Home / ማሕበራዊ / ሓለዋ ሕድሪ ታሪክ እንታይ ንግበር?

ሓለዋ ሕድሪ ታሪክ እንታይ ንግበር?

ሓለዋ ሕድሪ ታሪክ እቲ መንነቱ ካበይ ከምዝጅምርን ከመይ ከምዝተሃነፀን ዝግደስ ዜጋ ነቶም ብወለዱ ዝተሰርሑ ቅያታትን ሰብ ታሪኽ ዝኾኑ ሕሉፋት ንክዝክርን ንክፈልጥን፣ ታሪኮም ካብ ወላዲ ናብ ውሉድ ብሕልፍ፣ ዝወረሶም ቅስታት ንከናኸን፣ ክሕልው፣ ኣጉሊሁ ናብ ወለዶ ከመሓላልፍ ንምዕባለ ወዲሰብ ዘበርክቶ ብፅሒት ከምዝፍለጥ ክገብርን፣ እቲ ዝነብረሉ ከባቢ ብዘይብርሰትን ብኽነትን አማዕቢሉ ክውርስ፣ ክፃሓፈሉን ክፍለጥን ኣብ ምግባር ዝህልዎ ተራ ዘመልክት እዩ።

ስለዚ መፅናዕቲ ታሪኽ ከባቢና ብዝተማልኣ መንገዲ ተፈሊጡ ህብኡ ክብሪ ክረክብ ምግባር ኩሎም ግዱሳት ሰባት ዝህንጠውሉን ድቃስ ስኢኖም ዝሓስብዎን ጉዳይ እዩ። እዚ ምግባር ማለት ከምቲ ንሓደ ሓደ ገርህታት ሰባት ዝመስሎም ብዛዕባ ነበረ ያ ነበረ ውይ ፅውፅዋይ ምውጋዕ ማለት ኣትኮነን እንዳዝሓለን እንዳሃሰሰን ድኣ ይኸይድ ኣሎ’ምበር ካብ “Tom and Jerry” ብዝበለፀ እቲ ናትና “ነበረ ያ ነበረ ምቁር ነይሩ። ንፉዕን መስተውዓልን በዓል ሞያ ተረኺቡ እንተዝፅፅረልና ነይሩ ድማ እተን ናይ ሎሚ እናሓጎታት ስኣን ፍልጦ ወይ ስኣን ኣራኽቦ ክነግራና ዘይከኣላ “ኣንበሳን ዋዓግን፣ ነብሪን ጤልን ወይ ኣድግን ዝብእን “ዝበሃሉ ዝነበሩ ፅውፅዋያት ብመልክዕ ኣኒሜሽን ብመስኮት ቴሌቪዥን ከሕልፈልና ምኻኣለ። እዚ ክግበር ከምዝኽእልእቶም ፅውፅዋይ ኣፍሪካ ወሲዶም ተራእዩ ዘይምነው ፊልሚ “ሲምባን ሞፋሳን። ዝሰርሑ ጥበበኛታት ፈረንጂ ተጣቢቦም ሰሪሖም ኣርእዮምና እዮም።

ኣርቲስት በዓል ጭራ ኣይተ ፅጋቡ “እኒሀ ጎጎየ” ኢሉ ክደርፍ እንተሎ ነቶም ዘይረስዕዎ ክኾኑ ዝኽእሉ ገጠረቶት’ምበር እቶም ከተማኛታት ደቅናስ እንተስ ዝብላዕ ክኸውን ወይ ዝቐትል ዝፈልጥዎ ኣይመስለንን። ኮይኑ ግን ነቲ ጎጎ ሽኮር ወሲኽካን ፎኾኽ መበሊ ኣእቲኻን እንተዝስራሕ ካብቲ “ኬክ” እንብሎ ዘለና ዘየፅግብ ኣሰር እኽሊ ኣይምሓመቐን ዝነብር።

ብዝስተይ’ውን እነተኾነ እቲ ኣሻሓት ዓመታት ምሳና ፎቆዶ ህድሞን ኣጉዶታትን ዝኸረመ ስዋ ናብ ገጠር ክሃድም እንተሎ “ዓለም በቃ” ተባሂሉ ዝተፈረዶ ሜስ ድማ እንዳተሸለገ ይመውት ኣሎ። ናትና ስለዝኾኑ ንዓና ዝሓስብ ኬሚስትን ኢንጅነርን ተሳኢኑ ኣበይ ደረጃ ፋብሪካ ስለዘየብፅሓናዮ እቶም ዝተምሃሩ ዝበሃሉ ኣብ ምስሳን ቢራን ዊስኪን ተፀሚዶም ኣለው እንተበልና ንኩሎም ግዳ ኣየጠቓልልን’ምበርሓቂ’ዩ።

ክዳውነትና ናይ ፈረንጂ ካብ ዝመስል ዓመታት ኣቑፂሩ እዩ። እንኳዕ ግዳ ፍጥረት ሕብርና ከምኣቶም ፀዓዱ ዘይመሰልና’ምበር ከም ክዳንናን ሳእንናን እንተዝኸውን ነይሩስ ጠፊእና ናብ ዓዶም እንትንስደድ ኩርንኩሪት እንዳኣሰሩ ዳርና ኣይመርኣዮናን ወይ “ንዓኹም ዝኸውን ስራሕ የለን” ኣይምበሉናን። ውፃእ መዓት ኮይኖም ኣብቲ ሰገር ባሕሪ እግሮም ንዘርገፁ ሰባት ንሕግዝ ኣላና ዝብሉ ዘለውታ ሰባት ግን “ካብ ልቦም” ነቶም መከረኛታት ሓዚኖም ገይሮምዎ እንተኾይኖም ኣብ ሰማይ ዋግኦም ይርከቡ። እቲ ሮቦት በፂሑ ዘየርከበሎም ኮይኑ እዩ ኢሎም ዝሓምዩ ናትናን ናታቶምን ሰባት ክትሰምዕ እንተለኻ ግን “ጠርጥር” ዝበሃል ዘረባ’ውን ይብለካ።

ከምዚ ከመዚ እንዳበለ ንሕና ናይ እማትና ምለለይ ምንነት እንዳተላበስካ እቲ ንዓና እኒ ኩስቶ ዘብለና መነነት ድማ እንዳጠፍኣ ይኸይድ አሎ።

ነበረ ያ ነበረ ዝበሃል ወግዕታትና፣ ቅያናን መህነፂ መንነትናን ምስቶም ናይ ፈጠርቱ ወለድና ሽክና ርእስን መዛረቢ ኣፎምን ሙሉእ ብሙሉእ ናብ መቓብር ወሪዱ ከይኸውን ዘይሰግእ ሰብ እቲ ዘይፈልጦን ቲረፋኒ ወይድማ ደቀይ ተሪፋዎም ኢሉ ዘይሓስብ ጥራሕ’ዩ ክኸውን።

መንነትካ ማለት ንስኻ መን መንዝኾንካ ዝገልፀካ ማለት እንተኾይኑ እቲ ብዙሕ ናይ መነነትና መግለፂ ክተርፍ ወይ ክርሳዕ እንተሎ ሓዱሽ መንነት ንሕዝ ኣላና ማለት ክኸውን እዩ። እቶም ዘይህከዮም ዓብለልቲ ግብ ፍትው ፅልኡ “ናተይ ናቱ ዝበሃል መነነት ተሪፉ እዩ። ሕዚ ሓዱሽ ግሎባል መንመት’ዩ ዝፈጥር ዘሎ’ሞ ኣይትጨነቑ። እዮም ዝብሉና ዘለው።

ብፍርሒ ዝተዋሕጠን ዓቕሉ ዝፀበቦን ክዓ “በይናስ ንድሕሪት ገዲፍኩምና ኣይትኺዱ’ምበር ነታ ዝተበላሓትኩሙላ ጥበብ ጌርኩም ናብቲ መንገድኹም ተማልኡና።” ብምባል ኢዱ ንዓቀብ ገይሩ ፋሕጠርጠር ኣይተዋፀአንን ኢሉ እዩ።

ዘይተረደኦ ክህሉ ይኽእል ከመይ ከምእትነብር ማለት ንህይወት ምቕናይ ጥራሕ’ዩ። ከም ባዕልኻ ይኹን ከም ባዕሎም ኮይንካ ብዛዕባ ንቕድሚት መንባር እምበር ትማሊ’ማ ትማሊ ሓሊፉ’ዩ ዘገድስ ኣይኮነን እዩ ዝብል ሠ። እዚ ክነብር በሃሊ ከም እኒ ኣብርሃምን ከም እኒ ማቱሳላን ጠቓ ሓደ ሽሕ ዓመት ብዛዕባ ምንባርን በዛዕባ ባዕሉን ምሕሳብ እንተዘይኮይኑ ዝሓለፉን ዝመፁን ዝበሃል ውራይ ምቁልላፍ ትውልዲ ኣይሓሰቡን።

ስለዚ ሓለዋ ሕድሪ ታሪክ ነቲ “ትማሊ፣ ሎሚን ፅባሕነ “ ዝንተሞሳታዊ ውህደት ኣለወን ኢሉ ዝጭነቕን ዝሓስብን’ምበር ነቲ “ዝኾነ ኮይኑ ኣብ መንገድኹም ተማልኡና” ዝብል ወይ ድማ ነቲ “ኣነ እንተሃልየ ኩሉ ዳርጋ ዘሎ”ኢሉ ዝሓልም ኣይኮነን።

ስለዚ ሓለዋ ሕድሪ ታሪክ የጨንቕ፣ የሕስብን ውራየይ እዩ ኢሉ ዝሓስብ ሰብ እዩ እዚ ናይ ሎሚ ኣጀንዳ ተቐሪቡሉ ዘሎ።

ንምንታይ ብዛዕባ ሓለዋ ሕድሪ ታሪክ ክንጭነቕ አለና ዝብል ሕቶ ኣብዚ ክነልዕል እንተለና ንምዠኽኻር ክኸውን ዝኽእል ሒደት መለበምታ ክንፀርሕ።

1) “who are yoy? ይብሉ እቶም ፍልስፍና ዘምህሩ ሰባት ምሁሮኦም ክጅምሩ እንተለው። ብግእዝ’ውን መኑ ኣንታ? ተባሂሉ ይጥቀስ’ዩ። ንኣብነት’ውን “መኑ ኣንታ ትቤ ኣክሱም?” ዝብል መፅሓፍ ኣሎ። እቲ ዋና ቁምነገር “መን ምዃንካ ንምፍላጥ እትኽእል እቲ ዝመፃእኻዮ መንገዲ ትፈልጥ እንተኾይንካ ኢኻ ካበይ ከምዝመፃእኻ እንድሕር ዘይትፈልጥ ናበይ ከምእትኸይድ’ውን ኣይክትፈልጥን።

2) ብዘይ እቲ ናይ ቀደም ፍልጠት ሎሚ ሓዱሽ ሰብ ሰሚዕዋን ርእይዋን ዘይፈልጥ ፍልጠት የለን።ፍልጠት ከም ጊዜ ብዘይምቁራፅ ንቕድሚት እዩ ዝግስግስ። ከምቲ ጊዜ ካብ ትማሊ ናብ ሎሚ እንዳበለ ዝኸይድ ፍልጠት’ውን ኣብ ናይ ትሚሉ ምሁሮን ኣእምሮን ተመስሪቱ’ዩ ንቕድሚት ዝሳለይ ታሪክና ከይፈለጥና ታሪክ ኣይንሰርሕን ታሪክ ዘይብሉ ቁምነገር ኣይብሉን ታሪክ ዘይብሉ ኣይፍለጥን። ስለዚ ሰብ ታሪክ ስለዝኾንና’ዩ ሕድርና ዝኽብደናን ድቃስ ዝኸልኣናን። ወላዲ ዘይብሉ ፍጡር ክበሃል እንተሀዘይኮይኑ ውሉድ ኣይበሃልን።

3) ታሪክና ካብ ናይ ካለኦት ይበልፅ ኢልና ኣይንጃሃርን። ካብ ናይ ካልኦት ይሓምቕ ኢልና’ውን ኣይንሓፍርን።ንዓና ግን ታሪክና ካብ ናይ ካልኦት ታሪክ ይበልፀና።ካብ ናይ ዘይንፈልጦም  ሰባት ታሪክ ናይ እንፈልጦም ሰባት ታሪክ ክንሃርፍ ባህርያዊ እዩ። ኣብቶም ዘይንፈልጦም የለናን። ንሕና በቶም እንፈልጦም ኢና እንፍለጥ ዘይናትና ኣይናትናን ከምዝበሃል። ስለዚ ብዛዕባ ናትና ባልዕና ኢና ክንጭነቕን ክንሓስብን ግባእ። ኩሉ ነናቱ እንተኣፀቢቑ’ዩ ዓለም ፅብቕቲ እትኸውን። ከምቲ ካልኦት ነቲ ናትና ከርስሑልና ዘይንፈቅድ ንሕና’ውን ናይ ካልኦት ክነመራስሕ ኣይድልየትናን።

4) ደቅና ንዓና ክመስሉ ንደልይ ከምቲ ንሕና ንኣቦታትና ንመስል ኢና እንኾርዕ ደቅና’ውን በቲ ናትና መንነት እዮም ዝኾርዑ ደቅና ኮነ ንዓና ክመስሉ ንደልይ። ገሊኡ ሕብሮምን ኣካሎምን ከምዚ ከማና ኮይኖም ውሽጦም ከም ካልኦት ክመስሉ ይደሊ ይኸውን’ዩ። እቲ ምርጫ ናይ ውልቀሰባት ጉዳይ ኮይኑ ህዝቢ ግን “ምፅኣተ ኣለም። እንተዘይመፂኡ ነፂፉ ኣይውዳእን። እቲ ነፂፉ ዘይውዳእ ምስ ዓለም ምትሕውዋስ ዘድልዩ እንተኾይኑ ድማ እቲ ኣቦታቱ ምስ ካልኦት ዝመሃዙዎ ሒዙ እንተዘይተሓዋዊሱ ጥራሑ ኮይኑ ከምዝምላእ ሽክና እዩ ክኸውን። ነቶም ሱር መሰረቱ ዝኾኑ ሰባት ዘኸውን ምስጋና ኣይብሉን።

ናብ ትግራይ ክንምለስ

ትግራይ ካብ ብዙሓት ኣሻሓት ዓመታት ዝጅምር ታሪክ ኣለዋ። ካብ ምዕራበ ጀሚረካ ብማእኸላይ፣ ብምብራቕ፣ ብደቡባዊ፣ ምብራቕን ደቡብን ጥንታዊ ኳዕቲ ዘይተኻየደሉ ስፍራ ኣይርከብን፣

  • ሽረ ማይ ኣድረሻ
  • ኣከሱም ይሓ ስባዕት መዝብርሕንዛት
  • ዓዲግራት ጎሎመኻዳ
  • ኣፅቢ
  • ውቕሮ
  • ኵሓ
  • ኮረም

ናይዚ መርትዖ እዩ። ናይዚ ዝርዝር ምቕራብ ብጊዜ ይኹን ብዓቕሚ ከቢድ እዩ። በዚ ጥንታዊ ዘበን ሰባት ነይሮም’ዪም። ገሊኦም ከምሕልሚ ብሽም ጥራሕ’ዮም ዝፍለጡ። ቅዱስ ያሬድ ካሳብ ሎሚ ኣሎ። ታሪክ ዝጭወይ እንተዘይኮይኑ ብስራሕቱን ብታሪኩን ናይዚ ከባቢ’ዚ ተወላዲ’ዩ። ወረ ብዙሓት ንጉሳት ነይሮም ።

ብድሕሪኡ ማእኸላይ ዝበሃል ታሪክ ትግራይ ካብቲ ጥንታዊ ንላዕሊ ዘይፍለጠሉ ዘበን ነይሩ። ዳርጋ ነበረ’ያ ነበር እዩ። ይግራይ መኺና ከይትራኣይ ምእንቲ ጊሎሆም ዝወፁ ከምኒ ኣባ እስጢፋኖስ፣ ፈላስፋ ዘርኣያእቆብ፣ ንቡረእስ ይስሃቅ ዝበሉ ሊቀውንቲ ዕዙዝ ታሪኮምን ኣስተዋፅኦምን ገዲፎም። ፎቆዶ ዘይዛርይ ኵናታት ዝተዋግኡ ሓያላት’ውን ኣብዚ ድምሪ’ዚኣ በቝሎም ነይሮም። ክቡር ኒሕን ባህልን ኣውሪሶምና ሓሊፎም።

ካብ አላጀን ሰቖጣን ንሰሜን ካብ ባሕሪ ገፅ ናብ ምዕራብ ከምኡ’ውን ካብ ምዕራብ ምብራቕ እግሪ ፀላኢ ወስ ኢሉ ከይኣትው ሓፁር ኮይኖም ዝተኸለኸሉ ሰብ ታሪክ በብእዎኖም  ተራእዮም ሓሊፎም።

ብራና ተፋሒቝ መፃሕፍቲ ዝፀሓፈ ፈላማይ ናይ ምሁራዊ መንነት ዘጥረየ ህዝብን ከባብን ኢና። እቲ አብ አእማን በብየዓይነቱ ከይተረፈ ዝተፈጠረ ፅሑፍ ሎሚ ናይዛ 100 ሚልዮን ህዝቢ ዝሓቖፈትን ሓሙሽተ ሚልዮንን ፈረቓን ህዝቢ ሒዛ እትጐራበተናን ሃገራት ኦፈሲዮላዊ አፍሪካዊን በይናውን ፅሑፍ ኮይኑ ኣሎ።

ባህልና ዝገልፆም ብዙሓት መግለፂ መንነትና ኣለው። እዛ ሃገር ሃገር ኮይና ብናፅነትን ብፍሉይ መለለዪ መንነትን ክትወፅእ ዝገበሩ ካብ ኣፍ ባዕዳዊ  መግዛእቲ ዘናገፍዋ ጀጋኑና ታሪክ ዘይርስዖም እዮም።

ሃገራዊ ምብትታን ከይፍጥር ጭቆና ክምሓውን መንገዲ ምዕባለ ክራጋገፅን ምስ ባርባራዊ መንግስታዊ መሓውር ገጢሙ ልዕሊ 50,000 መስዋእትነት ናይ ዝኸፈሉ ሃርበኛታት ሓርነት ሃገር ኢና።

ተገሊፁን ተዘርዚሩን ኣይውዳእን። ሕዚ’ውን ታሪክ ይስራሕ አሎ። እቶም ታሪክ ሰሪሖም ዝሓልፉ ሰባት ነቲ ዝፀዓሩሉን ዝደኸሙሉን ህዝቢ ብምፍታውን ብምኸባርን እዩ። ስለዝፈተውዎን ስለዘኽብርዎን እቲ ተረባሓይ ሕድሪ ታሪክ ኣለዎ። ሕድሪ ታሪክ ማለት ዝሕለው እትከናኸኖን ክትፈልጦ ላሕ እትብለሉን ማለት እዩ።

ታሪክና ክንሕልዎ እንኽእል ክንፈልጦ እንተለና ኢና። ዘይትፈልጦ ነገር አይትከናኸኖን። ክትከናኸኖ’ውን ትርጉም ዝህብ ኣይኮነን።

ስለዚ እዚ ዋዕላ’ዚ ታሪኽና ንምሕላውን ንምፍላጥን፣ ካብኡ’ውን ከም ሰብ ሕድሪ ናብ በዓል ሕድሪ ኣፀቢቕና ንምትሕልላፍ ዘኽእለና መስርሕ ንምፍጣር እዩ። ማሕበራት ሓለዋ ሕድሪ ታሪኽ ኣብ ዓለም ሓደሽቲ ነገራት ኣይኮናን። ንዓና ደንጉዮም ከኸውን ይኽእል’ዩ። እዚ ኩሉ ፆር ታሪክ ተሸኪምና ማሕበራት ሓለዋ ሕድሪ ክስብ ሊሚ ዘይምጥያሽና ዘጉህይ አንተኾነ’ኳ ሎሚ ግን ክንገብሮ አላና። በዓል ዋና ታሪክ ህዝቢ ስለዝኾነ ህዝቢ ታሪኩ ከክብርን ክሕልወን፣ ስለ ታሪኩ ክጣባቕን ክፈልጥን ዘኽእሎ መስርሕ የድልዩ እዩ።

 

ዕላማታት

  1. ቅርስታትና ታሪክናን ኣድላይ ቆላሕታን ሓገዝ ክረኽቡ ምግባር ግቡእ ጠመተ ንክግበረሎም ምጥባቕ
  2. ቅርስታትናን ታሪክናን ኣፍልጦ ከህልዋም፣ ክነፀሩን ኣብ መዝገብ ክተሓዙን ዝኽእልሉ መንገዲ ምጥንኻር
  3. ብዛዕባ ታሪክናን ቅርስናን ግቡእ ሓበሬታን ኣስተምህሮን ምሃብ
  4. ኣብ ሓለዋን ፅንዓትን ቅርስታትናን ታሪክናን ምስ ዝነጥፉ ምንግስታውያንን ዘይመንግስታውያንን ኣካላት ሓቢርካ ምስራሕ
  5. እዚ ዕላማ’ዚ ኣብ ሽቶ ንክበፅሕ ነገራውን ሰብዓውን ሃብትታት ብምትእልላሽ ቀዋምን ቀፃልን ኮይኑ ክዘልቕ ፃዕሪ ምክያድ።
  6. ናይ ባዕሉ ናይ ርክብ መስርሕ ክህልዎ ብፅሑፍን ብካሊዕ ናይ መራኸቢ ሜላን ጎስጓስ መክያድ
  7. ዓመታዊ ናይ ዝኽሪ በዓላት ኣውፂእኻን ደልዲልካን ቅርስታትናን ታሪክናን (ኣብ ሕሉፍን ኣብ ቀረባ ጊዜ ዝተፈለጡን) ኪሎም ዝፍለጡሉ መድረኻት ምድላው
  8. ህዝብና ርጉፅነት ዘለዎ ታሪክን ቅርስታትን ወለዱ ፈሊጡ ብመንነቱ ክኾርዕን ዓርሰ እምነት ከሕድርን ፃዕሪ ምግባር

 

 

 

 

 

 

 

Check Also

ውራይና መበል 57 ሕታም pdf ሙሉእ

ውራይና መበል 57 ሕታም pdf ሙሉእ wurayna text 57

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *