብ ኣፈፃፅማ መደባት GTP1ን GTP2ን ዘሎ ሕፅረታትን መፍትሒኡን ኣተኣሳሲርካ እስቲ ግለፀልና፤

ጉዕሽ፦ብጣዕሚ ፅቡቕ! እዚኦም ቅድሚ ምልዓልና ብዛዕባ ኣድላይነትን እዋናውነትን  ትልሚ ዕብየትን መሰረታዊ ለውጥን(GTP) ምርኣይ ኣገዳሲ እዩ። መንግስቲ ንፁራት ፖሊሲታትን ስትራቴጂታትን ልምዓት ሓንፂፁ ክሳብ 2002 ዓ/ም ዝተፈላለዩ ልምዓታዊን ስግግርን መንገዲታት ለውጢ እንዳተግበረ ኣብዛ ሃገር ቅድሚኡ ካብ ዝነበረ ዝሓሸ ቁጠባውን ማሕበራውን ዕብየት ኣረጋጊፁ  እዩ። መንግሰቲ ኣብ 2002 ዓ/ም ኮይኑ ክግምግም እንተሎ ኣብዚ ሕዚ እዋን ብምኽንያት ዝርግሐ ኢንፎርሜሽን ኮሙንዩኬሽን ቴክኖሎጂ  ንቕሓተ ህሊንኡ ዝዓበየ ሓታታይ ማሕበረሰብ ይፍጠር ስለዘሎ እዚ ማሕበረሰብ ድማ ኩሉ ጊዜ ብዝልዓለ ፅሬት፣ ብዝትሓተ ዋጋ/ወፃኢ ስሉጥ ግልጋሎት ካብ ትካላት ክረክብ እዩ ዝደሊ።ብተለምዶ ዝልዓለ ፅሬት ዘለዎ ግልጋሎት ዋግኡውን ዝልዓለ ዝወስዶ ጊዜውን ብኡ ልክዕ ከምዝኾነ ኢና ንፈልጦ። እዙ ሕዚ ዝፍጠር ዘሎ ሓታታይ ሕብረተሰብ ግን ዝልዓለ ፅሬት ዘለዎ፣ ብትሑት ዋጋ ኣዝዩ ስሉጥ ግልጋሎት ዝጠልብ እዩ። ከምዙይ ዝበለ ሓዱሽ መልክዕን ባህርን ዘለዎ ብዝልዓለ ናህሪ ዝለዋወጥን ዝተወሳሰበን ድሌት ሕብረተሰብ ንምምላእ ኣዝዩ ፈታንን ከቢድን  ብምዃኑ ከምመንግስቲ በዚ ልምዓትን ዲሞክራሲን ንምርግጋፅ ንኸዶ ዘለና ኣካይዳ ነቲ በቢእዋኑ ዝፍጠር ዘሎ ሓዱሽ ድሌትን ጠለብን ሕብረተሰብ ብብቕዓት ምምላስ ስለዘይካኣል ኣብዙ ሕዚ እዋን ለውጥን ምልዋጥን ናይ ሞትን ሕውየትን ጉዳይ እዩ፤ ካብዚ ኣካይዳ እዚ ወፂና ስሉጥ ማሕበራውን ኢኮኖሚያውን መዋቕራዊ ለውጢ ዘረጋግፅ ትራንስፎርም ዘግብር ኣካይዳን ኣንፈትን ክንክተል ኣለና ብምባል GTP ኣዊጁ ክሳብ ሕዚ እውን ከምሃገርን ክልልን  እዚ ተኸቲልና ንኸይድ  ኣለና። ብተወሳኺ ዝበዝሑ ለውጥታት ዘለናሉ መዋእል ብትራንስፎርሜሽን መልክዕ ዝኽሰቱን ዝግለፁን ብምዄኖም ኣብዚ ዘለናሉ ዘመነ ፍልጠትን ሓበሬታን ትራንስፎርሜሽን ናይ ምርጫ ጉዳይ እንተይኮነስ ግዴታ እዩ።

ትራንስፎርሜሽን ለውጢ ካብ ሓደ ኩነት ናብ ካልእ ሓዱሽ ኩነት ዝግበር መሰረታዊ ለውጢ ኮይኑ ዘላቕነትን ዕውትነትን ለውጢ ዘረጋግፅ ትርጉም ዘለዎ ለውጢ ባህሊ፣ ባህርን ህሊናዊ ድልውነትን ይጠልብ። ዝተፈላለዩ ፀሓፍቲ ንኸይዲ ትራንስፎርሜሽን ለውጢ ምስ ታሪኽ ፎኒክስ ኣተኣሳሲሮም እዮም ዝገልፅዎ። ፎኒክስ ዓይነት ዒፍ ኮይና እታ ቀዳመይቲ ዒፍ ምስ ሞተት እያ ኣብ ልዕሊ መቓብር ናሃታ እታ ቀፃሊት  ሓዳሽ ዒፍ ትፍጠር። እታ ነባር ዒፍ እንተይሞተት እታ ቀፃሊት ካልአይቲ ዒፍ ኣይትፍጠርን። ናይዚ መሰረታዊ ትርጉሙ ኣብ ከይዲ ትራንስፎርሜሽን ለውጢ ዘሎ ትካል ኣብ ልዕሊ መቓብር እቱ ድሑር/ኣረጊት ኣረኣእያ፣ ኣተሓሳስባ፣ እምነት፣ ባህሊ፣  ባህሪ፣ ኣሰራርሓን ስልቲን ኣመራርሓ ብምብቋል ብሓዱሽ መንገዲን ዓለምን ተኽእሎ ኣፈፃፅምኡ ውፅኢታዊ ንምግባር ክንቀሳቐስ ከምዝግባእ እዩ።

እዚ ማለት መበገሲ ነጥቢ ትካላዊ ትራንስፎርሜሽን መሰረታዊ ለውጢ ኣረኣእያን ኣተሓሳስባን እዩ። ኣረኣእያን ኣተሓሳስባን መራሕቲን ሰራሕተኛታትን እንድሕር ዘይተለዊጡ ብዝለመድዎ ዝኣረገ ኣግባብ ምስራሕ ይቕፅሉ በዚ ምኽንያት ድማ እቲ ትካል ሓዱሽ ስትራቴጂን መስርሕን ንምትግባር ዘኽእሎ ዓቕሚ ተገዲቡ ይተርፍ። ብኣንፃሩ መሰረታዊ ለውጢ ኣረኣእያን ኣተሓሳስባን መራሕቲ ትካላት ውሽጣዊ ኩነታት/መንፈስ ብምልዕዓል  ጠለባት ለውጢ ከባቢያዊ ሓይልታትን ጠለብ ዕዳጋን ንኽግንዘቡን ነዞም ደጋዊ ድፍኢታት ብቑዕ ምላሽ ንምሃብ ዘኽእሉ ሓደሽቲ መማረፂታት ንኽርእዩ፤ ብሉፅ ሓዱሽ ስትራቴጂያዊ ኣንፈት ስራሕ፣ ዕላማን ኣወዳድባን ንምውሳን፤ ንትካሎም፣ ማሕበረሰብን ሰራሕተኛታትን ዘድልዩን ክኾኑ ዝኽእሉን ሓደሽቲ ዕላማታት ንምትላም ከምኡውን እዚ ሓዱሽ ኣተሓሳስባ ተዓጢቖም ንዝሓሸ ግልጋሎት ጠለብ ዕዳጋ ዘማልእ ጠቕሊሉ ሓዱሽ ኣንፈት ንምርኣይ የኽእሎም።

ይኹንእምበር ሕዚ ብጭቡጥ ከም ሃገርን ክልልን መደባት ትራንስፎርሜሽን ስትራቴጂ ሓንፂፅና እንትነብቅዕ ንኽተሎም ዘለና ስልቲታት፣ ጥበብ ኣመራርሓን ኣሰራርሓታትን ግና እቶም ልሙዳት ኣግባባት እዮም። ቅድሚ ሕዚ ናብ ዓወት ዘብፁሑና ልሙዳት አግባባትን ስልቲታትን ተኸቲልና ኢና ትራንስፎርሜሽን መደባትና ክነዐውት ንንቀሳቐስ ዘለና። በብጊዚኡ እናተፈጠሩ ንዘለዉ ዓለምለኻዊ፣ ኣህጉራውን ሃገራውን ለውጥታት ከከም ኣመፃፅአኦም  ንምትእንጋድ  ዘኽእል ኣረኣእያ፣ ኣተሓሳስባ፣ ባህሪ፣ ፍልጠት፣ ክእለት፣ ስልቲን ኣካይዳን እንተይተኸተልና ኢና ንቕፅል ዘለና። ንኣብነት መብዛሕትኡ ኣመራርሓና “ጥቡቕ ቁፅፅር” ዝብል ኣዝዩ ዱሑር ዝኾነ  ስልቲ ኣመራርሓ ተኸቲሉ እዩ መደባት ትራንስፎርሜሽን ክትግብር ዝንቀሳቐስ ዘሎ። መደባት ቆፂርካ ትህብ ቆፂርካ ትቕበል ዝብል ኣዝዩ ዱሑር ኮብራራይ ባህሪ፤ ናይ ኣስራሕን ሰራሕተኛን፤ ሓለቓን ሓሽከርን ዓይነት ርክብ ዘለዎ ስልቲ ተኸቲሉ እዩ መደባት ትራንስፎርሜሽን ከዐውት ዝፍትን ዘሎ። ሓዱሽ ኣሰራርሓ እንተይተኸተልና ብዝለመድናዮ ስልቲ (ንኣብነት መደባት ብዘመቻ ምፍፃም፣ መዕቀኒ ኣፈፃፅማ መደባት በቲ ዝፀንሐን እዋኑ ዝሓለፎምን ኣብ ንፁር መዕቀኒ ዘይተመስረተ ካብ ብሓፈሻዊ ገምጋም ምዕቃን እንተይወፃኻ፣ ውፅኢት ኣፈፃፅማ መደባት መሰረት ዝገበረ ስርዓት መሃያን ንፁር ስርዓት መተባብዒን እንተይኣተኣታተኻ)፣ ብዝለመድናዮ ጥበብ ኣመራርሓ፣ ሓደሽቲ እታዎታት ዘራእቲ፣ መዳበርያ፣ ሜላታት መሳርሒን  ምህዞታትን እንተይተጠቐምና ዝለመድናዮ ኣተሓሳስባ ሒዝና ኢና ትራንስፎርሜሽን ክንትግብር ንፍትን ዘለና።

ኣብ ኣፈፃፅማ መደባት ትራንስፎርሜሽን ዘሎ ቀንዲ ፀገም ቅድሚ ሕዚ ናብ ዓወት ዘብፀሐካ መንገዲን ስልቲን ኣመራርሓ እዙይ ጥራሕ እዩ ኩሉ ጊዜ ትኽክለኛ መንገዲ ዓወት ኢልካ ካብኡ ከይትላቐቕ ንዕኡ ኣጥቢቕካ ነኺስካ ሒዝካ ምቕፃል፤ ምስ ዝፀንሐ ስርዓት ዝመሳሰሉ ዝተፈላለዩ ፅገናዊ ለውጥታት ምትግባር ምፍታን እዩ። እዚ ፃዕሪ ድማ ነቲ ቃንዛ ካብ ምዝሕሓል ዘይሓልፍን ንዝተፈጠረ ክፍተት መሪሕነት ዝያዳ ዘጋድድን እዩ። እዙ ኣካይዳ ድማ ፍፁም ፀረ ለውጢ እዩ። ጠለብ ማሕበረሰብ ካብ ጊዜ ናብ ጊዜ እንዳዓበየን እንዳተለዋወጠን ይኸይድ ስለዘሎ እዛ ሕዚ ንነብረላ ዘለና ዓለም ዘመነ ፍልጠትን ሓበሬታን ኣዝያ ውስብስብን ፈታኒትን እንዳኾነት እያ ትኸይድ ዘላ። ኣብዙ ዘመን እዚ ዝተለመደ ተዋረድ ሰንሰለታዊ ምትእስሳር ስልቲ ኣመራርሓ ሒዝካ ምምራሕ ድማ ንትካላት ናብ መቓብር ውድቀት ሒዝካ ምጉዓዝ እዩ። ኣብዙ ሕዚ እዋን ዓለም ስልቲ ኣመራርሓ 360 ዲግሪ እያ ትኽተል ዘላ። ዘለናሉ መዋእል ተዋረድ ሰንሰለታዊ ምትእስሳር ዘይኮነስ ናይ ልኡኽ፣ ክብርታት፣ ራእይ፣ ስትራቴጂን ሸቶታትን ምትእስሳር ዝጠልብ እዩ።

ሕዚ ዘለው ማሕበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊን ፖለቲካውን ፀገማት ቅድሚ ሕዚ ኣብ ከባቢ 70ታት፣ 80ታትን 90ታትን ካብ ዘነበሩ ፀገማት ሓዱሽ መልክዕን ባህርን ዘለዎም ጥራሕ ዘይኮኑስ ኣዝዮም ዝተፈላለዩ፣ ተለዋወጥትን ውስብስባትን እዮም።ንኣብነት ኣብ እዋን ዕጥቃዊ ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ መናእሰይ ናብ ዕጥቂ ቃልሲ ንምስላፍ  ክፍሊ ህዝቢ ዝጥቀመሎም ካብ ዝነበሩ ናይ ምልዕዓል ኣንፈታት ብተወሳኺ ባህሊ ህ.ወ.ሓ.ት. ኣብ ሓደ ከባቢ ከይዶም “ምልሻ ዓወት ድራሩ ፀላኢ ኣጥፊኡ ሕርስ ምዓሉ” ዝብል ደርፊ እንተስሚዖም ኩሉ መንእሰይ፣ ሰብኣይ ምስ ሰበይቲ፣ ዓብዪ ምስ ንኡሽተይ እዩ ንፅባሓይቱ ሕጥጥ ኢሉ ናብ ሜዳ ዝወፅእ ነይሩ። እዚ ኣብቱ እዋን እቲ ናብ ዕጥቂ ቃልሲ ንምስላፍ ንጥቀመሉ ዝነበርና ሓደ ስልቲ አዩ። ሎሚኸ እዚ ምርኢት ደርፊ ኣብ ሕድ ሕድ ቁሸት ትግራይ እንዳዘወርና ተትነስምዕ፤ ክፍሊ ህዝቢ ኣብቲ እዋን ዝጥቀመሎም ዝነበሩ ዝተፈላለዩ ናይ ምልዕዓል ኣንፈታት ተኸቲልና ክንደይ ዝኣክል መንእሰይ ናብ ውትድርና ሞያ ነሰልፍ፤ ክንደይ ዝኣክል ህዝቢ ናብ ስራሕቲ ልምዓት ነኽትት።ኣብ ሓደ እዋን ውፅኢታዊ ዝነበረ ስልቲን ሜላን ኣመራርሓ ኩሉ ጊዜ ዓወት ከምፅእ ኣይኽእልን።

ኣብ በቢብርኩ ዝርከብ ኣመራርሓና ትሕዝቶን ባህርያትን ትራንስፎርሜሽን ለውጥን ከመይ ከምዝምራሕን ብዝግባእ ስለዘይተረድኦ፣ ቅኒት መነፅር መብዛሕትኡ ኣመራርሓና ብዝተለመደ መንገዲ ብምዄኑን ዱሑር ሜላ አመራርሓ ስራሕ ስለዝጥቀምን መደባት GTP1ን GTP2ን በቲ ዝድለ መንገዲ ውፅኢታዊ ኣይኮኑን። ብሓፂሩ ንፉሉይን ረቂቕን ትሕዝቶን  ባህርያትን ትራንስፎርሜሽን ለውጥን ከመይ ከምዝምራሕን ብዝግባእ ተረዲኡ ብብቕዓት ዝመርሕ ኣመራርሓ ገና ኣይተፈጠረን። እዙይ እንተይፈጠርካ መደባት ትራንስፎርሜሽን ክተዕውት ተግባራዊ  ምንቅስቓስ ምግባር ድማ ንወዲ ኣርባዕተ ዓመት ህፃን ቆልዓ ናይ ወዲ ኣርባዓ ዓመት ስረ ኣዕጢቕካ ጉየ ከምማለት እዩ። ነዚ ዓብዪ ስትራቴጂያዊ ክፍተት መሪሕነት ንምምላእ እዩ ልዕሊ ኹሉን ቅድሚ ኹሉን ከምክልል መንግስቲ ክረባረብ ዝግባእ።

ስለዝኾነ ሃገርና ዝጀመረቶ ጉዕዞ ህዳሰ ኣብ ሽትኡ ንኽበፅሕን ዝሓንፀፅናዮም መደባት ትራንፎርሜሽን ንኽዐወቱን; መራሕቲ ኣብ ባህሪኦም፣ ክእለቶም፣ ኣተሓሳስብኦም፣ ኣመራርሕኦምን ኣካይደኦምን መሰረታዊ ለውጢ ከምፅኡ፤ ንትራንስፎርሜሽን ሙሉእ ብሙሉእ ብሓዱሽ ኣቀራርባ ክመርሕዎ ከምዘለዎም፤ ኣብ ሕሉፍ ዝነበረ ኣካይድኦምን ኣመራርሕኦምን ንዝመፅእ ሓዱሽ ፈተና ከምዘይሰርሕ ክርድኡ ከምኡውን ኣመራርሓን ሰራሕተኛን ዓለም ከምዝነበረቶ ከምዘየላን ደረጃ ብቕዓት ሕሉፍ ኣፈፃፅምኦም ብዘየገድስ ካብ ብመሰረቱ ዝተፈለየ ነገር ክሰርሑ ከምዘለዎም ክርድኡ ይግባእ።

ውራይና፦ኣብ በቢደረጅኡ ዘሎ ኣመራርሓ ብኣናእሽተይ ዓወታት ናይ ምዕጋብን ሓሶት ሪፖርትን ባህርያትን ሓደጋነቱን  ምስ ባህርያት መራሕቲ ትራንስፎርሜሽን ኣተኣሳሲርካዶ ትገልፀልና?

ጉዕሽ፦ሕራይ! እቲ ቀንዲ መለለዪ ባህሪ መራሕቲ ትራንስፎርሜሽን ባዓል ራእይ ምዃን እዩ። መራሕቲ ትራንስፎርሜሽን ብሩህ መፃእን ሓደሽቲ ሓቂታት ዓለምን ንምፍጣር ራእይ ሰኒቖም፣ ሩሑቕ ዓሊሞም ብተግባር ኣብነት ኮይኖም ዝጓዓዙ ፅኑዕ ባህርን ህሊናን ዘለዎም ኣባላት ማሕበረሰብ እዮም። ንባዕሎም ጥራሕ እንተይኮኑስ ንዝመርሕዎም ኣባላትን ኣጠቓላሊ ማሕበረሰብን ንቕሓተ ህሊንኦም ብምዕባይን ዝጭበጥ ብሩህ ተስፋ መፃኢ ብምስናቕን ናብ ጎደና ለውጢ የነቓንቑ። ተጓዒዞም ዝበፅሕዎ ዓብዪ ዕላማ ኣብ ባዕሎም፣ ተኸተልቶምን  ኩሉ  ሕብረተሰብን ኣእምራዊ ምስሊ ይፈጥሩ።ነዚ ንምዕዋት ድማ ዘድሊ ዋጋን መስዋእቲን ኩሉ ይኸፍሉ። ራእይ፣ ወነ፣ ተበግሶ፣ ለውጢ ንምምፃእ ህልኽ ድማ ውሽጣዊ ማዕበላት ለውጢ እምበር ደጋዊ ኣይኮኑን።

ብኣናእሽተይ ዓወታት ምዕጋብ፣ ብንኡሽተይ ስራሕ ምዕጋብ managerial complacency እዩ ዝብሃል። ኣብዚ መጀመርያ ክምለስ ዘለዎ ሕቶ ሓደ ኣመራርሓ ንምንታይ እዩ ብኣናእሽተይ ዓወታት ዝዓግብ? ዝብል እዩ።ብፍላይ ኣብዙ ሕዚ እዋን ኣብ ክልልናን ሃገርናን ዘለው መራሕቲ ንምንታይ እዮም ብንእሽተይ ዓወታት ዝዓግቡ? ከምሃገርን ክልልን ዘለና ራእይ ድሕሪ 10ታት ዓመታት ታሕተዋይ ፀፍሒ ማእኸላይ እቶት ናብ ዘለወን ሃገራት ተርታ ምብፃሕ እዩ።ራእይኻ ገዚፍን ነዊሕን ግን ድማ ብንኡሽተይ ዓወት ትዓግብ እንተኾይንካ እቱ  ራእይ ኣይወነንካዮን፣ ከይድካ ከይድካ ናብ ከመይ ዝበለ ሓዱሽ ዓለም ከምትበፅሕ ኣብ ኣእምሯዊ ምስልኻ ኣይቀረፅካዮን ማለት እዩ። ንራእይን ንዕላማን ኣይትነብርን ዘለኻ ማለት እዩ፤ ንራእይን ንዕላማን ዘይትነብር እንተኾይንካ ድማ ስትራቴጂያዊ ኣተሓሳስባ ክህልወካ ኣይኽእልን  ስትራቴጂያዊ ኣመራርሓ እውን ክተዕርፍ ኣይትኽእልን።

ኣብ በቢደረጅኡ ዘሎ ኣመራርሓና ብኣናእሽተይ ዓወታት ዝዓግብ ዘሎ ምኽንያት ራእይ ስለዘየብሉ፣ ባዓል ራእይ ስለዘይኮነ፣ ስትራቴጂክ ስለዘይኮነ እዩ። እቱ ሃገራዊ፣ ክልላውን ትካላውን ራእይ ኣብ ወረቐትን ታፔላን ጥራሕ እዩ ተፃሒፉን ተለጢፉን ዝኒሀ እምበር ኣብ ሕድሕድ ኣመራርሓን ሰራሕተኛን ኣእምሯዊ ምስሊ ኣይተቐረፀን፤ ሓበራዊ ኣረዳድኣ (shared vision) ኣይተፈጠረሉን፤ ንኽውንኖ እውን ኣይተሰርሓሉን። ብሓፂሩ ናይ ሕድሕድ ኣመራርሓን ሰራሕተኛን መዓልታዊ ስራሕ ኣይኮነን። ብኣናእሽተይ ዓወታት ምዕጋብ ደረጅኡ ክፈላለ ይኽእል እምበር ኣብ ዝተፈላለዩ ሃገራትን ትካላትን ብስፍሓት ከምዝርአ መፅናዕቲታት የመላኽቱ እዮም። ኣብ ክልልና ድማ ብዝኸፍአ መልክዑ እዩ ዝኽሰት። ብፍላይ ኣብዙ ሕዚ እዋን ኣብ ክልልና ደረጃ ሓደጋነቱ ከቢድን ዝኸፍአን ዝገብሮ ኣመራርሓና ብንኡሽተይ ስራሕ፣ ብንኡሽተይ ዓወት ዝዓግብ ጥራሕ ዘይኮነስ ብዘይሰርሖ ስራሕ፣ ብዘየለ ነገር እውን ዝዓግብ ኣመራርሓ ምዄኑ እዩ።

ባህርያት ኣመራርሓ ትራንስፎርሜሽን ዝተላበሰ (ራእይ ዘለዎ) መራሒ ይትረፍዶ ብኣናእሽተይ ዓወታትስ ብዓበይቲ ስትራቴጂያዊ ዓወታት እውን ኣይዓግብን። ኩሉ ጊዜ ዝርኣዮ እቱ በቢ ብርኩ ዘመዝግቦ ውፅኢት ዘይኮነስ ኣብ ኣእምሯዊ ምስሉ ዝቐረፆ መፃኢ ሃገራውን ዓለማውን ኩነታት እዩ። ብዛዕባ እዙይ ካልእ ኣብነት ምልዓል ኣየድልየናን ናብ ባዕልና ንድሕሪት ተመሊስና ቃልሲ ህ.ወ.ሓ.ት ምርአይ ንኽእል ኢና። ኣብ እዋን ዕጥቂ ቃልሲ ዝነበረ ኣመራርሓን ተጋደላይን ህ.ወ.ሓ.ት  ይትረፍዶ ብኣናእሽተይ ዓወታት፣ ብዘይሰርሖ ስራሕን ዘየለ ነገርን ክዓግብስ ዓበይቲ ስትራቴጂያዊ ዓወታት ኣመዝጊቡ እውን ዘይዓግብ እዩ ነይሩ። ንኣብነት ህ.ወ.ሓ.ት. ኣብ 1980 ዓ/ም ቅድሚኡ ካብ ዘካየዶም ወታሃደረዊ መጥቃዕቲታት ብዝተፈለየ ኣብ ሽረ እ/ስላሰ ን604 ኮር ደምሲሱ እዩ።

ቅድሚኡ ከምዙይ ዝበለ ኮር ዝኣክል ዓብዪ ሓይሊ ደምሲሱ ኣይፈልጥን። እዚ ዓብዪ ስትራቴጂያዊ ዓወት እዩ፤ ይኹንእምበር ኣብቱ እዋን ዝነበረ ኣመራርሓን ተጋደላይን ህ.ወ.ሓ.ት ግና በዚ ዓወት እዚ ዓጊቡ  እንኳዕ ድኣ  እዙይ ተደምሰሰ እምበር ካልኦት ከባብታት ቀስ ኢልና  ነርክበሉ ኢና  ኢሉ አስተሪሑ ዘገም እንዳበለ ኣይከደን።እቱ ሽዑ ዝነበረ ወታሃደራዊ ወፍሪ እውን ደምሳሳይን ተቐፃፃላይን ዝብል ብምንባሩ ን604 ኮር ደምሲሱ ቀፂሉ ን603 ኮር ደምሲሱ ከምኡ እንዳበለ እዩ ቀፂሉ። ኣብቱ እዋን ዝነበረ ኣመራርሓን ተጋደላይን ህ.ወ.ሓ.ት ባዓል ራእይ ስለዝነበረ “መፃኢት ትግራይ” ዝብል ዓብዪ ራእይ ኣብ ሕድሕድ ኣመራርሓን ተጋደላይን ህ.ወ.ሓ.ት. ኣእምሯዊ ምስሊ ተቐሪፁ ስለዝነበረ እዚ ስትራቴጂያዊ ዓወት ካብኡ ንላዕሊ ዓበይቲ ዓወታት ክሰርሕ ከምዝኽእል ጉልበት፣  ሓይሊ ኮይኑ ኣገልጊልዎ እምበር በዚ ኣይዓገበን። ሕድ ሕድ ኣመራርሓን ተጋደላይን ህ.ወ.ሓ.ት. ዝርኣዮ ዝነበረ መፃኢት ትግራይ ብመንገዲ ዓይኒ ዓራት ኮይና፣ ኣብ ሕድ ሕድ ከባቢ ትምህርቲ ቤት፣ ሆስፒታል፣ ጥዕና ጣብያ፣ ጥዕና ኬላ ተተኺለን፣ ማይ ካብ ድሕሪ ገዝኡ እንዳቐድሐ፣ ከተማታትን ገጠር ማእኸላትን ትግራይ 24 ሰዓት ብመብራህቲ ደሚቐን፣ ብኢዳስትሪ፣ ሳይንስን ቴክኖሎጂን  ማዕቢላን ለሚዓን እዩ። ስትራቴጂያዊ ኣመራርሓ እንዳዓረፎ ትራንስፎርም ዘግብር ኣንፈትን ኣካይዳን ይኽተል ስለዝነበረ ድማ እዩ እቱ ዕጥቂ ቃልሲ ተዓዊቱ።

ሓሶት ሪፖርት እውን ተመሳሳሊ እዩ። ራእይ እንድሕር ዘይብልካ፣ ንራእይን ዕላማን እንተይኮነስ ንውልቀ ክብሪ፣ ዝናን ረብሓን ኢኻ ትነብር ማለት እዩ። ራእይ ዘየብሉ ኩሉ ጊዜ ልክዕ ከም መፍለስን ሓሰማን ብዛዕባ ባዕሉን ብዛዕባ ከብዱን ጥራሕ እዩ እንዳሓሰበ  ዝነብር። ዘሐጉሶ inspiration እንተይኮነስ motivation እዩ።ኣብ በቢ ብርኩ ዝርከብ ኣመራርሓና ብሓሶት ሪፖርት ዝነብር ዘሎ ቀንዲ ምኽንያት እዚ እዩ። ዘጨንቖ ፀገም ሕብረተሰብ እንተይኮነስ ናይ ባዕሉ ውልቀ ክብሪ፣  ዝና፣ ምቾት፣ ረብሓን ናብራን እዩ። ኩነታት መነባብሮ ህዝብኻ ረሲዕኻ ክትሰርሖ ዝግበኣካ ዝነበረ እንተዘይሰሪኻዮ ብሓሶት ኢኻ ትሽፍኖ። ንኡሽተይ 10% ሰሪሕኻ 100% ከምዝሰራሕኻ ትፅብፅብ። ሱቕ ኢልካ ድማ ኣይትሕሱን። ወይ እታ ዝሓዝካያ ቦታ ሒዝካ ንምቕፃል እዩ ወይ ድማ ካብኡ ንላዕሊ ካልእ ቦታ ንምርካብ እዩ። ንውልቀ ናብራኻን  ክብርኻን ኢልካ ኢኻ ትሕሱ።መራሕቲ ትራንስፎርሜሽን ምእንተ ህዝቢ ዝነብሩ፤ ፀገም ማሕበረሰብ ንምቅላል ድቃስ ዝስእኑ ኣባላት ማሕበረሰብ እዮም።ሕዚ ኣብ በቢብርኩ ዝርከብ መብዛሕትኡ ኣመራርሓና ግን ፈፂሙ መንገዲ ባህርያት መራሕቲ ትራንስፎርሜሽን ዘይጀመሮን ዘይፈልጦን ኣባታውነት ኣተሓሳስባ ዝዓብለሎ እንዳኾነ እዩ ዝኸይድ ዘሎ። እዚ ድማ ፈፂሙ መለለዪ ባህሪ መራሕቲ ትራንስፎርሜሽን ኣይኮነን።

ውራይና፦ ኣብ መፅሓፍካ ጉዕዞ ዕንክሊል ኣመራርሓ ኢልካ ብስፍሓት ገሊፅካዮ ኣለኻ ፤ እዚ እንታይ ማለት እዩ?   ኣብ ክልልና ምስ ዘሎ ኩነታት ኣመራርሓ ኣተኣሳሲርካ እስቲ ግለፀልና?

ጉዕሽ፦ፅቡቕ! ጉዕዞ ዕንክሊል (vicious circle) ማለት ኣብ ልሙድን ተመሳሳልን ኣፈፃፅማ (ውፅኢት)፣ ኣብ ልሙድን ለውጢ ዘየምፅእን ኣካይዳ(ስልቲ)፣ ኣብ ልሙዳትን ለውጢ ዘየምፅኡን መፍትሒ ሓሳባትን ዘረባን፣ ምስ ድኹም ጎንኻ ተላሚድካ ኣብ ተመሳሳሊ ፀገም ዕንክሊል እንዳበልካ ተሸኺልካ ኩሉ ጊዜ ምንባር ማለት እዩ። ሕዚ ብዘሎ ጭቡጥ ህልዊ ኩነታትን ተለዋዋጣይ ዓለምን፤ መፃኢ ብዝፍጠር ድሌት ማሕበረሰብን እንተይኮነስ ብሕሉፍ ታሪኽ ምንባር ማለት እዩ።

መብዛሕትኡ ኣመራርሓ ንመፃኢ ክህልው ዝኽእል ሓዱሽ መማረፂን ራእይን እንትእምት መብዛሕትኡ ጊዜ መሰረት ዝገብሮ ኣብ ሕሉፍ ተሞክሮ ዝተደረኸ ኣረዳድኣን ትንተናን ጭቡጥ ኩነታት እዩ። እዚ ማለት ኣብ ሕሉፍ ዘለና ኣረዳድኣን ትርጉምን ኣብ ልዕሊ ሕዚ ንዝርኣይ ኩነታት ፅልዋ የሕድር፤ ሕዚ ዘሎ ተሞክሮ ድማ ንእንህቦ ትርጉም ይፀልው። ሕዚ ብዘለና ኣተረጓጉማ ተመስሪትና ነቲ ዝተፈጥረ ኩነታት ብወድዓውነቱ ብምቕባል ዝተለመዱ ምኽንያታት እናቐመጥና ንኸይድ። ሕዚ ዘሎን መፃእን ኩነታት ምስ ሕሉፍ ተሞኩሮና ኣተኣሳሲርና ብምትርጓም ነገራት ከከምዝመፅእሉ ብዝግባእ እንተይፈተሽና ልሙድ ምላሽ ንምሃብ ፃዕሪ ንገብር።ትንተና ሕዚ ዘሎ ኩነታት ትካልን መነባብሮን ኣብ ሕሉፍ ዝተደረኸ እንተኾይኑ ድማ ንቕድሚት እንደልዮ ለውጢ ብተመሳሳሊ ኣብ ሕሉፍ ዘለና ኣረዳድኣን እንህቦ ትርጉምን ዝተመስረተ ከምዝኸውን ኣየጠራጥርን። ብዝተፈለየ ሓዱሽ መንገድን ፈጠራን ከይተደገፍና ሕሉፍ ተሞኩሮና መሰረት ብምግባር ንሓዱሽ ለውጢ ምሕሳብ ካብ ዘለና ኣተረጓጉማ ዝፍልፍልን መሊሱ ናብቲ ዝነበረና ህይወት ዕንክሊል እናበልና መሰረታዊ ለውጢ ከየምፃእና ከም ጉዕዞ ኣባጓብየ ክንቅፅልን ዝገብር ከይዲ ኣመራርሓ እዩ።

ዕንክሊል ዝበዝሖ ጉዕዞ መሪሕነት ምስ ጭቡት ኩነታት ኣመራርሓ ክልልና ኣተኣሳሲርና ንምርኣይ ፈለማ ሰለስቲኦም ክፋላት ጊዜ ምርኣይ ኣገዳሲ እዩ። ሰለስቲኦም ክፋላት ጊዜ ሕሉፍ/ትማሊ፣ ሎማዓንቲ/ህልዊ፣ መፃኢ/ፅባሕ እንትኾና ሕድ ሕደን ዝተፈላለያ ነናይ ባዕለን ፍሉይ ስራሕን ፍፃመን ክስርሐለን ዝተፈቐዳ መዓልቲታት እየን። ሎማዓንቲ ትማሊ  ኣይኮነን፤ ፅባሕ ሎማዓንቲ  ኣይኮነን። ኩሉ ጊዜ ዝመርሕዎ ትካልን ህይወቶምን ብሓዱሽ ኣንፈት ንዝመርሑ መራሕቲ፤ ንሓዱሽ ህይወት ዓርሶም ንዘዳለው መራሕቲ ትማሊ ታሪኽ እያ፤ ሎማዓንቲ ኣዝያ ዝተፈለየትን ፅብቕቲን ፉሉይ ታሪኽን ፍፃመን ንሰርሓላ  ውህብቲ መዓልቲ እያ፤ ፅባሕ ዝተፈለየ ፃዕሪ ንገብረላ፣ ዝተፈለየ ስራሕ ንሰርሓላ ሓዳሽ ናይ ተስፋ ማዓልቲ እያ።  ፅባሕ ናይ ተስፋ ማዓልቲ ንምግባር ድማ ተወሰኽቲ ሓደሽቲ ኣጋጣሚታት ይደልዩ። ብናይ ትማሊ ታሪኽ ንምንባር ዝወሰኑ መራሕቲ ድማ ዝበዝሕ ጊዚኦም ብዛዕባ ዝሓለፈ ታሪኽ  እንዳተዛረቡ ይነብሩ።ዝበዝሕ ጊዜኦም ብዛዕባ ሕዚን መፃኢ ኩነታትን ክስራሕ ዝግብኦ፣  ክኸውን ዝግብኦ እንተይኮኑስ ብዛዕባ ቅድሚ ሕዚ ዝተሰርሐ ስራሕን ዝነበረ ኩነታትን እንዳተዛረቡ  ይውዕሉ። ሕሉፍ ኩነታት ግምት ክወሃቦ፣ ዝግባእ ዋጋን ክብርን ክረክብ ይግባእ ይኹንእምበር ብሕሉፍ ኣፈፃፅማን ኩነታትን ጥራሕ ድማ ክንግደብ የብልናን። ሕዚ ንሰርሖም ስራሕቲን መፃኢ ኩነታትን ብዋናነት  ኣብ ጭቡጥ ህልዊ ኩነታትን ቀፃላይ ክፍጠር ዝኽእል ድሌት ማሕበረሰብን  ዘተኮሩ ክኾኑ ይግባእ።

ኣብዚ መዳይ ዝተፅሓፉ ዝተፈላለዩ ፅሑፋትን መፅናዕቲታትን ሕሉፍ ኩነታት ካብ 80-90 ሚኢታዊ  ንሎምዓንቲ ኣስተዋፅኦ እንተሃልይዎ ብሎምዓንቲ እንተይኮንካስ ብሕሉፍ ኢኻ ትነብር ዘለኻ ብምባል ይገልፁ። እዞም መፅናዕቲታት ሕሉፍ/ታሪኽ ልዕሊ 10-15 ሚኢታዊ ንሎሚ ኣስተዋፅኦ ክህልዋ ክንፈቅድ ከምዘይግባእ ወሲኾም ይገልፁ። ትማሊ ታሪኽ እዩ፤ ታሪኽ ድማ ታሪኽ ኮይኑ ብታሪኽነቱ ጥራሕ እዩ ትምህርቲ ዝውሰደሉን  ተዓቂቡ ዝነብርን እምበር ንናይ ሎሚ ስራሕ ክኸውን ኣይኽእልን። ዝሓለፈ ዝሰራሕኻዮ ፅቡቕ ስራሕ ንሎሚ ክኾነካ ኣይኽእልን። መፅሓፍ ቅዱስ እውን ከምዝብሎ ሓደ እዋን ዝሰራሕኻዮ  ዘፅድቕ ስራሕ ንኹሉሻዕ ክኾነካ ኣይኽእልን፤ ፅድቂ ኣይውህለልን፤ ሓጥያት ጥራሕ እዩ ዝውህለል። ዘልኣለማዊ ፅድቂ ንምርካብ ኩሉ ጊዜ ዘፅድቕ ስራሕ ክትሰርሕ ኣለካ ማለት እዩ።

መራሕቲ ትራንስፎርሜሽን ትኹረቶም ብዛዕባ ሕሉፍ ዘይኮነስ መፃኢ ኩነታት እዩ። ካብ ሕሉፍ ትምህርቲ  ምውሳድ እምበር ብታሪኽ ምንባር ይኹን ታሪኽ ምድጋም ኣጥቢቖም እዮም ዝኹንንዎ። ብኣንፃር ተፈጠሮኣዊ ልኡኽ ወድሰብ እንተርኢናዮ እውን ናይ ባዕሉ ፉሉይ ታሪኽን ዓሻራን ክሰርሕ እምበር ታሪኽ ንኽደግምን ብታሪኽ  ንኽነብርን ናብዛ መሬት ዝተልኣኸ   ዋላ ሓደ ሰብ የለን። ኩሉ ሰብ ንዓለም ክልውጥ ዝኽእል ኣብ ውሽጡ ዝተሓበአ ፉሉይ ዓቕምን ብልጫን ኣለዎ። ኣብዛ ዓለም ዘሎ ኩሉ ሰብ ናይ ኣፃብዕቲ ዓሻራ ብሓደ መዓልቲ ተዝልዓል ዝተፈላለየ እዩ፤ ሓደ ዓይነት ውፅኢት ዓሻራ ኣፃብዕቲ ዘለዎ ሰብ ፈፂምና ኣይንረክብን። ሕድ ሕዱ ዝተፈለየ ሰብ እዩ፤ ዝተፈለየ ታሪኽን ፍፃመን ሰሪሑ ናይ ምሕላፍ ሓላፍነት ድማ ኣለዎ።ብትኽክል እውን ልክዕ ካልኦት ከምዝፈፀምዎ ካባና ጥራሕ ክፍልፍል ዝኽእል ጥበብ ኣሎ፤ ካባና ጥራሕ ዝፍልፍል ተግባር ክንፍፅም ንኽእል ኢና። ስለዝኾነ ከም መጠን መራሕቲ ኣብ ሕድ ሕድ መዓልቲ ሎማዓንቲ ካብ ትማሊ ዝተፈለየ እንታይ ሓዱሽ ነገር ሰሪሐ፣ እንታይ ሓዱሽ መንገዲ ተኸቲለ እንዳበልና ዓርስና ክንሓትት ይግባእ።

እዚ ዕንክሊል ዝበዝሖ ጉዕዞ መሪሕነት ምስ ጭቡት ኩነታት ኣመራርሓ ክልልና ኣተኣሳሲርና ክንሪኦ እንተለና መብዛሕትኡ ኣመራርሓና ሕዚ ምስ ዘሎ ጭቡጥ ህልዊ ኩነታትን ተለዋዋጣይ ዓለምን ዘይናበብ፤ ኣብ ልሙድን ተመሳሳልን ኣፈፃፅማ ስራሕ ዝነብር፤ ልሙድን ለውጢ ዘየምፅእን ስልቲ ነኺሱ ዝቕፅል፤ ኣብ ልሙዳትን ለውጢ ዘየምፅኡን መፍትሒ ሓሳባትን ዘረባን፣ ኣብ ተመሳሳሊ ፀገም ዕንክሊል እንዳበለ ተሸኺሉ  ታሪኽ እንዳወቐጠ ብሕሉፍ ታሪኽ ዝነብር፤ ናይ ባዕሉ ታሪኽ ንምስራሕ እንተይኮነስ ታሪኽ ንምድጋም ላዕልን ታሕትን ዝብል፤  ኣብ ቀፃላይ ክፍጠር ብዝኽእል ድሌት ማሕበረሰብ እንተይኮነስ ብናይ ሕሉፍ ስራሕ፣ ኩነታትን ኣካይዳን ዝነብር እዩ። ሕዚ ዘሎ ኣመራርሓና ምስ ዓለም ሓቢሩ ዘይጎዪ፤ ዝኾነ ነገር እንተጋጥም ብንቕሓት እንተይሓሰበን እንተይመርመረን ልክዕ ከምማሽን በታ ቀዲማ ዝተፃዓነትሉ ሶፍትዌር መሰረት ብዝፈልጦምን ዝለመዶምን ስልቲታትን መንገዲታትን ስጉምቲ ዝወስድ እዩ። ኣመራርሓና በዚኦምን በቶም ልዕል ኢልና ኣብ እንታይነትን ባህርያትን ኣመራርሓ ትራንስፎርሜሽንን ከይዲ ትራንስፎርሜሽን ለውጥን ዝርኣናዮም ዓበይቲ ምኽንያታትን ዕንክሊል ኣብ ዝበዝሖ ከይዲ መሪሕነት ዝጠሓለ እዩ።

ዓለም ትጎዪ እያ ዘላ። ዓለም ብናይ ሰባት ብፍላይ ብናይ ምዕራባውያንን ካልኦት ኣብ ዝልዓለ ጠርዚ ምዕባለ ዝርከቡ ሃገራትን  ናይ ምሕሳብ  ልክዕ እያ ትስራሕ ዘላ። ኣብ ከምዚ ዝበለ ዓለም ድማ ዘገድሰካ ልኡኽካ፣ ዕላማኻ፣ መንነትካን  ክብርታትካን ዓቂብካ ምኻድ ጥራሕ እምበር ካልእ ኩሉ ብእዋን ይዓብን ይቕየርን እዩ። ዘይቕየር ነገር የለን።ኣብዚ ትኹረት ክግበረሉ ዝግብኦ እቱ ዝኸፍአ ፀገም ሕዚ ዘሎ መብዛሕትኡ ኣመራርሓና ካብ ሕሉፍ ታሪኽ ትምህርቲ ዘይወስድን ዝነበረ ፅቡቕ ታሪኽ ዘይዕቅብን ኣመራርሓ ምዄኑ እዩ። ኣብ ሕሉፍ ታሪኽ ምንባር ሕዚ ንዘሎ ጭቡጥ ዓለማዊ ኩነታት ብዝግባእ ከይትርዳእ፤ ንሓዱሽ ሓሳብን መፃኢ ኩነታትን ከይትርኢ ይሽፍን እምበር ትማሊ ምሳኻ ንዝነበሩ ጠጠው ዝበልካሎም መሰረታዊ ክብርታት ንኸይትፈልጥን ከይትዕቅብን ከመይ ገይሩ ይኽልክለካ።

ኣመራርሓና እቶም ኣብ ሕሉፍ ታሪኽ (ዕጥቂ ቃልሲ) ዝነበሩ ኩሉ ጊዜ ተዓቂቦም  ክኸዱ ዝግብኦም መሰረታዊ ክብርታት; ህዝባውነት፣ ሓቀኝነት፣ ዓርሰ ፈተሻ፣ ተወፋይነት፣ እምነትን ፅንዓትን ዕላማ ወዘተ ብመሰረቱ እንዳሸርሸረ  ምስቶም ሙሉእ ብሙሉእ ክልወጡ ዝግብኦም ኣብ ድሕረትን ድንቁርናን  ክነብር ዝገብሩና ዘለው ልሙዳት ኣተሓሳስባታት፣ ስልቲታትን ኣካይዳታትን ግና ፍቕሪ ሒዝዎ ነዚኦም ነኺሱ ሒዙ ዝቕፅል ዘሎ ኣመራርሓ  እዩ። ከምዚ ዝበለ ኣመራርሓ ድማ ብታሪኽ ዝነብር ኣመራርሓ ንኽትብሎ እውን ኣፀጋሚ እዩ። ብሕሉፍ ታሪኽ እውን ብሙሉእነት ዘይነብር፤  ብጭቡጥ ህልዊ ኩነታትን ተለዋዋጣይ ዓለምን፤ ብመፃኢ ኩነታትን ዘይነብር ኣመራርሓ እዩ። መራሕቲ ትራንስፎርሜሽን ብዝሓለፈ ብዝሰርሕሉ ኣተሓሳስባ፣ ኣሰራርሓ፣ ጊዜ፣ ወነ እንተይኮኑስ ብዝተፈለየን ዝሓሸን ሜላ ናይ ሎማዓንቲ ስራሕ ንምስራሕ ኩሉ ጊዜ ፃዕሪ ይገብሩ።

ካልእ ከምሕብረተሰብ ኣብ ተመሳሳሊ ፀገም ዕንክሊል እንዳበልና ክንነብር ዝገብረና ዘሎ ቀንዲ ምኽንያት ንዓለም ንሪአሉ መነፅር ፀቢብን ቁንፁልን ምዄኑ እዩ። ሕዚ ንዘላ ዓለም ብኣተሓሳስባ ወያነ ኢንዳስትሪ(industrial mindset) ዝተቓነየ መነፅር ሒዝና ኢና ንሪኣ። ንዓለም ብንዋት/ቁስ ኢና ንሪኣ። ኣካይዳና ስሉጥ ኢኮኖሚያዊን ማሕበራውን  ልምዓት ኣብ ምርግጋፅ ዘተኮረ እዩ። ንደጋዊ ማዕበላት ለውጢ ዝልዓለ ትኹረት ዝህብ ኣካይዳ ኢና ንኽተል ፀኒሕና። መሰረተ ልምዓት መንገዲ፣ ህንፃ፣ ግድብ ወዘተ ምህናፅን ካልኦት ቁሳዊ ማተርያል ምምላእን ኢና ዝልዓለ ትኹረት ሂብና እንዳሰራሕና መፂና። ውሽጣዊ ማዕበላት ለውጢ ደቂ ሰባት; ውሽጣዊ መንነት፣ ኣረኣእያ፣ ድልየት፣ እምነት፣ ኣተሓሳስባ፣  ስምዒት፣  ባህሪ፣ ባህሊ ውልቀሰብን ማሕበረሰብን ኣብ ምልዋጥ ዳርጋ ኣተሰርሓሉን ክባሃል ይካኣል። ኣብዚ መዋእል እዚ ናይ ወድሰብ ኣእምሯዊ፣ ስምዒታውን መንፈሳውን ብቕዓትን ሃፍቲን ንናይ ትካላት ዓላማ ዕውትነት ይኹን ሃገራዊ ለውጢ ዘለዎ ኣስተዋፅኦ ልዕሊ 90 ሚኢታዊ ከምዝኾነ መፅናዕቲታት ይሕብሩ። ይኹንእምበር ነዚ ንለውጥን ምዕባለን ዝልዓለ ግደ ዘለዎ ኣእምሯዊ ሃፍቲ ዋጋን ትኹረትን ዘይህብ ኣካይዳ ኢና መፂና። ሙሉእ ስብእና ዘለዎ ወለዶ ኣብ ምህናፅ ኣይሰራሕናን። ዝተኣሳሰረ፣ ዝተዋደደን ኩለመዳይን ምዕባለ ክረጋገፅ ኣይካኣለን። በዚ ምኽንያት ድማ ንፍልጠት ዋጋ ዘይህብ፤ ፍልጠት ዝሃድን እንተይኮነስ  ቁሳዊ ሃፍቲን ገንዘብን እንዳነፍነፈን እንዳሳደደን ዝውዕል ወለዶ ክፍጠር ክኢሉ እዩ።  እቲ ዝኸፍአ ሓደጋ ድማ እዚ እዩ።

ኣብ ስርዓተ ትምህርቲና ዘሎ ቀንዲ ፀገም እውን እዚ መነፅር እዚ ዝወለዶ እዩ። ፖሊሲ፣ ስትራቴጂ፣ ፕሮግራም፣ ታክቲክ፣ ፕሮጀክት ኩሎም ካብዚ መነፅር እዮም ዝውለዱ። እዙ ንዓለም ንሪአሉ መነፅር ሒዝና ዝቐረፅናዮ ስርዓተ ትምህርቲ እዩ ዘለና።  ትኽክለኛ ትምህርቲ ኣብ ኣእምሮን ልብን ደቂ ሰባት ተፅዕኖ ዝፈጥር ምዃኑ ብብዙሓት ምሁራት ዓለምና ዝእመነሉ እንተኾነኳ ኣብ ሃገርና ብተግባር እንዳኾነ ዘሎ ግና ናይዚ ግልባጥ እዩ። ስርዓተ ትምህርቲና ኣብ ደጋዊ ትሕዝቶ ለውጢ ዘተኮረ እዩ። ሓደ ዜጋ ሙሉእ ሰብ ኮይኑ ንኽዓቢ ዘየኽእል፤ ካብቲ ተማሃራይ ባዕሉ ዝተነፀለ ብደጋዊ ባህርን ትሕዝቶን ጥራሕ ዝግለፅ እዩ። ኣብ መንነትና፣ ኣብ መቦቆላዊ ፍልጠት ዝተመስረተ ኣይኮነን። ባዕዳዊ እዩ። ዜጋታት ውሽጣዊ መንነቶም ክፈልጡ፣ ዓርሶም ክፈልጡ፣ ድልየታቶም፣ ተውህበኦም፣ ዝንባልኦም፣ ስምዒቶም፣ ባህሪኦም፣ ኣረኣእይኦም፣ ጥንኩርን ድኹምን ጎኖም እንዳፈለጡ ክዓብዩ፤ ራእይ ክህልዎም፣ ዓርሶም ክመርሑን ክገርሑን ዘኽእል ዕድል ኣይፈጥርን። ዜጋታት ዓርሶም ፈሊጦም፣ መንነቶም ፈሊጦም፣ ማሕበረሰቦም ፈሊጦም ምስ ማሕበረሰቦም ብምትእስሳር ሓገዝቲ ንክኾኑ ዘኽእል ዕድል ኣይፈጥርን። ምስ ናይቲ ተምሃራይ ዓሙይቕ ውሽጣዊ መንነት፣ ክብርታት፣ እምነታት፣ መትከላትን ሂወት ተሞኩሮን ዘይተኣሳሰር እዩ።

ኣብ “ደረቕ” ክእለታት(hard skills) ዘተኮረ ኣብ ኣእምሮ ጥራሕ ተፅዕኖ ዝፈጥር ስርዓተ ትምህርቲ እዩ ዘለና። ሒሳብ ሰራሕተኛ ንምዃን ሒሳብ ብዝግባእ ተማሂርና ምፍላጥ ከምኡውን ፊዚክስ፣ ኣካውንቲንግ ወዘተ ዝመሳሰሉ ዓይነታት ትምህርቲ ብዝግባእ ምርዳእ። ውልቃዊ ስምዒት ምፍላይን ኣተሓሕዛ ምፍላጥን፣ ኣብ ኩነታት ካልኦት ሰባት ንባዕልኻ ምእታውን ፀገሞም ከም ፀገምካ ገይርካ ምርዳእን፣ ዓሙይቕ ኣረኣእያን ግንዛበን፣ ብቕዓት ማሃዛይነት፣ ብቕዓት ነገራት ተፃዊርካ ምውፃእ(ፀዋርነት)፣ ፅንዓት፣ ውድድር ብኣውንታዊ መንፈስ ምቕባል፣ ወዲቕካ ምልዓል፣ ተስፋ ዘይምቑራፅ፣ ዓርስኻ ምፍላጥ፣ ዓርስኻ ምምራሕን ምግራሕን፣ ትዕግስቲ፣ ምክእኣል፣ ይቅርታ፣ ሓቅነት፣ ማሕበረሰብ ምርዳእ፣ ማሕበራዊ ርክብ ምምስራት ወዘተ ዝመሳሰሉ ዘርፍታት “ልስሉስ” ክእለታት(soft skills) ዝሃንፅ ትምህርቲ ኣየካትትን።

ሶቅራጦስ ዓርሰ ፍልጠት መሰረት ኩሎም ፍልጠታት ከምዝኾነ ይገልፅ። ስለዝኾነ ዓርስኻ ምፍላጥ፣ ዓርስኻ ምግዛእን ምህናፅን ዝብሉ  መቦቆል ህልውና ወድሰብ ዝኾኑ ዛዕባታት መሰረት ዝገበረ ስርዓተ ትምህርቲ  ክህልወና ኣለዎ። ተማሃራይ ኣነ መን እየ? ክንደይ ፐርሰንት ዓርሰይ ይፈልጥ? ኣተሓሳስባይ እንታይ ይመስል? ፍልፍል ሕዚ ዘለኒ ኣረኣእያ እንታይ እዩ? እንታይ ብቕዓትን ጥንካረን ኣለኒ? እንታይ ድኹም ጎኒ ኣለኒ? እንታይ ባህሪ፣ ፉሉይ ተውህቦ፣ ዝንባለ ኣለኒ? ከመይ ምስ ባዕለይን ካልኦትን ሓድነት ክፈጥር ይኽእል? ንምንታይ እየ ዝማሃር ዘለኹ? ብህይወት ምንባረይ ትርጉሙ እንታይ እዩ? ወዘተ እንዳበለ ብዘላቕነት ዓርሱ እንዳፈተሸን እንዳመርመረን ካብ ሓደ ብርኪ ናብ ዝቕፅል ካልእ ብርኪ ክሰጋገር ዘኽእል ስርዓተ ትምህርቲ ካብ መዋእል ህፃናት ክሳብ ዩኒቨርሲቲ ክቕረፅ ይግባእ።

ኣብ ዕድሜና ውሽጢ ኣዝዮም ብዙሓት ሰባት ኢና ንፈልጥ፤ በቢ መዓልቱ እውን እንተኾነ እንተውሓደ ምስ ሓደ  ካልእ ሰብ ንፋለጥ ኢና ይኹንእምበር እዙ ኩሉ ዘመን ኣብዛ ዓለም እንትንነብር ምስ ባዕልና፣ ምስ መንነትና ኣይንፋለጥን። ኣብ ባዕልኻ ውሽጢ ዘይፈጠርካዮ ሓድነት ድማ ትርጉም የብሉን። ምስ ነብሱ ዘይፋለጥ ሰብ፣ ዓርሱ ዘይፈልጥ ሰብ ዝተወሰነ ርሕቐት ጥራሕ እዩ ዝጓዓዝ።

ሓደ ዜጋ ሙሉእ ሰብ ኮይኑ ንኽዓቢ ሙሉእ ኣካላዊ፣ ኣእምራዊ፣ ስምዒታውን መንፈሳውን ብቕዓት ኣተኣሳሲሩ ክሃንፅ ዝኽእል ስርዓተ ትምህርቲ ምምዕባል የድሊ። ኣብ ውሽጡ ዘለዉ ተኽእሎታት፣ ስምዒታት፣ መንፈሱን ህሊንኡን ብዝበለፀ ተረዲኡ ብምውፃእ ሓደሽቲ ምህዞታት ንምፍጣር ዘኽእል ትምህርቲ የድሊ።ዜጋታት ዓርሶም ፈሊጦም፣ መንነቶም ፈሊጦም፣ ማሕበረሰቦም ፈሊጦም ምስ ማሕበረሰብ እንዳተኣሳሰሩ እንተዓብዮም ጥራሕ እዮም ሓገዝቲ ዝኾኑ። ኣብዙ ሕዚ እዋን መንእሰይ ወለዶና ክነምህሮ፣ ክንሕግዞ ዝግባእ ዓርሱ ንኽፈልጥን ንክኾንን እዩ። መንነቱ ዘይፈልጥ፣ መንነቱ ዝጠፍኦ፣ መንነቱ ዝተሓዋወሶ፣ ታሪኽ ሃገሩን ህዝቡን ዘይፈልጥ መንእሰይ ሃገራዊ ክብሪ፣ ሃገራዊ ፍቕሪ፣ ህዝባዊ ኣተሓሳስባ ክህልዎ ኣይኽእልን። ሕዚ ከምሃገር ይኹን ከምክልል  ኣጋጢሙና ዘሎ ፀገም እውን ናይዚ ውፅኢት እዩ።

ሓደ  ዩኒቨርሲቲ/ኮሌጅ/ትምህርቲ ቤት ፈላማይ ተግባሩ ሞያ ዘይኮነስ ጥበብ ምምሃር እዩ፣ ኣስራርሓን ኣፈፃፅማን ዘይኮነስ ስብእና ምምሃር እዩ። ኣብዚ መዳይ ስርዓተ ትምህርትና ተደላዪ ፍልጠትን ክእለትን ንምጭባጥ ዘለዎ ክፍተት ገዲፍና ስብእና ኣብ ምህናፅ ዘለዎ ፀገም ጥራሕ ኣልዒልና ንርአ። ቀዳማይ ብርኪ ትምህርቲ ንኹሉ ዝብል ፖሊሲ ትምህርቲ ዕላምኡ ሓደ ዜጋ ኣብ ባዕሉ፣ ከባቢኡን ማሕበረሰብን ዘለዎ ግንዛበ ኣዕብዩ ካብ ናይ እንስሳዊ ደመነብስ ኣተሓሳስባን ባህርን ተላቒቑ ሙሉእ ሰብ ኮይኑ ክሓስብን ክነብርን ንምግባር እዩ። ዓርሱ ተገንዚቡ፣ ማሕበረሰቡ ፈሊጡ፣ ነብሱ እንዳገርሐ ሰብኣዊ ክብሪ ተረዲኡ፣ ማሕበራዊ ርክብ መስሪቱ ናይ ሞራል ልዕልና ተላቢሱ ምስ ማሕበረሰብ ተዋሃሂዱ ክነብር ንምግባር እዩ። ዝተማሃረ ይቕተልካ፤ ዝተማሃረ ይፍረድካ ማለት እኮ ዝተማሃረ ሞራል፣ ሰብኣዊ ክብርን ሩህሩህነትን ስለዝስምዖ ኣይጭክንን ማለት እዩ። ይኹንእምበር ኣብ ዓድና ተምሃራይ ዩኒቨርሲቲ ኮይኑ ንመማህርቱ ብተንዲኖ፣ ብዱላ፣ ብእምኒ ቀጥቂጡ ዝቐትል ተምሃራይን ወለዶን እዩ ዝፈሪ ዘሎ። እዚ ዘረድኣና እቲ ነምህሮ ዘለና ትምህርቲ ስብእና ዝሃንፅ ኣይኮነን ማለት እዩ። ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ምንባብ፣ ምፅሓፍ፣ ምስላሕን ምትንታንን  እንተተምሃርናኳ ሞራል፣ ሰብኣዊ ክብርን ሩህሩህነትን ምርዳእ ኣብ ዘይብሉ ምምሃርን ምምርማርን ትርጉም የብሉን።ትምህርቲ ማለት ዝልዓለ ኣካዳሚያዊ ውፅኢትን ዲግሪን ምሓዝ ማለት ኣይኮነን። ትምህርቲ ማለት ጥንካረን ፅንዓትን ዘማዕብል፣ ምድማፅ፣ ኩሉጊዜ ክትልወጥ ድልዊ ምዃን፣ ንባዕልኻ ብስርዓት ንምግዛእ ምምሃርን ሰብኣዊ ክብሪ ምርዳእን ማለት እዩ።

ኣብ ትካልና፣ ማሕበረሰብናን ቤተሰብናን ፅቡቕ ስብእና ክንሃንፅ እንተደሊና ሃገራዊ ክብርታት መሰረት ዝገበረ ኣብ ውሽጢ ኣእምሮን  ልቦናን ደቂ ሰባት ተፅዕኖ ዝፈጥር ሞራልን ስነ-ምግባርን  ዘላብስ ስርዓተ ትምህርቲ ክንቀርፅ ይግበኣና። ነዚ ድማ ኣመኔታ፣ ሰብኣዊ ክብርን ሩህሩህነትን፣ ኩሉጊዜ ክትልወጥ ድልዊ ምዃን፣ ጥንካረን ፅንዓትን ዘማዕብል፣ ምድማፅ፣ ንባዕልኻ ብስርዓት ንምግዛእ ምምሃር፣   ቁርፀኝነት፣ ፅኑዕ ቅዋም፣ ሓላፍነት፣ ትሕትና፣ ወነ ዝመሳሰሉ መሰረታዊ ዓይነታት ልዑል ስብእና (character) ዝሃንፅ ትምህርቲ የድሊ። ብተወሳኺ ካብዚ ዘለናሉ ፀገም ወፂና ሕዚ ኣብዘላ ዓለም ተፅዕኖ ፈጠርትን ተደለይትን ሕብረተሰብ ንኽንከውን ብቐፃልነት ዓርሱ እንዳመርመረ ዝኸይድ ዓርሰ እምነት ዘለዎ ሕብረተሰብ ንምፍጣር ዘኽእል ስርዓተ ትምህርቲ ምምዕባል የድሊ። ስለዝኾነ ህሊና/ኣእምሮ ብዘይሞራል ምምሃር ኣብ ውሽጢ ማሕበረሰብ ሓደገኛ ቦዘኔ ክፈጥር ዝኽእል ምዃኑ ብውነ ብምርኣይ ፀገማት ሕብረተሰብ ዝፈትሕ ትምህርቲ ክምዕብል ንምግባር ርብርብ ኩሉ ዜጋን ዝተፈላለዩ ኣካላት ሕብረተሰብን ይሓትት።

 

ውራይናንምንታይ ኢና ኣብ ተመሳሳሊ ፀገም ዕንክሊል እናበልና ንነብር ዘለና?  እስቲ ምስ ጭቡጥ ኩነታት ክልልና ኣተኣሳሲርካ ምስ መርአያታቶም ገይርካ ኣብረሀልና?  

ጉዕሽ፦እቶም ቀንዲ ምኽንያታት  እቶም ቅድም ኢለ ዝገለፅኩዎም እዮም። ክንደይ ዝኣክል ኢና ኣብ ተመሳሳሊ ፀገም ዕንክሊል ንብል ዘለና ግን ኣብነት ምርኣይ ይክኣል እዩ። ኣብዚ መዳይ ኣልበርት ኣንስታይን ዝሃቦ ሓሳብ እንትንርኢ “ሕዚ ዘለውና ፀገማት ነዞም ፀገማት ብዝፈጠሩ ኩነታት ኣተሓሳስባን ጥበብ ኣመራርሓን ክፍትሑ ኣይኽእሉን ይብል ።” ቀንዲ ፍረ ሓሳብ እዚ ጥቕሲ ሕዚ ዘለውና ፀገማት ክፍትሑ እንተኾይኖም ካብዚ ዝተፈለየ ኣተሓሳስባን ጥበብ ኣመራርሓን ምልባስ የድሊ።ካብዚ ዘለናሉ ዝተፈለየ ኣረኣእያ፣ ኣተሓሳስባን ጥበብ ኣመራርሓን እንተዘይተላቢስና ነዞም ፀገማት ዝፈጠሩ ዝተለመዱ ኣረኣእያታትን ጥበብ ኣመራርሓን ሒዝና እዞም ፀገማት ክፍትሑ ኣይኽእሉን። ኩሉ ጊዜ ምሳና እዮም ዝነብሩ።

ንኣብነት በቢ ከባቢኡን በቢ ትካሉን በቢ ዓመቱ ኣብ በቢ ሴክተርና ቁልፊ ፀገማትናን ማሕነቖታትናን ገምጊምና ኣነፂርናን ዝተፈላለየ መፍትሒ ሓሳባትን ኣንፈታትን ኣብ ዓመታዊ ትልሚና ኣካቲትና ነዚኦም ንምፍታሕ ለይትን ቀትርን ኣብ ምርብራብ ከም ንርከብ ኢና ኩሉሻብ ንፅብፅብ። ንኣብነት ናብ ቤት ምኽሪ ተወከልቲ ህዝቢ በቢ እዋኑ ዝቐርቡ ፀብፃባት እንተርኢናዮም ሓረስታይ እኹል እታወታት ኣይወሰድን ዘሎ፤ መዳበርያ በቲ ዝድለ ስታንዳርድ ኣይጥቀምን፤ ቴክኖሎጂ ብዝግባእ ኣይጠልብን፤ ምሩፅ ዘርኢ ብስፍሓት ኣይጠልብን፤ ዘመናዊ ቆፎ ኣይጠልብን፤ ልቓሕ ኣይምልስን ዝብሉን ካልኦትን በቢ ዓመቱ ፀገማትን ማሕነቖታትን ተባሂሎም ከምመመያየጢ ኣጀንዳ ኮይኖም ብተደጋጋሚ እዮም ዝቐርቡ።እቲ ብጣዕሚ ዘግርምን ዘሕዝንን ግና እዞም ፀገማት ቅድሚ  መርሃ-ግብሪ  ዕብየትን ትራንስፎርሜሽንን ሓደ ዝነበሩን ክሳብ ሕዚ እውን በቢ ዓመቱ ፀገማትን ማሕነቖታትን እንዳተባሃሉ ከምመመያየጢ ዛዕባታት ዝቐርቡ ምዃኖም እዩ። ኣብ ተመሳሳሊ ፀገም ዕንክሊል እንዳበልካ ምንባር ማለት እዚ እዩ (ምስ ድኽመታት ምልማድ፣ ተመሳሳሊ ፀገም ደጋጊምካ ምግምጋም፣ ለውጢ ዘየምፅኡ መፍትሒ ሓሳባትን ኣንፈታትን ብተደጋጋሚ ምኽታል)።

መንግስታዊ ኣብያተ ዕዮ ክልልና ኣብ ተመሳሳሊ ፀገም ዕንክሊል እንዳበላ ዝነብራ ዘለዋ ምኽንያት መሓንቓት ብዝግባእ ኣብ ምንፃር፣ ምትንታንን ምርዳእን ዘሎ መሰረታዊ ሕፅረት እዩ። ኣብ እንደልዮም ለውጥታት ዘይንበፅሓሉ ዘለና  ምናልባት ፀገማትና ብዝግባእ ኣየለለናን (እቶም ፀገማትን ማሕነቖታትን ኢልና ዘነፀርናዮም ናይ እማን ፀገማት ኣይኮኑን) ወይ ድማ እቶም መፍትሒ ሓሳባትን ኣንፈታትን እንዳበልና በቢ ዓመቱ ኣብ ትልሚና ነቐምጦም ስጉምትታት መፍትሒ ኣይኮኑን ማለት እዩ። ኣብ መብዛሕትአን ኣብያተ ዕዮ ዝዳለዉ መብዛሕትኦም ትልምታት ዝንፀሩ ፀገማትን ዝቕመጡ መፍትሒ ስጉምቲታትን እንተርኢና ካብ ርኡይ ዝኾኑ ነገራት ብምብጋስ እዩ። ንኣብነት ኣብ በቢ ትካሉን በቢከባቢኡን  ምንጭታት ኣካብነት ክራይ ንብሎም ዕድጊት፣ እቶት፣ ምሕደራ መሬት ወዘተ ዝበሉ ዓውደ ስራሕቲ እዮም።ኣብዞም ዓውደ ስራሕቲ ዝተዋፈሩ ውልቀሰባትን ጉጅለን ብዘርእይዎም ባህርያት ብምምርኳስ ኣተሓሳስባን ተግባራትን ኣካብነት ክራይ ንምውጋድ ዝውሰድ ስጉምቲ ድማ ልክዕ ሓደ ሓኪም ምልክታት ሕማም መሰረት ብምግባር ከምዝእዝዞ መድሓኒት ወይ ምስ ፅገናዊ ለውጢ ዝመሳሰል ተግባር እምበር ሱር ምኽንያት ፀገማት ብዕምቆት ብምግምጋም፣ ብምልላይን ብምትንታንን ዝውሰድ  ዘላቕን ዘየዳግምን መፍትሒ ስጉምቲ ኣይኮነን። እዞም ዓውደ ስራሕቲ ምንጪ ክራይ ኣካብነት ዘይኮኑስ ብተነፃፃሪ ካብ ካልኦት ዘፈር ስራሕቲ ንክራይ ኣካብነት ተቓላዕቲ ዝኾኑ ዓውደ ስራሕቲ እዮም። ስለዝኾነ ምንጪ ኣካብነት ክራይ ፀገም ኣረኣእያን ኣተሓሳስባን ውልቀሰብን ማሕበረሰብን እምበር ሰባት ዝተዋፈርሉ ዘፈር ስራሕ ክኸውን ስለዘይኽእል ውሽጣዊ ድልየታት፣ ኣረኣእያ፣ ኣተሓሳስባ፣ እምነትን ባህሊን ውልቀሰብን ማሕበረሰብን ኣብ ምልዋጥ ርብርብ ብምግባር መሰረት ለውጢ ምንፃፍ የድሊ።

ስለዚ ፀገማትና ንምፍታሕ እቲ ሓኒቑ ዝሓዘና ዱሑር ኣረኣእያን ኣተሓሳስባን ከምዓፈፋ ተመን ኣምሊቑና ሓዱሽ ኣረኣእያን ኣተሓሳስባን  ምልባስ የድሊ። ሱር ምኽንያት  ዘጋጥሙና ፀገማት ብዕምቆት ብምልላይን ብምትንታን እናወሰድናዮም ካብዝመፃና ልሙዳት ስጉምትታት ዝተፈለየ ዘላቕን ዘየዳግምን ፍታሕ ንምሃብ ዘኽእል ተዓፃፃፋይ፣ ኩለመዳያዊን ዘላቕን ለውጢ ዘምፅእ መስርሕ ኣመራርሓ ምህናፅ ልዕሊ ኩሉ ትኹረት ተገይሩ ክሰርሐሉ ይግባእ። ነዚ ድማ ሕዚ ንዘላ ዓለም እንሪአሉ መነፅር; ንባዕልና፣ ንዓለምን ንተፈጥሮን ኣተኣሳሲርናን ፈላሊናን ዘለዎም ሓድነትን ኣፈላላይን ናይ ምርኣይ ብቕዓት በቢእዋኑ ክነማዕብል ይግባእ።

 

ውራይና፦ኣመራርሓ ትራንስፎርሜሽን ዕንክሊል ካብ ዝበዝሖ ጉዕዞ መሪሕነት ወፂና መሰረታዊ ለውጥን ውፅኢታውነትን ንኽነረጋግፅ ከመይ ይሕግዘና?

ጉዕሽ፦ግርም! ዕንክሊል ዝበዝሖ ጉዕዞ መሪሕነት ማለት መሰረታዊ ለውጢ ዘየምፅእ ልሙድን ተመሳሳልን ኣፈፃፅማ፣ ኣካይዳ እዩ ኢልናዮ።ኩሉ ጊዜ ብተደጋጋሚ ትረኽቦ ውፅኢት ዋላ ሓደ ለውጢ ዘየምፅእ እንትኾይኑ ዝተፈለየ ውፅኢት ንምርካብ ተወሳኺ ምስራሕ፣ ብዙሕ ምፅዓር፣ ነዊሕ ሰዓት ምስራሕ፣ ብዙሕ ሃፍቲን ሓይሊ ሰብን ምውፋር እንተይኮነስ  ዝተፈለየ ነገር ምስራሕ እዩ። ዝተፈለየ ነገር ንምስራሕ ድማ ዝተፈለየ ኣረኣእያን ኣተሓሳስባን ምውናን የድሊ።ኣመራርሓ ትራንስፎርሜሽን ዕንክሊል ካብ ዝበዝሖ ጉዕዞ መሪሕነት ሰይርካ ንኽትወፅእ ዝሕግዝ ብዋናነት ትኹረቱ መሰረታዊ ለውጢ ኣረኣእያን ኣተሓሳስባን ምምፃእ ስለዝኾነ እዩ። ንባዕልኻ ውሽጥኻ ክትርኢ፣ ክትፍትሽ ዝገብር ማዕቐፍ ብምዄኑ እዩ።

ኣመራርሓ ትራንስፎርሜሽን ካብዚ ዓንኬል እዚ ፈንፂሕኻ ሰይርካ ንኽትወፅእ ከመይ ከምዝሕግዝ ብተግባር ንምርኣይ ሕጊ ምኽንያትን ውፅኢትን ምርዳእ የድሊ። ንውፅኢት ምኽንያት ዝኸውን ተግባር እዩ።ተመሳሳሊ ነገር ብተደጋጋሚ እንዳሰራሕኻ ዝተፈለየ ውፅኢት ምፅባይ ኣይሕሰብን፡፡ ትሓስቦ ከምዝነበርካ ትቕፅል እንተኾይንካ ኩሉሻብ ትረኽቦ ዝነበርካ ነገር ጥራሕ እንዳረኸብካ ኢኻ ትቕፅል። ዝተፈለየ ውፅኢት ንምርካብ ዝተፈለየ ነገር ምስራሕ የድሊ። ከመይ ገይርካ ዝተፈለየ ነገር ምስራሕ ይካኣል? ምኽንያት ተግባርከ እንታይ እዩ? ወዘተ ዝብሉ ሕቶታት ኣልዒልካ ምርኣይ ኣገዳሲ እዩ።

ኣረኣእያና ናብ ሓሳባት ይመርሑ፣ ሓሳባትና ናብ ተግባር ይመርሑ፣ ተግባራት ናብ ልምድታት ይወስዱ፣ ልምድታት ናብ ባህሪ ይወስዱ፣ ባህርታት ድማ ስብእና ይፈጥሩ፣ስብእና ናብ ፁሑፍቶ ይመርሕ።ሓደ ሰብ ወይ ትካል ብተደጋጋሚ ዝረኽቦ ውፅኢት ተመሳሳሊ ዝኾነሉ ምኽንያት መብዛሕትኡ ጊዜ እቱ ምኽንያት ከምዘለዎ እንተሎ ውፅኢት ንምቕያር ስለ ዝፍትን እዩ። ካብ ልሙድ ኣተሓሳስባን መንነትን ፈንፂሕኻ ሰይርካ እንተይወፃኻ ዝተፈለየ ውፅኢት ምርካብ ኣይካኣልን። ኩሉጊዜ ኣብ ዓንኬል ውሽጢ ኢኻ ትነብር።ውፅኢት ንምቕያር፣ ዝተፈለየ ውፅኢት ንምርካብ ፈለማ ምኽንያት ክቕየር ኣለዎ፤ መንነትና ወይ ንሕና ዝኾንናዮ ነገር ክቕየር ኣለዎ ማለት እዩ፡፡ ኣረኣእያና፣ ኣተሓሳስባና፣ ኣካይዳና፣ ኣሰራርሓናን ንኽተሎም ዘለና ጥበብ ኣመራርሓን ክቕየር ኣለዎ። ኩሎም ተግባራትናን ነመዝግቦም ውፅኢታትን ዝምንጭው ካብ ኣረኣእያናን ኣተሓሳስባናን ስለዝኾኑ።

ስለዝኾነ ውፅኢታዊ ስራሕ ንምስራሕ ቁልፊ ነገር ዝተስተኻኸለ ኣረኣእያ ምሓዝ እዩ። ኣረኣእያን ኣተሓሳስባን እንተይተለወጠ ዘላቕን ትኽክለኛን ለውጢ ምሕሳብ ኮንቱ ድኻም እዩ፡፡ ዝተስተኻኸለ ኣረኣእያ እንትንሕዝ ትኽክለኛ ራእይ ይህልወና ትኽክለኛ ሽቶታት እውን ንሕንፅፅ፡፡ ውፅኢታዊ ዝተባሃሉ ሜላታትን ስልትታትን ተኸቲልናውን ለውጢ ምምፃእ ንኽእል፡፡ ብተደጋጋሚ ሽቶታት ምዕዋት፣ ትልምታት ምፍፃም ከምኢውን ዝሓሰብናዮ ምውናን ዝኣብየና እቲ ፀገም ዘሎ ኣብ ውሽጥና ብምዃኑ ክነስተኻኽሎ ንኽእል ድማ ባዕልና እምበር ግዳማዊ ሓይሊ ኣይኮነን፡፡ ዝኾነይኹን ፀገም እንትፍጠር ንኻልእ ሰብ ወይ ኩነታት ተሓታቲ ካብ ምግባር (ንደገ ካብ ምንጣር)ንባዕልና ውሽጥና ናይ ምርኣይ ባህርን ልምድን ክነማዕብል ይግባእ። ብውልቅና ሓላፍነት ምውሳድ ክንለምድ ኣለና።

ካብ ዝተለመደ ዝተፈለየ ውፅኢት ክንረክብ ንደሊ እንተኾይና፣ ብኢንዳስትሪ፣ ብሳይንስን ቴክኖሎጅን ዝማዕበለት፣ ህዳሰኣ ዘበሰረት ሃገር ክንፈጥር ንደሊ እንተኾይና ብቐዳምነት ኩነታት ኣረኣእያናን ኣተሓሳስባናን ብመሰረቱ ክቕየር ኣለዎ ማለት እዩ። እዙይ ንኽፍጠር ድማ ሕድ ሕድና ካብቲ ዘለናሉ ህልዊ ኩነታት ብምንቃሕ ክንወፅእ  እንተኽኢልና ጥራሕ እዩ።ሕድ ሕድና ናብ ባዕልና ተመሊስና; ይነብር ድየ ዘለኹ? ከምዚ ድየ ክነብር ዘለኒ? ንምንታይ እየ ዝነብር ዘለኹ? ንምንታይ እየ እዚ ስራሕ ዝሰርሖ ዘለኹ? ከምዚ ድየ ክሰርሕ ዘለኒ? ንምንታይ እየ ተማሂረ? ብህይወት ምንባረይ ትርጉሙ እንታይ እዩ? ወዘተ እንዳበልና ንባዕልና ውሽጥና ብምሕታት፣ ደጋጊምና ብምፍታሽ  ትርጉምን ተግባርን ምንባር ፈሊና ፈሊጥና ምንባር እዩ ካብ ዓንኬል ምውፃእን መሰረት ለውጥን ምዕባለን።

ካብዚ ብተወሳኺ ወድሰብ ካብ ካልኦት እንስሳት ዝፍለየሉ ታሪኽ ንኽሰርሕ ብምፈጣሩ እዩ። ባዕሉ ግና ናብዛ መሬት ዝተልኣኸሉ ዕላማ ስሒቱ ከምመፍለስን ሓሰማን ንምብላዕ ከምዝተፈጠረ ብዛዕባ ባዕሉን ከብዱን እንዳሓሰበ ይነብር ኣሎ።ከምዚ እንተኾይኑ ኣብ መንጎ ምፍጣርካን ዘይምፍጣርካን ዘሎ ኣፈላላይ እንታይ እዩ? ሃገርካ ኢትዮጵያ ንስኻ ብምፍጣርካ እንታይ ተጠቒማ? ንስኻ እንተይተፈጠርካ ተትተርፍስ እንታይ ምጎደላ ነይሩ?  እዚ ከቢድ ሕቶ ንባዕልኻ ሓቲትካ ግቡእ ምላሽ ብምሃብ ናብ ትኽክለኛ መንነትካ ምምላስ እዩ ካብ ዓንኬል ምውፃእ ማለት።

ውራይናእዞም ኣብ ቅድሜና ተደቂናም ዝኔው ዝተሓላለኹ ማሕበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊን ፖለቲካውን ፀገማት ብዘላቕነት ንምፍታሕ ብዛዕባ ባዕልናን ዓለምን ሓዱሽ ኣረኣእያን ስጉምቲን ዘማዕብል መስርሕ ትራንስፎርሜሽን ምትግባር ከምዘድሊ ኣብ መፅሓፍካ ብስፍሓት ገሊፅካዮ ኣለኻ።ንኣብነት ከምድኽነት፣ ስእነት ሰናይምምሕዳር፣ ኣካብነት ክራይ ዝበሉ ዝተወሳሰቡ ፀገማት ከመይ ሙሉእ ብሙሉእ ክጠፍኡ ይኽእሉ? ብስሩኸ ሙሉእ ብሙሉእ ክጠፍኡ ይኽእሉ እዮም ኢልካዶ ትኣምን?

ጉዕሽ፦ብዛዕባ ድኽነት ሙሉእ ብሙሉእ ክጠፍእ ይኽእል ዶ ኣይኽእልን፤ ክራይ ኣካብነት  ሚኢቲ ብሚኢቲ ክነወግዶ ንኽእልዶ ኣይንኽእልን ወዘተ ዝብሉ ቅድሚ ምርኣይና እስቲ  ንዝተወሰነ ጊዜ ንድሕሪት ተመሊስና ብዛዕባ እዞም ዝስዕቡ ጉዳያት ንሕሰብ; ኣውሮፕላን ቅድሚ ምስርሐን ኣብ ሰማይ ምብራር ይካኣል እዩ ኢልካ ዝሕሳብ ዶ ይመስለካ? ቴለፎን ቅድሚ ምስርሑ ኣብዙይ ኮይንካ ኣብ ኣውሮፓ፣   ኣሜሪካ ምስ ዘሎ ሰብ ምውጋዕ፣ ሓሳብ ምልውዋጥ ይካኣል እዩ ኢልካ ዝሕሰብ ዶ ይመስለካ? ዓሰርተ ሰብ ኮይንካ፣ ሓሙሽተ ብረት ሒዝካ ኣብ ኣፍሪካ ብበዝሒ ሰራዊትን ዘመናዊ ወታሃደራዊ ዕጥቅን ተወዳዳራይ ዘይነበሮ ስርዓት ደርጊ ምድምሳስ ይካኣል እዩ ኢልካ ዝሕሰብ ዶ ይመስለካ?

ደቂ ሰባት ግና እዞም ኩሎም ይክኣሉ እዮም ኢሎም ሓሲቦም ብተግባር እውን ፈፂመምዎስ እዞም ርካቦታት እዚኣቶም ንዓለም ኣምበሽቢሾምዋ እዮም። ደቂ ሰባት ከምትኣምር ዝቑፀሩ ርካቦታት ወኒኖም እዮም፡፡ ኣብ ውሽጢ ከርስ ምድሪ ዘሎ ሃፍቲ ከውፅኡ ክኢሎም እዮም፡፡ ኣብ ውሽጢ ውቅያኖስ ዘሎ ምሽጥር ሪኦም እዮም፡፡ ኣብ ኣየር ብሰማይ  ሰማይ በሪሮም እዮም፡፡ ሓይሊ ስሕበት ተፃዊሮም ኣብ ልዕሊ  ወርሒ ዓሪፎም እዮም፡፡ ዝተፈላለዩ ሕማማትን ሓደጋ ተፈጥሮን ንምፅዋር ዘኽእል ስራሕቲ ምርምር ኣካይዶም እዮም፡፡ መነባብሮና ዘመናውን ስሉጥን ገይሮምልና እዮም፡፡ እዚ ሓዱሽ ዘመነ ፍልጠት ኣቦሓጎታትና ሓደ ነገር ንኽፈልጡ ዕድሚኦም ሙሉእ ዝወሰደሎም ንሕና ኣብ ውሽጢ ደቓይቕ ንምርካብ ኣኽኢሉና እዩ፡፡ ካብ ክሳዶም ንታሕቲ ሙሉእ ብሙሉአ ዘይሰርሕ ኣካል ሒዞም ብኣስናኖም ብዙሓት መፃሕፍቲ  ፅሒፎም እዮም፤ ብዙሓት ጥዑማት ዜማታት ኣበርኪቶም እዮም፤ ጠቕሊሎም ኢድን እግርን ዘየብሎም ፍሉጣት ፊልም ኣክተራት፣ ተፃወቲ ፒያኖ፣ ሞቲቬሽናል መሰልጠንቲ ዓለምና ኮይኖም እዮም።

ኣብ ሰማይ ምብራር ቅድሚ ምጅማሩ ኣብ ሰማይ ሰማይ ከምንስሪ ምብራር ይካል እዩ ኢሎም ሓሲቦም በሪሮምስ  ብዛዕባ ድኽነት ምጥፋእን ዘይምጥፋእን ከመይ ገይሩ ኣጀንዳ ይኸውን።  ዓሰርተ ሰብ ኮይኖም ሓሙሽተ ብረት ሒዞም ንደርጊ ምድምሳስ ይካኣል እዩ ኢሎም ብፅኑዕ ኣሚኖም፣ ብተግባር ደምሲሶም ኣብዛ ሃገር ብርሃን ሰላም፣  ዲሞክራሲን ልምዓትን ወሊዖምስ ብዛዕባ ክራይ ኣካብነት፣ ብዛዕባ ስእነት ሰናይምምሕዳር ሙሉእ ብሙሉእ ምውጋድን ዘይምውጋድን ከመይ ገይሩ ኣጀንዳ ይኸውን። ክጠፍእ ይኽእል እዩ ኢልካ እንተሓሲብካ ክጠፍእ ይኽእል እዩ፤ ሙሉእ ብሙሉእ ክጠፍእ ኣይኽእልን ኢልካ እንተሓሲብካ ክጠፍእ ኣይኽእልን።ስለዚ ይካኣል እዩ ኢልካ እንተሓሲብካ ዘይካኣል ነገር የለን።ደቂ ሰባት ድማ ዝሓሰብዎ እዮም ዝኾኑ፣ ዝረኽቡ። ኣፍናኳ ዝኽፈት ኣብ ኢድና ብዝሓዝናዮ መጠን ኩላሶ ልክዕ እዩ።ኣይካኣልን ዝብል ቃልን ኣተሓሳስባን ካብ መዝገበ ኣእምሮኻ ክትቀርፎ ኣለካ።

ክኸውን ይኽእል እዩ ዝብል ሓሳብን ዘረባን ሓደ ነገር ክፍትፍት ኣቢሉ ኣብዛ ሕዚ ሰዓት ካብ ንሓሳባ ቁንፅልቲ ሓሳብ ብዝልዓለ ብርኪ ናብ ዝተፈላለዩን ብዙሕ መማረፂ ናብ ዘለዎምን መንገዲታት ይመርሓና። ክኸውን ይኽእል እዩ ዝብል ኣተሓሳባን ዝርርብን ኣብ ውሽጢ ንዛረቦም ማዕቐፋት ቋንቋ ዝፍጠር እንትኸውን ኣብ ኣእምሮን ልብን ደቂ ሰባት ቅርፂ ብምሓዝ ዓላማና እንግንዘበሉ እዩ። ንኣብነት ስእነት ሰናይ ምምሕዳርን  ኣተሓሳስባን ተግባርን ኣካብነት ክራይን መፍትሒ ዘየብሎምን ዘይተርፉን ፀገም ማሕበረሰብ እዮም እንተይልና ብምኽንያት እዚ ሕሳቦ ሰባት ኣተሓሳስበኦምን ባህሪኦምን በዚ ዝተቓነየ ይኸውን። ብኻልእ ኣገላልፃ ድማ ፀገም ሰናይ ምምሕዳርን ኣተሓሳስባን ተግባርን ኣካብነት ክራይን ሚኢቲ ብሚኢቲ ምጥፋእ ይካኣል እዩ ብምባል መማረፂታት እንተቐሚጥና ተግባርን ምንቅስቓስን ደቂ ሰባት ኣብ ትሕቲ እዚ ሕሳቦ ይውዕልን ፀገማት ሰናይ ምምሕዳርን ኣተሓሳስባን ተግባርን ኣካብነት ክራይን ንምፍታሕ እውን ይካኣል ማለት እዩ።

ቅድም ክብል ከምዝገለፅኩዎ ወድሰብ ካብ ካልኦት እንስሳት ዝፍለ ረቂቕ ዝኾነ ዝሓስብ ኣእምሮ ስለዘለዎ በዚ ኣቢሉ ዘልኣለማውን ህያውን ዝኾነ ታሪኽ ሰሪሑ ስለዝሓልፍ እዩ፡፡ ወድሰብ ኣዕርዮም ኣፀገምቲ ዝብሃሉ ፀገማት ተፃዊሩ ንተፈጥሮ ኣብ ትሕቲ ቁፅፅሩ ገይሩ ስለ ዝመርሕ እዩ፡፡ ዓለምና ዘለውዋ ማሕበራውን ኢኮኖሚያውን ፀገማት ዘቃልሉላ ሓደሽቲ ውፅኢት ምርምራትን ርካቦታትን ኣበርኪቱ ስለዝሓልፍ እዩ፡፡ ልዕሊ ኩሎም ፍጥረታት ዓለም ዝገብሮ ብልሓትን ፍልጠትን ስለዝወነነ እዩ፡፡ ደቂ ሰባት ንዝተፈጠርናሉ ዝኾነ ይኹን ክስተት ናይ ምቕያር መሰል ዘለና ኮይና ጥራሕ ኢና ዘይተፈጠርና እምበር ኣብ መፃኢ ህይወትና ዘገጥሙና ኩሎም ብድሆታትን ፀገማትን ብፅንዓት ተቓሊስና ምቕያር ግና ንኽእል ኢና።ስለዚ ንዝኾነ ይኹን ነገር ክገብሮ እየ፣ ይኽእሎ እየ፣ ክሰርሖ እየ፣ ክዕወት እየ፣ ክሳኽዐለይ እዩ፣ ዓቕሚ ኣለኒ ወዘተ ዝብሉ ኣተሓሳስባታት እንተተላቢስና፤ ሃናፃይ ጎኒ ነገራትን  ፅቡቕ ምስልን  ምርኣይ እንተኽኢልና ዘይንሰርሖ ነገር፣ ክንኮኖ ዘይንኽእል ነገር፣  ክንቅይሮ ዘይንኽእል ነገር የለን ።

ኣካብነት ክራይ  ካብ ሱር መሰረቱ ንምጥፋእ  ሕድ ሕድ ኣመራርሓ፣ ዜጋ፣ ኣባል ማሕበረሰብ ኣተሓሳስባ ክራይ ኣካብነት ፀረ ልምዓት፣ ፀረ ሃገር፣ ሃገር ዘጥፍእ፣ ሃገር ዘዕኑ፣ ሃገር ዝበልዕ፣ ሃገር ዝብትን ጉሒላ ዝብኢ ብሄራዊ ፀላኢ  ምዃኑ ፈሊጡ ከይፅየቕ ካብዚ ንምርሓቕ ኣነ ብውልቀይ እንታይ ክገብር ኣለኒ እንዳበለ ኩሉ ጊዜ ውሽጡ ክርኢ፤ ዓርሰ ቃልሲ ክገብር፣ ዓርሱ ክሓትት፣ ንነብሱ ክፍትሽን ናይ ኣረኣእያ ለውጢ ከምፅእን እንተኽኢሉ ንክራይ ኣካብነት ዝፅየፍ ባይታን ማሕበረሰብን ተፈጢሩ  ኣሎ ማለት እዩ፤ ኣተሓሳስባን ተግባርን ክራይ ኣካብነት ሙሉእ ብሙሉእ ይጠፍእ ማለት እዩ። ፍትሒ ምጉዳል ሓደ ፀገም ሰናይምምሕዳር እዩ። ንሕብረተሰብ ዘይተጓደለ ፍትሒ ምሃብ ድማ ይካል እዩ።ካብ መጀመርትኡ ንሕብረተሰብ ዘይተጓደለ ፍትሒ ክህብ ኣለኒ ኢሉ ብቕንዕና ንሕብረተሰብ ንምግልጋል ዝወሰነ ኣመራርሓን ባዓል ሞያን እንተተፈጢሩ ስእነት ሰናይምምሕዳር ይጠፍእ ማለት እዩ። ድኽነት፣ ድሕረትን ድንቁርናን ስብእናኻ ዘዋርድ፣ ትሕቲ ሰብ ዝገብር፣ ቀንዲ ብሄራዊ ፀላኢና እዩ ኢሉ ዝኣመነ፣ ለይትን ቀትርን ብተግባር ዝቃለስ ህዝባዊ ማዕበል ብምፍጣር ንሓንሳብን ንሓዋሩን ድኽነት ካብ ሃገርና ምውጋድ ንኽእል ኢና።

 

ውራይናእዛ ( “ኣመራርሓ ትራንስፎርሜሽን” ) መፅሓፍካ ክሳብ ሕዚ ተነባብነታ ከመይ ትግምግሞ?  

ጉዕሽ፦ቅድሚ ሕዚ ብርክት ዝበሉ መፃሕፍቲ ተሸይጦም እዮም። ብዙሓት ገዚኦም ዘንበብዋ ሰባት እውን ብኣካል፣ ብስልኪን ብኢመይልን ሓሳቦምን ሪኢቶኦምን ገሊፆምለይ እዮም። ክሳብ ሕዚ ኣንቢቦም ሪኢቶኦም ካብ ዝገለፁለይ ትሕዝቶኣን ኣቀራርባኣን ከምኡውን እዋናውነታ ኣዝዮም ከምዝፈተውዋ እዮም። ኣብዚ ዓውዲ ቅድሚ ሕዚ ካብ ዝተፅሓፉ ብዓይነታ ፍልይ ዝበለት ከምዝኾነት እውን እዮም ዝገልፁለይ። ክሳብ ሕዚ ብኣሉታ ዝተወሃበኒ ሪኢቶ ብዛዕባ ፅሬት ሕትመታ ዝምልከት እዩ። ፅሬት ሕትመታ ነቲ ትሕዝቶኣ ከምዘይምጥን እዮም ዝነግሩኒ። ኣብ ቀፃሊ ትኹረት ካብ ዝገብረሎም ዋኒናት እውን ፅሬት ሕትመት ዝምልከት እዩ።

ውራይናንቐፃሊኸ ብኻልእ ትሕዝቶ ካልእ መፅሓፍ ንኽትፅሕፍ ሓሳብ ኣለካ ዶ?

ጉዕሽ፦ክሳብ ሕዚ እኳ ሓሳብ የብለይን። ይኹንእምበር ኣብ እዋን ስነስርዓት ምርቓት እታ መፅሓፍ ላዕለዎት ምሁራን ዩኒቨርሲቲ መቐለን ካልኦት ዘንበብዋ ምሁራንን ኣብ ቀፃሊ ሕታም ትኹረት ክገብረሎምን ከካትቶምን ዘለኒ ኢሎም ዝሓበርዎም፤ ኣነ ባዕለይ እውን ዘንበብኩዎም ሓደሽቲ ዛዕባታት ብምክታት ሕድ ሕድ ዝነበሩ ምዕራፋት ብሓደሽቲ ትሕዝቶታት፣ ዛዕባታት፣ መግለፂታትን ኣብነታትን  ማዕቢሎም፤ ኣብታ ሕታም ትግርኛ ዘይነበረ ሓዱሽ ምዕራፍ እውን ኣካቲታ ብቋንቋ ኣምሓርኛ ተተርጒማ  ኣብዚ ዓውደ ትምህርቲ ሰፊሕ ተሞኩሮ ብዘለዎም ላዕለዎት ምሁራን ተገምጊማ  ንሕትመት  ተዳልያ ኣላ። ምናልባት ኣድላይነታ ተራእዩ ድጋፍ እንተተገይሩላ ብዙሓት ሓደሽቲ ዛዕባታት፣ ትሕዝቶታት፣ ትንታነታት፣ ጭቡጥ ተሞኩሮታትን ከምኡውን ሓዱሽ ምዕራፍን  ሒዛ ማዕቢላን ዳቢራን ኣብ 2011 ዓ/ም ቀዳማይ ፍርቂ ዓመት ብቋንቋ ኣምሓርኛ ተሓቲማ ናብ ኩለን ክልላት ከተማታት ሃገርና ክትባፃሕ እያ ኢለ ተስፋ ይገብር።

እታ ብትግርኛ ተሓቲማ ኣብ ዕዳጋ ዘላ ትኹን ኣብ ከይዲ ብኣምሓርኛ ትዳሎ ዘላ መፅሓፍ ቀንዲ ዕላምአን ነዚ ሓዱሽ ሳይንስ ኣመራርሓ “ኣመራርሓ ትራንስፎርሜሽን ለውጢ”  ምስራፅ  እዩ፤ ክልቲአን ብመፅናዕቲ ተደጊፈን  ኣብ ምቕራብ ይተርፈን እዩ። ድሕሪ እዛ ኣምሓርኛ ሕታም እውን እንተኾነ ኣነ እንታይ እየ ዝሓስብ ዕምቆትን ስፍሓትን ብዘለዎ መፅናዕቲ ኣደጊፈ ንኸዳልዋ እየ።

ውራይና፦ ኣብ መወዳእታ ክተመሓላልፎ ትደሊ መልእኽቲ እንተሃልዩካ ዕድል ክህበካ፤

 

ጉዕሽ፦ ኣብ መወዳእታ ክብሎ ዝደሊ ኣብዚ ዘለናሉ መዋእል ቀንዲ ርእሲ ዛዕባ ትካላዊ ኣመራርሓ እንዳኾነ ዝኸይድ ዘሎ ዕውትነት ኣመራርሓ ለውጢ ምርግጋፅ እዩ። ለውጢ ኩሉ ጊዜን ኣብ ኩሉ ቦታን ስለዝኽሰትን ከይዲ፣ ቅልጣፈን ውስብስብነትን ለውጢ እንዳሓየለ ብምኻዱን መፃኢ ኩነታት ሓደ ትካል ዝውሰን ብዕውትነት ኣመራርሓ ለውጢ እዩ። ስለዝኾነ ብኣመራርሓ ለውጢ ብቑዕ ኮይንካ ምርካብ ኣዝዩ ወሳኒ ዕማም ኣመራርሓ እዚ ዘመን እዩ።

ብፍላይ ኣብ ዝሓለፉ ዒስራ ዓመታት ብምኽንያት ቴክኖሎጂን ለውጢ ኩነታት ዕዳጋ ዘስዕቡ ካልኦት ወሰንቲ ጉዳያትን መልክዕን ባህርን ለውጢ ብዝልዓለ ናህሪ ተቐይሩ እዩ። ነዙ ሓዱሽ መልክዕን ባህርን ዘለዎ ብዝልዓለ ናህሪ ዝለዋወጥን ዝተወሳሰበን ድሌት ሕብረተሰብ ንምምላእ ኣዝዩ ፈታንን ከቢድን ብምዃኑ ጠለብ ብቕዓት ኣመራርሓ ለውጢ ብኡ ልክዕ ክውስኽ ክኢሉ እዩ። ይኹንእምበር ኣመራርሓና ክሳብ ሕዚ ንዝተመዝገቡ ለውጥታት መሪሑ ናብዚ ብርኪ እዚ ምብቅዑ ከምዘሎ ኮይኑ በብጊዜኡ እናተፈጠሩ ንዘለዉ ዓለምለኻዊ፣ ኣህጉራውን ሃገራውን ለውጥታት ከከም ኣመፃፅኦኦም ኣብ ምትእንጋድ ይኹን ምስቲ ዕብየት ተኣሳሲሩ ዝልዓል ቀፃሊ ሕቶ ልምዓትን ዲሞክራሲን ብቑዕን ስሉጥን መልሲ ብምሃብ ናብ ዝልዓለ ለውጥን ውፅኢትን ንምስግጋር ዘኽእል ውሱንነት ዓቕምን ትሑት መንፈስ መገልገላይነት ህዝብን እንዳተርኣዮ  ብምምፅኡ ኣብ ቅድሜና ካብ ዝተደቀኑ ማሕበራዊ፣ ቁጠባውን ፖለቲካውን ፀገማት ንምልቓቕ ከቢድ ፈተና እንዳጋጠመና ይርከብ ።

ኣብዙ ሕዚ እዋን ከምሃገር ይኹን ከምክልል ዝልዓለ  ጠለብ ብቕዓት ኣመራርሓ ለውጢ ዘድልየሉ እዋን ኢና ንርከብ። ስለዝኾነ  ነዚ ሓዱሽ መልክዕን ባህርን ዘለዎ ተለዋወጣይን ዝተወሳሰበን ፀገም ሕብረተሰብ ብዘላቕነት ንምፍታሕ ተደላዪ ለውጢ ዘሰጉም፤ ምስ እዋናዊ ዓለማዊ ኩነታት ሓቢሩ ክስጉም ዝኽእል፤ ስሉጥ ማሕበራውን ቁጠባውን መዋቕራዊ ለውጢ ዘረጋግፅ፤ ትራንስፎርም ዘግብር ኣካይዳን ኣንፈትን ተኸቲሉ ንማሕበረሰብ ናብ ዘየቋርፅ ለውጥን ምዕባለን ዝመርሕ ኣመራርሓ  ከምኡውን ለውጢ ብቐፃልነት ዘተኣናግድን ንፈጠራ ዝዕድምን ትካልን ዝልዓለ ሞያዊ ብቕዓት ዘለዎ ተወዳዳራይ ባዓል ሞያን ምፍጣር ናይ ሞትን ሕውየትን ጉዳይ ገይርና ብምውሳድ ዝልዓለ ርብርብ ክንገብር ይግባእ። ነዚ ድማ መስርሕ ኣመራርሓ ትራንስፎርሜሽን ለውጢ ኣብ ኩሉ ብርኪን ዓውደ ስራሕን ምትግባር መማረፂ ዘየብሉ ጉዳይ ተገይሩ ክውሰድ ይግባእ።

ኣመራርሓ ትራንስፎርሜሽን ለውጢ ውልቃዊ ህይወትና፣ ቤተሰብና፣ ከባቢና፣ እንመርሖ ትካልን ሃገርናን ሕዚ ካብ ዘለናሉ ኩነታት ናብቲ ንደልዮ ዝሓሸ ብርኪን ኩነታትን ኣብ ዝሓፀረ እዋን ንምብፃሕ ዝጠቅም ዘመናዊ ጥበብ ብምዄኑ ነዚ ስሉጥ፣ ውፅኢታውን ዘላቕን ለውጢ ዘረጋግፅ ጥበብ ኣመራርሓ  ዘድሊ ትኹረት ንምሃብን ዝግባእ ተግባራዊ ምንቅስቓስ ንምግባርን ትኽክለኛ ትርጉም፣ ትሕዝቶ፣ ባህርያት ከምኡውን ዝጠልቦ ኣረኣእያ፣ ኣተሓሳስባ፣ ፍልጠት፣ ክእለት፣ ስልቲ፣ ኣካይዳን ኣሰራርሓን ኣብ ኩሉ ብርኪ ኣመራርሓን ዓውደ ስራሕቲን ዝርከቡ ኢትዮጵያውያን ብዝግባእ ምስራፅ የድሊ፡፡ እዚ ስልቲ ኣመራርሓ ስሉጥ ልምዓት ጥራሕ እንተይኮነስ ዝልዓለ ዲሞክራሲያዊ ሃዋህው ንምስፋን ዘይትካእ ሚና ኣለዎ። ተዋረድ ሰንሰለታዊ ምትእስሳር ዘይኮነስ ናይ ልኡኽ፣ ክብርታት፣ ራእይ፣ ስትራቴጂን ሸቶታትን ምትእስሳር ስለዝጠልብ።

እዙ ኩሉ ዝብሎ ዘለኹ ቅድም ኢለ ዝገለፅኩዎ እቱ ሳይንስ ዝብሎ ክልሰ ሓሳብ (theory) ጥራሕ ዘይኮነስ ብተግባር ኣብ ዝልዓለ ጠርዚ ምዕባለ ዝርከባ ሃገራት ተኸቲለን ዝዓበያሉ መንገዲ ምዄኑ፤ ሕዚ እውን መብዛሕትአን ሃገራትን ትካላትን ዓለምና ስሉጥን ኩለመዳይን ምዕባለ ንምርግጋፅ ብስፍሓት ዝጥቀማሉ ዘለዋ ስልቲ ኣመራርሓ እዩ። ኣነውን ኣብዚ መዳይ ናይ ባዕለይ ግደ ንኸበርክት ንመንግስታዊ ይኹን ዘይመንግስታዊ ትካላት ኣብ ጭቡጥ ተሞኩሮ ዝተደረኹ ብተግባር ዝተደገፉ ስልጠናታት ከዳሉ ይኽእል እየ።

Check Also

ውራይና መበል 57 ሕታም pdf ሙሉእ

ውራይና መበል 57 ሕታም pdf ሙሉእ wurayna text 57

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *